Şimdiye kadar her program, java Main.java komutuyla çalışan tek bir Main.java dosyasıydı. Gerçek bir projede ise yüzlerce sınıf, onlarca dış kütüphane (JSON, veritabanı sürücüsü, test çatısı) ve birden çok geliştirici vardır. Her JAR dosyasını elle indirip javac'a uzun bir -cp listesi vermek kısa sürede kabusa döner. Bu işi derleme araçları (build tools) yapar: Maven ve Gradle kütüphaneleri kendileri indirir, kodu derler, testleri çalıştırır ve hazır bir JAR dosyası paketler.
Standart proje yapısı
Maven, yapılandırma yerine gelenek (convention over configuration) ilkesiyle çalışır: dosyalar her zaman aynı yerlerde durur, bu yüzden araca onları nerede arayacağını söylemen gerekmez. Gradle de aynı yapıyı kullanır. Ana kod src/main/java'da, testler src/test/java'da, yapılandırma dosyaları ve resimler ise src/main/resources'ta bulunur. Paket adı klasörlere dönüşür: com.educora paketi com/educora klasörüdür. Derlemenin sonucu Maven'da target/, Gradle'da ise build/ klasörüne yazılır.
grade-book/
├── pom.xml ← Maven (Gradle: build.gradle.kts)
├── src/
│ ├── main/
│ │ ├── java/com/educora/App.java
│ │ └── resources/config.properties
│ └── test/
│ └── java/com/educora/AppTest.java
└── target/ ← build output (Gradle: build/)Bağımlılık (dependency)Tanım
Projenin çalışması için gereken dış kütüphane. Üç koordinatla tanımlanır: groupId (kuruluş, örneğin com.google.code.gson), artifactId (kütüphanenin adı, gson) ve version (2.11.0). Kısa yazımı: com.google.code.gson:gson:2.11.0. Araç, kütüphaneyi Maven Central deposundan indirir ve bilgisayardaki bir önbellekte saklar.
Maven ve pom.xml
Bir Maven projesinin kalbi **pom.xml dosyasıdır (Project Object Model). Burada projenin kendi koordinatları, Java sürümü ve bağımlılık listesi yazılır. Aşağıdaki dosyada iki bağımlılık var: JSON ile çalışmak için Gson ve testler için JUnit. Bunların ihtiyaç duyduğu kütüphaneleri, yani geçişli bağımlılıkları** Maven otomatik olarak indirir.
<project xmlns="http://maven.apache.org/POM/4.0.0">
<modelVersion>4.0.0</modelVersion>
<groupId>com.educora</groupId>
<artifactId>grade-book</artifactId>
<version>1.0.0</version>
<packaging>jar</packaging>
<properties>
<maven.compiler.release>21</maven.compiler.release>
<project.build.sourceEncoding>UTF-8</project.build.sourceEncoding>
</properties>
<dependencies>
<dependency>
<groupId>com.google.code.gson</groupId>
<artifactId>gson</artifactId>
<version>2.11.0</version>
</dependency>
<dependency>
<groupId>org.junit.jupiter</groupId>
<artifactId>junit-jupiter</artifactId>
<version>5.11.0</version>
<scope>test</scope>
</dependency>
</dependencies>
</project>pom.xml: maven.compiler.release, kodu Java 21 için derler<scope>test</scope> satırına dikkat et: JUnit yalnızca testlerde gerekir ve bitmiş programa girmemelidir. Kapsam (scope), bir bağımlılığın nerede kullanılabileceğini belirler:
| Scope | Nerede görünür | Örnek |
|---|---|---|
compile | her yerde: ana kod, testler ve çalışan program (varsayılan) | Gson |
test | yalnızca src/test/java içinde | JUnit, Mockito |
provided | derleme sırasında; çalışırken onu sunucu sağlar | Servlet API |
runtime | yalnızca çalışırken, derlemede değil | JDBC sürücüsü |
Maven yaşam döngüsü
Maven'da komutlar, sıkı bir sırayla ilerleyen yaşam döngüsü aşamalarıdır. Bir aşamayı çağırdığında Maven ondan önceki tüm aşamaları da çalıştırır: mvn package önce projeyi doğrular, derler ve testleri çalıştırır; JAR'ı ancak bundan sonra oluşturur. Bir test başarısız olursa derleme durur, hatalı kod paketlenmez. clean ise ayrı bir aşamadır: eski target/ klasörünü siler.
| Aşama | Ne yapar |
|---|---|
validate | projenin doğruluğunu denetler |
compile | src/main/java içeriğini target/classes içine derler |
test | src/test/java içindeki testleri çalıştırır |
package | JAR (veya WAR) dosyasını oluşturur |
verify | entegrasyon testleri gibi ek kontrolleri çalıştırır |
install | JAR'ı bilgisayardaki yerel depoya (~/.m2) koyar |
deploy | JAR'ı ekibin uzak deposuna yükler |
mvn clean packageBeklenen çıktı
[INFO] Scanning for projects... [INFO] Building grade-book 1.0.0 [INFO] --- compiler:3.13.0:compile (default-compile) @ grade-book --- [INFO] --- surefire:3.2.5:test (default-test) @ grade-book --- [INFO] Tests run: 3, Failures: 0, Errors: 0, Skipped: 0 [INFO] --- jar:3.4.1:jar (default-jar) @ grade-book --- [INFO] Building jar: C:\projects\grade-book\target\grade-book-1.0.0.jar [INFO] BUILD SUCCESS
Gradle ve build.gradle.kts
Gradle aynı işi XML yerine program koduna benzeyen bir betikle yapar. Modern projelerde betik Kotlin ile yazılır: build.gradle.kts (eski projelerde Groovy ile yazılmış build.gradle dosyasını da görürsün). Gradle'da aşamalar yerine görevler (tasks) vardır: compileJava, test, jar, build. Gradle değişmeyen kısımları yeniden derlemez ve sonuçları önbelleğe alır; bu yüzden büyük projelerde genellikle Maven'dan hızlıdır. Android uygulamaları da Gradle ile derlenir.
plugins {
application
}
repositories {
mavenCentral()
}
dependencies {
implementation("com.google.code.gson:gson:2.11.0")
testImplementation("org.junit.jupiter:junit-jupiter:5.11.0")
testRuntimeOnly("org.junit.platform:junit-platform-launcher")
}
java {
toolchain {
languageVersion = JavaLanguageVersion.of(21)
}
}
application {
mainClass = "com.educora.App"
}
tasks.test { useJUnitPlatform() }build.gradle.kts: implementation, Maven'daki compile kapsamına, testImplementation ise test kapsamına karşılık gelirapplication eklentisi ./gradlew run görevini ekler: bu görev, mainClass'ta belirtilen sınıfı tüm kütüphaneleriyle birlikte başlatır. toolchain bloğu ise Gradle'a projeyi tam olarak Java 21 ile derlemesini söyler. Elle derlemeyi Gradle ile karşılaştır:
Araçsız: her şey elle
# download every JAR by hand into lib/, then:
javac -d out -cp lib/gson-2.11.0.jar src/com/educora/*.java
java -cp "out:lib/gson-2.11.0.jar" com.educora.App
# a new library? download it, fix both commands again...Gradle: iki kısa komut
# dependencies are listed once in build.gradle.kts
./gradlew build # download, compile, test, package
./gradlew run # start the app with all its libraries| İş | Maven | Gradle |
|---|---|---|
| Derleme | mvn compile | ./gradlew compileJava |
| Testleri çalıştırma | mvn test | ./gradlew test |
| JAR oluşturma | mvn package | ./gradlew build |
| Çıktıyı silme | mvn clean | ./gradlew clean |
| Bağımlılık ağacı | mvn dependency:tree | ./gradlew dependencies |
Adım adım proje oluştur
JDK'yı kontrol et
Terminalde
java -versionyaz: sürüm 21 veya daha yeni olmalı.Projeyi oluştur
IntelliJ IDEA'da
File › New › Projectseç: dil Java, Build system Maven ya da Gradle, JDK 21.GroupIdalanınacom.educora,ArtifactIdalanınagrade-bookyaz. Terminalde aynı işigradle initkomutu yapar.Bağımlılık ekle
Kütüphanenin koordinatlarını Maven Central sitesinde bul ve
pom.xmlya dabuild.gradle.ktsdosyasına yaz. Ardından kütüphanenin inmesi için IDE'nin Maven/Gradle panelinde Reload düğmesine bas.Derle ve çalıştır
mvn packageya da./gradlew buildtestleri çalıştırıp JAR'ı oluşturur; Gradle'da./gradlew runprogramı hemen başlatır. Hazır JAR,target/ya dabuild/libs/klasöründe olur.
Unutma
- Maven ve Gradle kütüphaneleri indirir, kodu derler, testleri çalıştırır ve JAR oluşturur.
- Standart yapı:
src/main/java,src/main/resources,src/test/java; çıktıtarget/ya dabuild/içindedir. - Bağımlılık
groupId:artifactId:versionkoordinatlarıyla yazılır; kapsamı nerede görüneceğini belirler. - Bir Maven aşaması çağrıldığında önceki tüm aşamalar da çalışır:
package=validate→compile→test→package. - Gradle'da
implementation/testImplementationyazılır; wrapper (./gradlew,./mvnw) herkese aynı sürümü verir.