Rust nedir? İlk program ve Cargo

Rust'ın neden yaratıldığını ve belleği çöp toplayıcı olmadan nasıl güvende tuttuğunu öğren; onu rustup ile kur ve ilk projeni Cargo ile çalıştır.

  • Başlangıç
  • 14 dk
  • 10 soru
  • Ders 1 / 10

Bu derste öğreneceklerin

  • Rust'ın nasıl ortaya çıktığını ve nerelerde kullanıldığını açıklamak
  • Bellek yönetiminin üç yaklaşımını karşılaştırmak: elle yönetim, çöp toplayıcı ve sahiplik
  • Rust'ı rustup ile kurmak ve cargo new, cargo run, cargo build komutlarını kullanmak
  • println! makrosuyla metin ve değişkenleri ekrana yazdırmak

C++ kadar hızlı çalışan ama bellek hatası yapmana izin vermeyen bir dil düşün: hatayı, program çökmeden önce derleyicinin kendisi bulur. Microsoft ve Google mühendisleri, ürünlerindeki ciddi güvenlik açıklarının yaklaşık %70'inin bellek hatalarından kaynaklandığını bildirmiştir. Rust tam da bu sorunu çözmek için yaratıldı ve bugün en sevilen programlama dillerinden biridir.

Kısaca Rust

Rust bir sistem programlama dilidir: kod doğrudan makine koduna derlenir, sanal makine ya da yorumlayıcı gerekmez. Üç temel vaadi vardır: hız (C ve C++ düzeyinde), bellek güvenliği (sarkan işaretçiler, belleğin iki kez serbest bırakılması ve veri yarışları derleme sırasında yakalanır) ve verimlilik (Cargo aracı, anlaşılır hata mesajları ve güçlü bir tür sistemi).

  1. 2006

    Kişisel bir proje

    Mozilla çalışanı Graydon Hoare, Rust üzerinde kişisel bir proje olarak çalışmaya başlar.

  2. 2009

    Mozilla'nın desteği

    Mozilla projeyi resmî olarak desteklemeye başlar ve onu tarayıcı teknolojileri için geliştirir.

  3. 2015

    Rust 1.0

    Mayıs ayında ilk kararlı sürüm çıkar. O zamandan beri her 6 haftada bir yeni sürüm yayımlanır.

  4. 2021

    Rust Foundation

    AWS, Google, Huawei, Microsoft ve Mozilla, dili desteklemek için bağımsız bir vakıf kurar.

  5. 2022

    Linux çekirdeğinde

    Linux 6.1 sürümüne Rust ile sürücü yazmak için ilk destek eklenir.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Rust nerelerde kullanılır?

  • İşletim sistemleri — Linux çekirdek sürücüleri, bazı Windows bileşenleri ve Android'in yeni kısımları.
  • Tarayıcılar — Firefox'un birçok parçası, örneğin CSS stillerini hesaplayan Stylo motoru.
  • WebAssembly — Rust kodu WebAssembly'ye derlenir ve tarayıcıda neredeyse makine kodu hızında çalışır.
  • Komut satırı araçları — ripgrep, fd ve bat gibi hızlı araçlar; VS Code düzenleyicisindeki arama ripgrep ile çalışır.
  • Sunucular ve bulut — AWS Firecracker sanal makineleri, Cloudflare ve Discord'un yüksek yüklü hizmetleri.

Çöp toplayıcı olmadan bellek güvenliği

Her program çalışırken bellek ayırır ve daha sonra onu geri vermelidir. C ve C++'ta bunu programcı elle yapar; bir hata programı çökertir ya da güvenlik açığı oluşturur. Java, Python ve Go'da çöp toplayıcı (garbage collector) kullanılmayan belleği arka planda temizler, ancak bu ek bellek ve zaman gerektirir. Rust üçüncü yolu seçti: sahiplik kuralları. Derleyici her değerin kime ait olduğunu izler ve belleği tam gereken anda kendisi serbest bırakır.

YaklaşımDillerArtısıEksisi
Elle yönetimC, C++en yüksek hız ve kontrolsızıntılar, sarkan işaretçiler
Çöp toplayıcıJava, C#, Python, Gorahat ve güvenliduraklamalar, ek bellek
Sahiplik ve ödünç denetleyicisiRusthem hız hem güvenlikbaşta öğrenmesi zordur

rustup ile kurulum

  1. Kurulum aracını indir

    Windows'ta rustup.rs sitesinden rustup-init.exe dosyasını indirip çalıştır. macOS ve Linux'ta aşağıdaki curl komutunu terminalde çalıştır.

  2. Windows'ta C++ araçları

    Windows'ta Rust, Microsoft'un Visual Studio C++ Build Tools paketine ihtiyaç duyar. Kurulum aracı bunu kendisi önerir; varsayılan seçenekleri kabul et.

  3. Kurulumu doğrula

    Yeni bir terminal aç ve rustc --version ile cargo --version yaz. İkisi de bir sürüm numarası göstermelidir.

  4. Ara sıra güncelle

    rustup update komutu Rust'ı en son kararlı sürüme günceller.

Terminal
# macOS / Linux
curl --proto '=https' --tlsv1.2 -sSf https://sh.rustup.rs | sh

# any OS: check the tools
rustc --version
cargo --version
rustup tek seferde derleyiciyi (rustc), Cargo'yu, rustfmt biçimlendiricisini, clippy denetleyicisini ve standart kütüphane belgelerini kurar.

Cargo ile ilk proje

Cargo, Rust'ın resmî derleme aracı ve paket yöneticisidir: proje oluşturur, kodu derler, programı çalıştırır, testleri yürütür ve kütüphaneleri indirir. Yeni bir projeyi cargo new komutu oluşturur:

Terminal
cargo new hello
cd hello
cargo run
Text
hello/
├── Cargo.toml
├── .gitignore
└── src/
    └── main.rs
Cargo.toml projenin adını, sürümünü ve bağımlılıklarını tutar; kod ise src/main.rs dosyasındadır. Cargo ayrıca bir git deposu da oluşturur.
Text
[package]
name = "hello"
version = "0.1.0"
edition = "2024"

[dependencies]
edition, dilin sürüm dönemidir (2015, 2018, 2021, 2024). Yeni projeler en sonuncusunu alır; bu kurstaki kod hem 2021 hem de 2024 döneminde çalışır.
Rust
fn main() {
    println!("Hello, world!");
}

Beklenen çıktı

Hello, world!
  • fn main() programın giriş noktasıdır; çalışma buradan başlar.
  • println! bir fonksiyon değil, bir makrodur; Rust'ta makrolar adın sonundaki ! işaretinden tanınır.
  • Metin çift tırnak içinde yazılır, deyim ; ile biter. Girinti için 4 boşluk kullanılır.
Text
$ cargo run
   Compiling hello v0.1.0 (/home/aysel/hello)
    Finished `dev` profile [unoptimized + debuginfo] target(s) in 0.61s
     Running `target/debug/hello`
Hello, world!
cargo run önce kodu (target/debug klasörüne) derler, ardından programı çalıştırır. Süre her bilgisayarda farklı olacaktır.

Değişkenleri yazdırmak

println! metnindeki {} bir yer tutucudur: yerine virgülden sonra verilen değer konur. Değişkenin adını doğrudan süslü parantezlerin içine de yazabilirsin: {name}. Değişkenler let anahtar kelimesiyle oluşturulur; bunu bir sonraki derste ayrıntılı göreceğiz.

Rust
fn main() {
    let name = "Aysel";
    let year = 2015;
    println!("Hello, {name}!");
    println!("Rust 1.0 was released in {}.", year);
    println!("{} + {} = {}", 2, 3, 2 + 3);
}

Beklenen çıktı

Hello, Aysel!
Rust 1.0 was released in 2015.
2 + 3 = 5
KomutNe yapar
cargo new nameyeni bir proje oluşturur
cargo runderler ve çalıştırır
cargo buildtarget/debug klasörüne derler
cargo build --releaseoptimize edilmiş sürümü target/release klasörüne derler
cargo checkdosya üretmeden yalnızca hataları denetler; en hızlısı
cargo fmtkodu resmî stile göre biçimlendirir
cargo clippykodu inceler ve öneriler verir

Derlenmez

fn main() {
    let name = 'Aysel';
    println("Hello, {name}!");
}

Doğru

fn main() {
    let name = "Aysel";
    println!("Hello, {name}!");
}
Solda iki hata var. Tek tırnak yalnızca tek bir karakter (char) içindir; metin çift tırnakla yazılır. println sonunda ! olmadan çağrılınca derleyici E0423 hatası verir ve println! yazmanı önerir.

Unutma

  • Rust; hızı, bellek güvenliğini ve verimliliği birleştiren derlenen bir sistem dilidir.
  • Rust'ta çöp toplayıcı yoktur: belleği, derleyicinin denetlediği sahiplik kuralları yönetir.
  • rustup Rust'ı kurar ve günceller; Cargo proje oluşturur, derler, çalıştırır ve kütüphaneleri indirir.
  • println! bir makrodur; {} ya da {name} yer tutucuları değerleri metne yerleştirir.
  • Hız önemliyse cargo build --release ile optimize edilmiş sürümü derle.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. 2009'da Rust'ın geliştirilmesini resmî olarak desteklemeye hangi kuruluş başladı?