- Suyun üç hâlini söylemek ve örnek vermek
- Doğadaki su döngüsünü açıklamak
- Suyu tutumlu kullanmayı ve çöpleri ayırmayı bilmek
Susuz bir gün düşünebilir misin? Su içeriz, yıkanırız, yemek pişiririz, çiçekleri sularız. Bütün canlıların, yani insanların, hayvanların ve bitkilerin suya ihtiyacı vardır. Hadi suyun sırlarını ve doğayı nasıl koruyacağımızı öğrenelim.
Su nerede bulunur?
Dünya'da çok su vardır: denizler, nehirler, göller, pınarlar. Azerbaycan Hazar Denizi'nin kıyısındadır. Kura, Azerbaycan'ın en uzun nehridir; Gence yakınındaki Göygöl ise güzel bir dağ gölüdür.
Suyun üç hâli
Su üç hâlde bulunur. Katı hâl: buz ve kar. Sıvı hâl: musluktan akan, bardaktan içtiğimiz su. Gaz hâl: gözle görülmeyen su buharı. Su 0 °C'de donarak buza, 100 °C'de kaynayarak buhara dönüşür.
Leyla dondurucudan bir buz küpü çıkarıp tabağa koydu. Bir saat sonra tabakta su vardı. Annesi o suyu çaydanlıkta kaynatınca çaydanlıktan buhar yükseldi. Su hangi hâllerden geçti?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Su — sıvı hâl.
Çaydanlıkta 100 °C'de kaynadı ve buhara dönüştü — gaz hâl.
Yani aynı su üç hâlin hepsinde bulundu!
Su döngüsü
- Güneş denizlerin, nehirlerin ve göllerin suyunu ısıtır.
- Su buhara dönüşüp yükselir; buna buharlaşma denir.
- Yukarıda buhar soğur ve minik damlacıklara dönüşür; bulutlar oluşur.
- Damlacıklar büyüyüp ağırlaşınca yere yağmur ya da kar olarak düşer.
- Nehirler suyu yeniden denize taşır ve her şey tekrar başlar.
Doğayı koruyalım
Temiz su her yerde yoktur; bu yüzden onu tutumlu kullan: dişlerini fırçalarken musluğu kapat, damlayan musluğu bir büyüğüne söyle. Doğayı korumak için yere çöp atma, ağaç dik ve üç kuralı hatırla:
- Azalt — ihtiyacın olmayanı alma, daha az çöp üret.
- Yeniden kullan — cam kavanozu kalemliğe dönüştür, eski giysilerini ihtiyacı olana ver.
- Geri dönüştür — kâğıdı, plastiği, camı ve metali ayrı at ki onlardan yeni eşyalar yapılsın.
| Eşya | Hangi kutuya? | Neye dönüşebilir? |
|---|---|---|
| Eski gazete | Kâğıt | yeni defter, karton kutu |
| Plastik şişe | Plastik | yeni şişeler ve başka plastik eşyalar |
| Cam kavanoz | Cam | yeni cam kavanoz ve şişeler |
| Konserve kutusu | Metal | yeni metal kutular |
| Elma koçanı, meyve kabuğu | Yemek atığı | toprak için gübre (kompost) |
Elvin'in sınıfı Hazar kıyısını temizlemeye gitti. Çocuklar kumda plastik şişeler, eski bir gazete, bir cam kavanoz ve bir konserve kutusu buldu. Çöpler nasıl ayrılmalı?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Gazete — kâğıt kutusuna.
Cam kavanoz — cam kutusuna.
Konserve kutusu — metal kutusuna.
Çocuklar eldivenle çalışır; kırık camları yalnızca büyükler toplar. Kıyı yine tertemiz, balıklar ve foklar da artık daha güvende!
- 1.🧊 Su 0 °C'de donarak dönüşür.
- 2.♨️ Su 100 °C'de kaynayarak dönüşür.
- 3.☁️ Bulutlar minik su oluşur.
- 4.🌧 Damlalar ağırlaşınca ya da kar olarak düşer.
- 5.🪥 Diş fırçalarken kapatırız.
- 6.📰 Eski gazeteyi kutusuna atarız.
- 7.♻️ Azalt, yeniden kullan, geri !
- 8.🌊 Hazar aslında dünyanın en büyük .
Önemli noktalar
- Suyun üç hâli vardır: katı (buz), sıvı (su) ve gaz (buhar).
- Su 0 °C'de donar, 100 °C'de kaynar.
- Su döngüsü: buharlaşma → bulut → yağmur ya da kar → nehir → deniz.
- Suyu tutumlu kullan: diş fırçalarken musluğu kapat.
- Azalt, yeniden kullan, geri dönüştür: kâğıt, plastik, cam ve metali ayrı at.
Kendini test et
10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.