Siniflər və enum-lar — TypeScript

Bu dərsdə öyrənəcəksən

Sinifdə sahələri tipləri ilə elan etmək
public, private, protected və readonly modifikatorlarını düzgün seçmək
implements ilə sinfin interfeysə uyğunluğunu yoxlamaq və parametr xassələrindən istifadə etmək
enum ilə literal tiplərin birləşməsi arasında seçim etmək

JavaScript kursunda BankAccount sinfini yazmışdıq. Orada bir zəif yer vardı: istənilən kod account.balance = 1000000 yaza bilərdi və buna heç nə mane olmurdu. TypeScript siniflərə üç şey əlavə edir: sahələrin tipləri, kimin nəyə müraciət edə biləcəyini təyin edən giriş modifikatorları və sinfin interfeysə uyğunluğunun yoxlanması. Dərsin sonunda isə sabit qiymətlər dəsti üçün iki yanaşmanı — enum-u və literal tiplərin birləşməsini — müqayisə edəcəyik.

Tipli sahələr

JavaScript-də sahəni konstruktorda this.owner = owner yazmaqla yaratmaq kifayət idi. TypeScript-də hər sahə sinfin gövdəsində tipi ilə birlikdə elan olunmalıdır. Elan etməsən, kompilyator error TS2339: Property 'owner' does not exist on type 'BankAccount'. xətasını verəcək. Metodların parametrləri və qaytardıqları qiymətlər adi funksiyalardakı kimi tiplənir.

TypeScript

class BankAccount {
  owner: string;
  balance: number;

  constructor(owner: string, balance = 0) {
    this.owner = owner;
    this.balance = balance;
  }

  deposit(amount: number): void {
    this.balance += amount;
  }
}

const account = new BankAccount('Aysel', 100);
account.deposit(50);
console.log(`${account.owner}: ${account.balance} AZN`);

account.balance = 1000000;
console.log(`${account.owner}: ${account.balance} AZN`);

Gözlənilən nəticə

Aysel: 150 AZN
Aysel: 1000000 AZN

Tiplər düzgündür, amma son iki sətir problemi göstərir: balansı kənardan istənilən qiymətə dəyişmək olur.

Giriş modifikatorları

Modifikator	Kim müraciət edə bilər
`public`	hamı; heç nə yazılmayanda susmaya görə belədir
`private`	yalnız həmin sinfin içindəki kod
`protected`	sinfin özü və ondan törəyən siniflər
`readonly`	hamı oxuya bilər, qiyməti yalnız elanda və ya konstruktorda vermək olar

TypeScript

class BankAccount {
  readonly owner: string;
  private balance: number;

  constructor(owner: string, balance = 0) {
    this.owner = owner;
    this.balance = balance;
  }
}

const account = new BankAccount('Aysel', 100);
account.balance = 1000000;
account.owner = 'Murad';

Text

account.ts:12:9 - error TS2341: Property 'balance' is private and only accessible within class 'BankAccount'.

12 account.balance = 1000000;
           ~~~~~~~

account.ts:13:9 - error TS2540: Cannot assign to 'owner' because it is a read-only property.

13 account.owner = 'Murad';
           ~~~~~

İndi balansı yalnız sinfin öz metodları dəyişə bilər, sahibin adı isə hesab açılandan sonra dəyişmir.

protected sahə kənardan gizlidir, amma törəmə siniflər onu görür. Əmanət hesabı faizi hesablamaq üçün valideynin balansına müraciət etməlidir:

TypeScript

class Account {
  protected balance = 0;

  deposit(amount: number): void {
    this.balance += amount;
  }
}

class SavingsAccount extends Account {
  addInterest(rate: number): number {
    this.balance += (this.balance * rate) / 100;
    return this.balance;
  }
}

const leyla = new SavingsAccount();
leyla.deposit(1000);
console.log(leyla.addInterest(5));
console.log(leyla.balance);

Text

savings.ts:19:19 - error TS2445: Property 'balance' is protected and only accessible within class 'Account' and its subclasses.

19 console.log(leyla.balance);
                     ~~~~~~~

SavingsAccount daxilində this.balance icazəlidir, kənarda leyla.balance isə yox.

implements və parametr xassələri

class Square implements Shape yazılışı kompilyatordan xahişdir: «Yoxla ki, bu sinifdə Shape interfeysinin tələb etdiyi hər şey var». Metodu unutsan, səhv interfeysdən istifadə olunan yerdə yox, elə sinfin özündə göstəriləcək:

TypeScript

interface Shape {
  name: string;
  area(): number;
}

class Circle implements Shape {
  name = 'circle';
  radius: number;

  constructor(radius: number) {
    this.radius = radius;
  }

  area(): number {
    return Math.PI * this.radius ** 2;
  }
}

class Square implements Shape {
  name = 'square';
  side: number;

  constructor(side: number) {
    this.side = side;
  }
}

Text

shapes.ts:19:7 - error TS2420: Class 'Square' incorrectly implements interface 'Shape'.
  Property 'area' is missing in type 'Square' but required in type 'Shape'.

19 class Square implements Shape {
         ~~~~~~

TypeScript

class Circle {
  constructor(private radius: number, public label = 'circle') {}

  area(): number {
    return Math.PI * this.radius ** 2;
  }
}

const c = new Circle(2);
console.log(c.label, c.area().toFixed(2));

Gözlənilən nəticə

circle 12.57

İki sahə — radius və label — bir sətirdə elan olunub və doldurulub.

enum, yoxsa literal tiplər?

Enum (sadalama) bir-biri ilə əlaqəli adlı sabitlər dəstidir. Qiymət verilməsə, üzvlər 0-dan başlayaraq nömrələnir; sətir qiymətləri də vermək olar. Enum TypeScript-in tiplərdən əlavə JavaScript kodu yaradan nadir imkanlarındandır: kompilyator ondan real obyekt düzəldir.

TypeScript

enum Direction {
  Up,
  Down,
  Left,
  Right,
}

enum Status {
  Active = 'ACTIVE',
  Blocked = 'BLOCKED',
}

console.log(Direction.Left);
console.log(Direction[2]);
console.log(Status.Blocked);

Gözlənilən nəticə

2
Left
BLOCKED

Rəqəmli enum-da əks istiqamət də işləyir: Direction[2] adı qaytarır.

JavaScript

var Status;
(function (Status) {
    Status["Active"] = "ACTIVE";
    Status["Blocked"] = "BLOCKED";
})(Status || (Status = {}));

tsc enum Status-dan bu JavaScript kodunu yaradır — enum silinmir, proqramda qalır.

Çox vaxt eyni işi literal tiplərin birləşməsi görür. O, tamamilə silinir, qiymətlər adi sətirlərdir, səhvləri isə kompilyator eynilə tutur:

TypeScript

type Status = 'active' | 'blocked' | 'deleted';

function label(status: Status): string {
  switch (status) {
    case 'active':
      return 'Active user';
    case 'blocked':
      return 'Blocked';
    case 'deleted':
      return 'Deleted';
  }
}

console.log(label('blocked'));
label('banned');

Text

status.ts:15:7 - error TS2345: Argument of type '"banned"' is not assignable to parameter of type 'Status'.

15 label('banned');
         ~~~~~~~~

Cəhət	`enum`	Literal tiplərin birləşməsi
İcra zamanı	real obyekt yaradılır	tamamilə silinir
Qiymətin yazılışı	`Status.Blocked`	`'blocked'`
`node file.ts` (tiplərin silinməsi)	dəstəklənmir	işləyir
Bütün qiymətləri siyahı kimi almaq	`Object.values(Status)` ilə mümkündür	tipdən birbaşa mümkün deyil

Əsas fikirlər

TypeScript-də sinfin hər sahəsi gövdədə tipi ilə birlikdə elan olunur.
public — hamı, private — yalnız sinif, protected — sinif və törəmələri, readonly — yalnız oxumaq üçün.
private yalnız kompilyasiya zamanı yoxlanılır; icra zamanı gizlilik üçün # sahələri var.
implements sinfin interfeysə uyğunluğunu yoxlayır; constructor(private x: T) sahəni qısa yolla elan edir.
Enum real JavaScript obyekti yaradır; literal tiplərin birləşməsi isə silinir və əksər hallarda daha yaxşı seçimdir.

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

1 / 10

Hansı modifikator sahəyə yalnız sinfin özündən və ondan törəyən siniflərdən müraciətə icazə verir?