- Üçdə bir qaydası ilə təsvirin əsas elementlərini yerləşdirmək
- Simmetrik, asimmetrik və radial tarazlığı ayırmaq
- Ritm və kontrastla kompozisiya mərkəzi yaratmaq
Murad Qız qalasının iki şəklini çəkdi. Birincidə qala düz kadrın ortasındadır, üfüq də şəkli iki bərabər hissəyə bölür. İkincidə qala bir az sağa çəkilib, səma isə kadrın üçdə ikisini tutur. Eyni qala, eyni gün — amma ikinci şəkil daha canlı və maraqlı görünür. Fərqi kompozisiya yaradır.
Əsərin hissələrinin vərəqdə, kətanda və ya kadrda elə yerləşdirilməsi ki, onlar vahid bütöv yaratsın və tamaşaçının baxışını istiqamətləndirsin.
Üçdə bir qaydası
Vərəqi iki üfüqi və iki şaquli xətlə doqquz bərabər hissəyə böl. Xətlərin kəsişdiyi dörd nöqtə «güclü nöqtələrdir»: əsas obyekti bunlardan birinə qoy. Üfüqü ortada deyil, yuxarı və ya aşağı xətt üzərində yerləşdir. Portretdə gözləri yuxarı xəttə yaxın qoy. Belə kompozisiyada boş sahə də «işləyir»: baxan və ya hərəkət edən fiqurun qarşısında boşluq saxlayanda şəkil nəfəs alır.
Tarazlıq
Kompozisiyanı tərəzi kimi təsəvvür et. Hər elementin vizual çəkisi var: böyük, tünd, parlaq, isti rəngli və detallı elementlər «ağırdır». Bir tərəf çox ağır olanda şəkil «aşır». Tarazlığın üç əsas növü var.
| Tarazlıq | Necə qurulur | Nümunə |
|---|---|---|
| Simmetrik | sol və sağ tərəf güzgü kimi eynidir; sabitlik, təntənə | saray fasadı, Leonardonun «Son şam yeməyi» |
| Asimmetrik | tərəflər fərqlidir, amma çəkiləri bərabərdir: böyük obyekti bir neçə kiçik obyekt tarazlaşdırır; hərəkət, canlılıq | Hokusayın «Kanaqavada böyük dalğa» qravürü (təxminən 1831) |
| Radial | elementlər mərkəzdən şüa kimi yayılır | xalçanın mərkəzi medalyonu, günəbaxan, dairəvi ornament |
Ritm və hərəkət
Musiqidə olduğu kimi, təsviri incəsənətdə də ritm elementlərin təkrarıdır. Təkrar bərabər ola bilər (hasarın eyni taxtaları), növbəli (ağ-qara şahmat xanaları) və ya artan-azalan (getdikcə kiçilən sütunlar). Azərbaycan xalçasının haşiyəsindəki təkrarlanan naxışlar ritmin gözəl nümunəsidir. Yönəldici xətlər — yol, çay, çəpər, qolun istiqaməti — baxışı şəklin içinə və əsas obyektə aparır.
Kompozisiya mərkəzi
- Kontrast: ən açıq ton ən tündün yanında, ən parlaq rəng boz fonda.
- Təcrid: obyekt ətrafdakılardan ayrı dayanır.
- Yer: güclü nöqtədə və ya yönəldici xətlərin birləşdiyi yerdə.
- Detal: ən çox detal və ən aydın kənarlar əsas obyektdədir.
Leonardo da Vinçi «Son şam yeməyi» divar rəsmini 1495–1498-ci illərdə Milanda çəkmişdir. Onun kompozisiyasında tarazlığı, ritmi və mərkəzi necə tapmaq olar?
Həllini göstərHəllini gizlət
2) Ritm: 12 həvari üç nəfərlik dörd qrupda oturub; divardakı pərdələr və tavan xətləri də təkrar olunur.
3) Perspektiv: bir nöqtəli perspektivdir, tavanın və divarların bütün perspektiv xətləri Məsihin başında birləşir.
4) Mərkəz: Məsihin fiquru arxadakı işıqlı pəncərənin fonunda təcrid olunub, xətlər də ona yönəlir — baxış istər-istəməz ora gedir.
- 1Üç eskiz
Eyni mövzunu (məsələn, dəniz sahilində fənər) üç kiçik düzbucaqlıda çək: obyekt mərkəzdə, sol güclü nöqtədə, sağ güclü nöqtədə.
- 2Üfüqü dəyiş
Bir eskizdə üfüqü yuxarı üçdə birə, digərində aşağı üçdə birə qoy. Hansında səma, hansında dəniz əsas oldu?
- 3Mərkəzi gücləndir
Ən yaxşı eskizdə fənəri ən açıq, ətrafı ən tünd et və ona aparan bir yönəldici xətt (sahil, cığır) əlavə et.
Əsas fikirlər
- Kompozisiya elementlərin vahid bütöv yaradacaq və baxışı istiqamətləndirəcək şəkildə yerləşdirilməsidir.
- Üçdə bir qaydası: əsas obyekt güclü nöqtədə, üfüq yuxarı və ya aşağı xətdə.
- Tarazlıq simmetrik, asimmetrik və radial olur; iri, tünd, parlaq elementlər vizual olaraq ağırdır.
- Ritm təkrardır: bərabər, növbəli və ya artan-azalan.
- Kompozisiya mərkəzini kontrast, təcrid, yer və detal yaradır.
Özünü yoxla
10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.