- Üçler kuralıyla resmin ana öğelerini yerleştirmek
- Simetrik, asimetrik ve ışınsal dengeyi ayırt etmek
- Ritim ve zıtlıkla bir odak noktası oluşturmak
Murad, Bakü'deki Kız Kalesi'nin iki fotoğrafını çekti. Birincisinde kule tam kadrajın ortasında, ufuk da fotoğrafı iki eşit yarıya bölüyor. İkincisinde kule biraz sağa kaydırılmış, gökyüzü kadrajın üçte ikisini kaplıyor. Aynı kule, aynı gün; ama ikinci fotoğraf daha canlı ve ilginç. Farkı yaratan kompozisyondur.
Bir eserin parçalarının kâğıt, tuval ya da kadraj üzerinde bir bütün oluşturacak ve izleyicinin bakışını yönlendirecek biçimde düzenlenmesi.
Üçler kuralı
Kâğıdı iki yatay ve iki dikey çizgiyle dokuz eşit parçaya böl. Çizgilerin kesiştiği dört nokta “güçlü noktalardır”: ana öğeyi bunlardan birine koy. Ufku ortaya değil, üst ya da alt çizgiye yerleştir. Portrede gözleri üst çizgiye yakın tut. Böyle bir kompozisyonda boş alan da “çalışır”: bakan ya da hareket eden bir figürün önünde boşluk bırakınca resim nefes alır.
Denge
Kompozisyonu bir tahterevalli gibi düşün. Her öğenin bir görsel ağırlığı vardır: büyük, koyu, parlak, sıcak renkli ve ayrıntılı öğeler “ağırdır”. Bir yan çok ağır gelince resim “devrilir”. Üç temel denge türü vardır.
| Denge | Nasıl kurulur | Örnek |
|---|---|---|
| Simetrik | sol ve sağ yanlar ayna gibi aynıdır; sağlamlık, görkem | bir saray cephesi, Leonardo'nun Son Akşam Yemeği |
| Asimetrik | yanlar farklıdır ama ağırlıkları eşittir: büyük bir öğeyi birkaç küçük öğe dengeler; hareket, canlılık | Hokusai'nin Kanagawa Açıklarında Büyük Dalga baskısı (yaklaşık 1831) |
| Işınsal (radyal) | öğeler bir merkezden ışın gibi yayılır | halının orta madalyonu, ayçiçeği, yuvarlak bir süsleme |
Ritim ve hareket
Görsel sanatlarda da müzikte olduğu gibi ritim, öğelerin tekrarıdır. Tekrar düzenli (çitin aynı tahtaları), dönüşümlü (satranç tahtasının siyah-beyaz kareleri) ya da kademeli (gittikçe küçülen sütunlar) olabilir. Azerbaycan halısının kenar bordüründe tekrarlanan motifler güzel bir ritim örneğidir. Yönlendirici çizgiler (yol, nehir, çit, bir kolun yönü) bakışı resmin içine ve ana öğeye taşır.
Odak noktası
- Zıtlık: en açık değer en koyunun yanında, en parlak renk gri bir zeminde.
- Yalıtım: ana öğe ötekilerden ayrı durur.
- Konum: güçlü bir noktada ya da yönlendirici çizgilerin buluştuğu yerde.
- Ayrıntı: en çok ayrıntı ve en keskin kenarlar ana öğededir.
Leonardo da Vinci Son Akşam Yemeği duvar resmini 1495–1498 yıllarında Milano'da yaptı. Bu kompozisyonda denge, ritim ve odak noktası nasıl bulunur?
Çözümü gösterÇözümü gizle
2) Ritim: 12 havari üçer kişilik dört grup hâlinde oturuyor; duvar panoları ve tavan çizgileri de tekrarlanıyor.
3) Perspektif: tek noktalı perspektif; tavanın ve duvarların bütün kaçış çizgileri Hz. İsa'nın başında buluşuyor.
4) Odak noktası: Hz. İsa'nın figürü arkadaki aydınlık pencerenin önünde yalıtılmış, çizgiler de ona yöneliyor; bakış ister istemez oraya gidiyor.
- 1Üç küçük eskiz
Aynı konuyu (örneğin deniz kıyısında bir fener) üç küçük dikdörtgende çiz: öğe ortada, sol güçlü noktada, sağ güçlü noktada.
- 2Ufku kaydır
Bir eskizde ufku üst üçte bire, ötekinde alt üçte bire koy. Hangisinde gökyüzü, hangisinde deniz öne çıktı?
- 3Odağı güçlendir
En iyi eskizinde feneri en açık, çevresini en koyu yap ve ona giden bir yönlendirici çizgi (kıyı, patika) ekle.
Önemli noktalar
- Kompozisiyon, öğeleri bakışı yönlendiren bir bütün hâlinde düzenlemektir.
- Üçler kuralı: ana öğe güçlü bir noktada, ufuk üst ya da alt çizgide.
- Denge simetrik, asimetrik ya da ışınsal olur; büyük, koyu, parlak öğeler görsel olarak ağırdır.
- Ritim tekrardır: düzenli, dönüşümlü ya da kademeli.
- Odak noktasını zıtlık, yalıtım, konum ve ayrıntı oluşturur.
Kendini test et
10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.