Maven ve Gradle: proje derleme

Gerçek bir Java projesinin standart yapısını, bağımlılıkların `pom.xml` ve `build.gradle.kts` dosyalarında nasıl tanımlandığını ve Maven yaşam döngüsünü öğren.

  • İleri
  • 20 dk
  • 10 soru
  • Ders 13 / 18

Bu derste öğreneceklerin

  • Bir Maven/Gradle projesinin standart klasör yapısını tanımak
  • Bir bağımlılığı koordinatlarıyla (groupId:artifactId:version) ve doğru kapsamla (scope) eklemek
  • Maven yaşam döngüsü aşamalarını ve Gradle görevlerini çalıştırmak

Şimdiye kadar her program, java Main.java komutuyla çalışan tek bir Main.java dosyasıydı. Gerçek bir projede ise yüzlerce sınıf, onlarca dış kütüphane (JSON, veritabanı sürücüsü, test çatısı) ve birden çok geliştirici vardır. Her JAR dosyasını elle indirip javac'a uzun bir -cp listesi vermek kısa sürede kabusa döner. Bu işi derleme araçları (build tools) yapar: Maven ve Gradle kütüphaneleri kendileri indirir, kodu derler, testleri çalıştırır ve hazır bir JAR dosyası paketler.

Standart proje yapısı

Maven, yapılandırma yerine gelenek (convention over configuration) ilkesiyle çalışır: dosyalar her zaman aynı yerlerde durur, bu yüzden araca onları nerede arayacağını söylemen gerekmez. Gradle de aynı yapıyı kullanır. Ana kod src/main/java'da, testler src/test/java'da, yapılandırma dosyaları ve resimler ise src/main/resources'ta bulunur. Paket adı klasörlere dönüşür: com.educora paketi com/educora klasörüdür. Derlemenin sonucu Maven'da target/, Gradle'da ise build/ klasörüne yazılır.

Text
grade-book/
├── pom.xml                  ← Maven (Gradle: build.gradle.kts)
├── src/
│   ├── main/
│   │   ├── java/com/educora/App.java
│   │   └── resources/config.properties
│   └── test/
│       └── java/com/educora/AppTest.java
└── target/                  ← build output (Gradle: build/)
Bir Maven ya da Gradle projesinin tipik yapısı

Bağımlılık (dependency)Tanım

Projenin çalışması için gereken dış kütüphane. Üç koordinatla tanımlanır: groupId (kuruluş, örneğin com.google.code.gson), artifactId (kütüphanenin adı, gson) ve version (2.11.0). Kısa yazımı: com.google.code.gson:gson:2.11.0. Araç, kütüphaneyi Maven Central deposundan indirir ve bilgisayardaki bir önbellekte saklar.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Maven ve pom.xml

Bir Maven projesinin kalbi **pom.xml dosyasıdır (Project Object Model). Burada projenin kendi koordinatları, Java sürümü ve bağımlılık listesi yazılır. Aşağıdaki dosyada iki bağımlılık var: JSON ile çalışmak için Gson ve testler için JUnit. Bunların ihtiyaç duyduğu kütüphaneleri, yani geçişli bağımlılıkları** Maven otomatik olarak indirir.

XML
<project xmlns="http://maven.apache.org/POM/4.0.0">
  <modelVersion>4.0.0</modelVersion>
  <groupId>com.educora</groupId>
  <artifactId>grade-book</artifactId>
  <version>1.0.0</version>
  <packaging>jar</packaging>

  <properties>
    <maven.compiler.release>21</maven.compiler.release>
    <project.build.sourceEncoding>UTF-8</project.build.sourceEncoding>
  </properties>

  <dependencies>
    <dependency>
      <groupId>com.google.code.gson</groupId>
      <artifactId>gson</artifactId>
      <version>2.11.0</version>
    </dependency>
    <dependency>
      <groupId>org.junit.jupiter</groupId>
      <artifactId>junit-jupiter</artifactId>
      <version>5.11.0</version>
      <scope>test</scope>
    </dependency>
  </dependencies>
</project>
pom.xml: maven.compiler.release, kodu Java 21 için derler

<scope>test</scope> satırına dikkat et: JUnit yalnızca testlerde gerekir ve bitmiş programa girmemelidir. Kapsam (scope), bir bağımlılığın nerede kullanılabileceğini belirler:

ScopeNerede görünürÖrnek
compileher yerde: ana kod, testler ve çalışan program (varsayılan)Gson
testyalnızca src/test/java içindeJUnit, Mockito
providedderleme sırasında; çalışırken onu sunucu sağlarServlet API
runtimeyalnızca çalışırken, derlemede değilJDBC sürücüsü

Maven yaşam döngüsü

Maven'da komutlar, sıkı bir sırayla ilerleyen yaşam döngüsü aşamalarıdır. Bir aşamayı çağırdığında Maven ondan önceki tüm aşamaları da çalıştırır: mvn package önce projeyi doğrular, derler ve testleri çalıştırır; JAR'ı ancak bundan sonra oluşturur. Bir test başarısız olursa derleme durur, hatalı kod paketlenmez. clean ise ayrı bir aşamadır: eski target/ klasörünü siler.

AşamaNe yapar
validateprojenin doğruluğunu denetler
compilesrc/main/java içeriğini target/classes içine derler
testsrc/test/java içindeki testleri çalıştırır
packageJAR (veya WAR) dosyasını oluşturur
verifyentegrasyon testleri gibi ek kontrolleri çalıştırır
installJAR'ı bilgisayardaki yerel depoya (~/.m2) koyar
deployJAR'ı ekibin uzak deposuna yükler
Terminal
mvn clean package

Beklenen çıktı

[INFO] Scanning for projects...
[INFO] Building grade-book 1.0.0
[INFO] --- compiler:3.13.0:compile (default-compile) @ grade-book ---
[INFO] --- surefire:3.2.5:test (default-test) @ grade-book ---
[INFO] Tests run: 3, Failures: 0, Errors: 0, Skipped: 0
[INFO] --- jar:3.4.1:jar (default-jar) @ grade-book ---
[INFO] Building jar: C:\projects\grade-book\target\grade-book-1.0.0.jar
[INFO] BUILD SUCCESS
Örnek çıktı (kısaltılmış): eklenti sürümleri ve yollar sende farklı olabilir

Gradle ve build.gradle.kts

Gradle aynı işi XML yerine program koduna benzeyen bir betikle yapar. Modern projelerde betik Kotlin ile yazılır: build.gradle.kts (eski projelerde Groovy ile yazılmış build.gradle dosyasını da görürsün). Gradle'da aşamalar yerine görevler (tasks) vardır: compileJava, test, jar, build. Gradle değişmeyen kısımları yeniden derlemez ve sonuçları önbelleğe alır; bu yüzden büyük projelerde genellikle Maven'dan hızlıdır. Android uygulamaları da Gradle ile derlenir.

Kotlin
plugins {
    application
}

repositories {
    mavenCentral()
}

dependencies {
    implementation("com.google.code.gson:gson:2.11.0")
    testImplementation("org.junit.jupiter:junit-jupiter:5.11.0")
    testRuntimeOnly("org.junit.platform:junit-platform-launcher")
}

java {
    toolchain {
        languageVersion = JavaLanguageVersion.of(21)
    }
}

application {
    mainClass = "com.educora.App"
}

tasks.test { useJUnitPlatform() }
build.gradle.kts: implementation, Maven'daki compile kapsamına, testImplementation ise test kapsamına karşılık gelir

application eklentisi ./gradlew run görevini ekler: bu görev, mainClass'ta belirtilen sınıfı tüm kütüphaneleriyle birlikte başlatır. toolchain bloğu ise Gradle'a projeyi tam olarak Java 21 ile derlemesini söyler. Elle derlemeyi Gradle ile karşılaştır:

Araçsız: her şey elle

# download every JAR by hand into lib/, then:
javac -d out -cp lib/gson-2.11.0.jar src/com/educora/*.java
java -cp "out:lib/gson-2.11.0.jar" com.educora.App
# a new library? download it, fix both commands again...

Gradle: iki kısa komut

# dependencies are listed once in build.gradle.kts
./gradlew build   # download, compile, test, package
./gradlew run     # start the app with all its libraries
İşMavenGradle
Derlememvn compile./gradlew compileJava
Testleri çalıştırmamvn test./gradlew test
JAR oluşturmamvn package./gradlew build
Çıktıyı silmemvn clean./gradlew clean
Bağımlılık ağacımvn dependency:tree./gradlew dependencies

Adım adım proje oluştur

  1. JDK'yı kontrol et

    Terminalde java -version yaz: sürüm 21 veya daha yeni olmalı.

  2. Projeyi oluştur

    IntelliJ IDEA'da File › New › Project seç: dil Java, Build system Maven ya da Gradle, JDK 21. GroupId alanına com.educora, ArtifactId alanına grade-book yaz. Terminalde aynı işi gradle init komutu yapar.

  3. Bağımlılık ekle

    Kütüphanenin koordinatlarını Maven Central sitesinde bul ve pom.xml ya da build.gradle.kts dosyasına yaz. Ardından kütüphanenin inmesi için IDE'nin Maven/Gradle panelinde Reload düğmesine bas.

  4. Derle ve çalıştır

    mvn package ya da ./gradlew build testleri çalıştırıp JAR'ı oluşturur; Gradle'da ./gradlew run programı hemen başlatır. Hazır JAR, target/ ya da build/libs/ klasöründe olur.

Unutma

  • Maven ve Gradle kütüphaneleri indirir, kodu derler, testleri çalıştırır ve JAR oluşturur.
  • Standart yapı: src/main/java, src/main/resources, src/test/java; çıktı target/ ya da build/ içindedir.
  • Bağımlılık groupId:artifactId:version koordinatlarıyla yazılır; kapsamı nerede görüneceğini belirler.
  • Bir Maven aşaması çağrıldığında önceki tüm aşamalar da çalışır: package = validate → compile → test → package.
  • Gradle'da implementation / testImplementation yazılır; wrapper (./gradlew, ./mvnw) herkese aynı sürümü verir.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. Bir Maven projesinde test sınıfları hangi klasöre konur?