Sınıflar ve enum'lar

Sınıflara tipli alanlar ekle; erişimi `public`, `private`, `protected` ve `readonly` ile yönet, `implements` ile arayüze uyumu denetle ve `enum`'u literal tip birleşimleriyle karşılaştır.

  • Orta
  • 17 dk
  • 10 soru
  • Ders 6 / 8

Bu derste öğreneceklerin

  • Sınıf alanlarını tipleriyle birlikte tanımlamak
  • public, private, protected ve readonly arasında doğru seçim yapmak
  • implements ile bir sınıfı arayüze göre denetlemek ve parametre özelliklerini kullanmak
  • enum ile literal tip birleşimi arasında seçim yapmak

JavaScript kursunda bir BankAccount sınıfı yazmıştık. Bir zayıf noktası vardı: herhangi bir kod account.balance = 1000000 yazabiliyordu ve bunu hiçbir şey engellemiyordu. TypeScript sınıflara üç şey ekler: alanların tipleri, kimin neye erişebileceğini belirleyen erişim belirleyicileri ve sınıfın bir arayüze uyup uymadığının denetimi. Dersin sonunda da sabit bir değer kümesini tanımlamanın iki yolunu karşılaştıracağız: enum ve literal tip birleşimi.

Tipli alanlar

JavaScript'te bir alanı yapıcıda this.owner = owner yazarak oluşturmak yeterliydi. TypeScript'te ise her alan, sınıfın gövdesinde tipiyle birlikte tanımlanmalıdır. Tanımlamazsan derleyici error TS2339: Property 'owner' does not exist on type 'BankAccount'. hatasını verir. Metotların parametreleri ve dönüş değerleri sıradan fonksiyonlardaki gibi tiplenir.

TypeScript
class BankAccount {
  owner: string;
  balance: number;

  constructor(owner: string, balance = 0) {
    this.owner = owner;
    this.balance = balance;
  }

  deposit(amount: number): void {
    this.balance += amount;
  }
}

const account = new BankAccount('Aysel', 100);
account.deposit(50);
console.log(`${account.owner}: ${account.balance} AZN`);

account.balance = 1000000;
console.log(`${account.owner}: ${account.balance} AZN`);

Beklenen çıktı

Aysel: 150 AZN
Aysel: 1000000 AZN
Tipler doğru ama son iki satır sorunu gösteriyor: bakiye dışarıdan istenen herhangi bir değere ayarlanabiliyor.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Erişim belirleyicileri

BelirleyiciKim erişebilir
publicherkes; hiçbir şey yazılmazsa varsayılan budur
privateyalnızca aynı sınıfın içindeki kod
protectedsınıfın kendisi ve ondan türeyen sınıflar
readonlyherkes okuyabilir; değer yalnızca tanımda ya da yapıcıda verilebilir
TypeScript
class BankAccount {
  readonly owner: string;
  private balance: number;

  constructor(owner: string, balance = 0) {
    this.owner = owner;
    this.balance = balance;
  }
}

const account = new BankAccount('Aysel', 100);
account.balance = 1000000;
account.owner = 'Murad';
Text
account.ts:12:9 - error TS2341: Property 'balance' is private and only accessible within class 'BankAccount'.

12 account.balance = 1000000;
           ~~~~~~~

account.ts:13:9 - error TS2540: Cannot assign to 'owner' because it is a read-only property.

13 account.owner = 'Murad';
           ~~~~~
Artık bakiyeyi yalnızca sınıfın kendi metotları değiştirebilir, sahibin adı da hesap açıldıktan sonra değişmez.

protected bir alan dışarıdan gizlidir ama türeyen sınıflar onu görür. Birikim hesabının faizi hesaplamak için üst sınıfın bakiyesine erişmesi gerekir:

TypeScript
class Account {
  protected balance = 0;

  deposit(amount: number): void {
    this.balance += amount;
  }
}

class SavingsAccount extends Account {
  addInterest(rate: number): number {
    this.balance += (this.balance * rate) / 100;
    return this.balance;
  }
}

const leyla = new SavingsAccount();
leyla.deposit(1000);
console.log(leyla.addInterest(5));
console.log(leyla.balance);
Text
savings.ts:19:19 - error TS2445: Property 'balance' is protected and only accessible within class 'Account' and its subclasses.

19 console.log(leyla.balance);
                     ~~~~~~~
SavingsAccount içinde this.balance serbesttir, dışarıda leyla.balance ise değildir.

implements ve parametre özellikleri

class Square implements Shape yazmak derleyiciden bir istektir: “Bu sınıfta Shape arayüzünün istediği her şeyin olduğunu denetle.” Bir metodu unutursan hata, arayüzün kullanıldığı bir yerde değil, doğrudan sınıfın üzerinde gösterilir:

TypeScript
interface Shape {
  name: string;
  area(): number;
}

class Circle implements Shape {
  name = 'circle';
  radius: number;

  constructor(radius: number) {
    this.radius = radius;
  }

  area(): number {
    return Math.PI * this.radius ** 2;
  }
}

class Square implements Shape {
  name = 'square';
  side: number;

  constructor(side: number) {
    this.side = side;
  }
}
Text
shapes.ts:19:7 - error TS2420: Class 'Square' incorrectly implements interface 'Shape'.
  Property 'area' is missing in type 'Square' but required in type 'Shape'.

19 class Square implements Shape {
         ~~~~~~
TypeScript
class Circle {
  constructor(private radius: number, public label = 'circle') {}

  area(): number {
    return Math.PI * this.radius ** 2;
  }
}

const c = new Circle(2);
console.log(c.label, c.area().toFixed(2));

Beklenen çıktı

circle 12.57
İki alan, radius ve label, tek satırda tanımlanıp dolduruldu.

enum mu, literal tipler mi?

Enum, birbiriyle ilişkili adlandırılmış sabitlerden oluşan bir kümedir. Değer verilmezse üyeler 0'dan başlayarak numaralanır; string değerler de verilebilir. Enum, TypeScript'in tiplerin yanı sıra JavaScript kodu üreten ender özelliklerinden biridir: derleyici onu gerçek bir nesneye dönüştürür.

TypeScript
enum Direction {
  Up,
  Down,
  Left,
  Right,
}

enum Status {
  Active = 'ACTIVE',
  Blocked = 'BLOCKED',
}

console.log(Direction.Left);
console.log(Direction[2]);
console.log(Status.Blocked);

Beklenen çıktı

2
Left
BLOCKED
Sayısal bir enum ters yönde de çalışır: Direction[2] adı döndürür.
JavaScript
var Status;
(function (Status) {
    Status["Active"] = "ACTIVE";
    Status["Blocked"] = "BLOCKED";
})(Status || (Status = {}));
tsc, enum Status'tan bu JavaScript kodunu üretir; enum silinmez, programda kalır.

Çoğu zaman aynı işi bir literal tip birleşimi görür. Tamamen silinir, değerler sıradan string'lerdir ve derleyici hataları aynı şekilde yakalar:

TypeScript
type Status = 'active' | 'blocked' | 'deleted';

function label(status: Status): string {
  switch (status) {
    case 'active':
      return 'Active user';
    case 'blocked':
      return 'Blocked';
    case 'deleted':
      return 'Deleted';
  }
}

console.log(label('blocked'));
label('banned');
Text
status.ts:15:7 - error TS2345: Argument of type '"banned"' is not assignable to parameter of type 'Status'.

15 label('banned');
         ~~~~~~~~
YönenumLiteral tip birleşimi
Çalışma anındagerçek bir nesne oluşturulurtamamen silinir
Değerin yazımıStatus.Blocked'blocked'
node file.ts (tip silme)desteklenmezçalışır
Tüm değerleri liste olarak almakObject.values(Status) ile mümkündürdoğrudan tipten mümkün değildir

Unutma

  • TypeScript'te her sınıf alanı gövdede tipiyle birlikte tanımlanır.
  • public herkes, private yalnızca sınıf, protected sınıf ve alt sınıfları, readonly salt okunur demektir.
  • private yalnızca derleme sırasında denetlenir; çalışma anı gizliliği için # alanları vardır.
  • implements bir sınıfı arayüze göre denetler; constructor(private x: T) alan tanımlamanın kısa yoludur.
  • Enum gerçek bir JavaScript nesnesi oluşturur; literal tip birleşimi ise silinir ve çoğu zaman daha iyi bir seçimdir.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. Hangi belirleyici bir alana yalnızca sınıfın kendisinden ve alt sınıflarından erişilmesine izin verir?