Grafikler, oyunlar, fotoğraf düzenleyiciler, imza alanları, üretken sanat: bunların çoğu tarayıcıda bir **<canvas>** öğesi üzerine çizilir. DOM’da her düğme ayrı bir öğedir, tuvalde ise yalnızca pikseller vardır: JavaScript ile «buraya bir dikdörtgen, oraya bir daire çiz» dersin, tarayıcı da onları boyar. Bu derste 2D bağlamını, koordinat sistemini, şekilleri, yolları ve yayları, renkleri ve gradyanları, metni ve görselleri, dönüşümleri, basit bir animasyonu ve yüksek yoğunluklu ekranlarda net çizimi öğreneceksin; sonunda da elle bir sütun grafiği çizeceksin.
Tuval, bağlam ve koordinatlar
2D bağlamıTanım
canvas.getContext('2d') çağrısının döndürdüğü nesne; bütün çizim metotları (fillRect, arc, fillText …) ve geçerli ayarlar (renk, çizgi kalınlığı, yazı tipi) ondadır.
Tuvalin boyutunu width ve height nitelikleri belirler (varsayılan 300 × 150); bu, piksel arabelleğinin boyutudur. Boyutu CSS ile değiştirirsen arabellek gerilir ve görüntü bulanıklaşır. Başlangıç noktası (0, 0) sol üst köşededir: x sağa doğru, y ise matematikten farklı olarak aşağıya doğru artar. Dikdörtgenler için üç hazır metot vardır: fillRect(x, y, genişlik, yükseklik) doldurur, strokeRect dış çizgiyi çizer, clearRect bir alanı silip saydam yapar. Renkler fillStyle ve strokeStyle, kalınlık lineWidth ile verilir.
<canvas id="c" width="320" height="200" style="border: 1px solid #cbd5e1"></canvas>
<script>
const ctx = document.querySelector('#c').getContext('2d');
ctx.fillStyle = '#e2e8f0';
for (let x = 0; x <= 320; x += 40) ctx.fillRect(x, 0, 1, 200);
for (let y = 0; y <= 200; y += 40) ctx.fillRect(0, y, 320, 1);
ctx.fillStyle = '#64748b';
ctx.font = '12px sans-serif';
ctx.fillText('(0, 0)', 4, 14);
ctx.fillText('x →', 290, 14);
ctx.fillText('y ↓', 4, 192);
ctx.fillStyle = '#5b45f5';
ctx.fillRect(40, 40, 120, 80);
ctx.strokeStyle = '#ff9f1c';
ctx.lineWidth = 4;
ctx.strokeRect(200, 80, 80, 80);
ctx.clearRect(80, 60, 40, 40);
</script>Mor dikdörtgenin sol üst köşesi (40, 40) noktasındadır, boyutu 120 × 80’dir; ızgara çizgileri her 40 pikselde bir çizildi, denetle. clearRect ortasında bir «delik» açtı. Turuncu dış çizgi (200, 80) noktasından başlar ve 4 piksel kalınlığındadır: çizgi sınırın iki yanına 2’şer piksel yayılır.
Yollar ve yaylar
Dikdörtgenden karmaşık her şekil bir yol (path) ile çizilir: beginPath() yeni bir yol başlatır, moveTo(x, y) kalemi kaldırıp bir noktaya taşır, lineTo(x, y) düz bir çizgi ekler, closePath() son noktayı ilk noktaya bağlar. Yol henüz görünmez: stroke() çizgisini, fill() içini boyar. arc(x, y, r, başlangıçAçısı, bitişAçısı) merkezi (x, y) olan bir yay çizer. Açılar derece değil radyan olarak verilir; 0 «saat 3» yönündedir ve y aşağı baktığı için açı saat yönünde artar.
Burada
- deg
- derece cinsinden açı
- rad
- radyan cinsinden açı: tam çember 2π, yarım çember π
JavaScript’te: deg * Math.PI / 180. Math.PI, Math.cos ve Math.sin hakkında: «Sayılar ve Math nesnesi» dersi.
Burada
- cx, cy
- çemberin merkezi
- r
- yarıçap
- θ
- «saat 3»ten saat yönünde ölçülen radyan cinsinden açı
Çember üzerindeki nokta: yayların, saat ibrelerinin ve çokgenlerin temeli.
Çember üzerindeki noktalar
Problem
Merkez (100, 100), yarıçap 50. 1) 60°, 2) 90°, 3) −90° açılarına karşılık gelen noktaları bul.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) 90° = π/2: x = 100 + 50 · 0 = 100, y = 100 + 50 · 1 = 150; tam aşağıda.
3) −90° = −π/2: (100, 50); tam yukarıda. Bu yüzden saat ibreleri ve çokgenler çoğu zaman −π/2’den başlar.
<canvas id="c" width="320" height="200" style="border: 1px solid #cbd5e1"></canvas>
<script>
const ctx = document.querySelector('#c').getContext('2d');
ctx.lineWidth = 3;
ctx.beginPath();
ctx.moveTo(20, 170);
ctx.lineTo(80, 40);
ctx.lineTo(140, 170);
ctx.closePath();
ctx.fillStyle = '#c7d2fe';
ctx.fill();
ctx.strokeStyle = '#4338ca';
ctx.stroke();
ctx.beginPath();
ctx.arc(220, 100, 60, 0, Math.PI * 2);
ctx.fillStyle = '#fde68a';
ctx.fill();
ctx.stroke();
ctx.beginPath();
ctx.arc(220, 100, 35, Math.PI * 0.15, Math.PI * 0.85);
ctx.stroke();
ctx.fillStyle = '#4338ca';
for (const x of [200, 240]) {
ctx.beginPath();
ctx.arc(x, 80, 7, 0, Math.PI * 2);
ctx.fill();
}
</script>Renkler, gradyanlar, metin ve görseller
fillStyle CSS’teki bütün renk yazımlarını kabul eder: '#5b45f5', 'rgb(91 69 245)', 'hsl(250 90% 61%)' ve saydamlık için 'rgb(0 0 0 / 0.3)'. Gradyan ayrı bir nesnedir: createLinearGradient(x0, y0, x1, y1) doğrusal, createRadialGradient(x0, y0, r0, x1, y1, r1) dairesel bir geçiş oluşturur, addColorStop(0…1, renk) ise renk duraklarını ekler; sonra nesne fillStyle’a atanır. Metin için: font (CSS’teki gibi, örneğin 'bold 24px sans-serif'), textAlign (left, center, right), textBaseline (top, middle, alphabetic), fillText(metin, x, y) ve strokeText. measureText(metin).width metnin genişliğini verir; metne uyan bir arka plan ya da çerçeve çizmek için.
<canvas id="c" width="320" height="200"></canvas>
<script>
const ctx = document.querySelector('#c').getContext('2d');
const sky = ctx.createLinearGradient(0, 0, 0, 200);
sky.addColorStop(0, '#1e3a8a');
sky.addColorStop(1, '#fb923c');
ctx.fillStyle = sky;
ctx.fillRect(0, 0, 320, 200);
const sun = ctx.createRadialGradient(240, 150, 5, 240, 150, 45);
sun.addColorStop(0, '#fff7ed');
sun.addColorStop(1, 'rgb(253 186 116 / 0)');
ctx.fillStyle = sun;
ctx.fillRect(180, 90, 120, 110);
ctx.font = 'bold 26px sans-serif';
ctx.textAlign = 'center';
ctx.textBaseline = 'middle';
const text = 'Hello, Baku!';
const width = ctx.measureText(text).width;
ctx.fillStyle = 'rgb(0 0 0 / 0.35)';
ctx.fillRect(160 - width / 2 - 10, 50, width + 20, 40);
ctx.fillStyle = 'white';
ctx.fillText(text, 160, 70);
</script>drawImage bir görsel çizer ve üç biçimi vardır: drawImage(img, x, y) kendi boyutunda, drawImage(img, x, y, genişlik, yükseklik) ölçeklenmiş, dokuz argümanlı biçim ise görselin bir parçasını kesip çizer (oyunlarda «sprite sayfaları» böyle kullanılır). Görsel yüklenmeden çizilemez; bu yüzden onload’u ya da await img.decode()’u bekle. Kaynak bir <img>, başka bir tuval ya da bir video karesi olabilir. Aşağıdaki örnekte görsel dış bir dosya değil, doğrudan kodun içindeki küçük bir SVG’dir.
<canvas id="c" width="320" height="140" style="border: 1px solid #cbd5e1"></canvas>
<script>
const ctx = document.querySelector('#c').getContext('2d');
const svg = '<svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="60" height="60">' +
'<circle cx="30" cy="30" r="28" fill="#facc15"/>' +
'<circle cx="20" cy="24" r="4"/><circle cx="40" cy="24" r="4"/>' +
'<path d="M16 38 Q30 52 44 38" stroke="black" stroke-width="3" fill="none"/></svg>';
const img = new Image();
img.src = 'data:image/svg+xml,' + encodeURIComponent(svg);
img.decode().then(() => {
ctx.drawImage(img, 10, 40);
ctx.drawImage(img, 90, 10, 120, 120);
ctx.drawImage(img, 0, 0, 30, 60, 240, 40, 30, 60);
});
</script>Durum ve dönüşümler: save, restore, translate, rotate
Bağlam geçerli durumu hatırlar: renkleri, lineWidth’i, yazı tipini, kırpma alanını ve dönüşüm matrisini. translate(dx, dy) başlangıç noktasını kaydırır, rotate(açı) eksenleri geçerli başlangıç çevresinde radyan cinsinden döndürür, scale(sx, sy) ölçeği değiştirir. Dönüşümler birikir; bu yüzden değiştirmeden önce save() çağrılır, sonra restore() ile önceki duruma dönülür: bu bir durum yığınıdır (stack). Fikir şu: şekli her zaman (0, 0) çevresinde çiz, yerini ve açısını dönüşümle ver.
<canvas id="c" width="320" height="200" style="border: 1px solid #cbd5e1"></canvas>
<script>
const ctx = document.querySelector('#c').getContext('2d');
function flower(x, y, size, petals, color) {
ctx.save();
ctx.translate(x, y);
ctx.scale(size, size);
ctx.fillStyle = color;
for (let i = 0; i < petals; i++) {
ctx.rotate((2 * Math.PI) / petals);
ctx.beginPath();
ctx.ellipse(0, -22, 8, 20, 0, 0, Math.PI * 2);
ctx.fill();
}
ctx.fillStyle = '#facc15';
ctx.beginPath();
ctx.arc(0, 0, 9, 0, Math.PI * 2);
ctx.fill();
ctx.restore();
}
flower(80, 100, 1.6, 12, '#f472b6');
flower(200, 70, 1, 8, '#60a5fa');
flower(260, 150, 0.7, 5, '#34d399');
</script>Taç yaprağı her zaman aynı yerde, (0, −22) merkezli bir elips olarak çizilir; rotate yaprakları çember boyunca dizer, translate çiçeği yerine taşır, scale ise büyütür. restore() sayesinde sonraki çiçek temiz bir durumdan başlar. save/restore satırlarını silersen ikinci çiçek birincinin üstüne, dönmüş ve büyümüş olarak düşer; dene.
Animasyon ve çizim tahtası
Tuval kendi başına hiçbir şeyi hareket ettirmez: animasyon, saniyede onlarca kez «sil ve yeniden çiz» demektir. requestAnimationFrame(fonksiyon) tarayıcıdan, fonksiyonu bir sonraki ekran yenilemesinden önce çağırmasını ister; fonksiyon sonunda kendini yeniden ister ve bir oyun döngüsü oluşur. Hız ekrana bağlıdır (60, 120 Hz…), arka plandaki sekmede ise döngü durur. Bu yüzden hızı «kare başına» değil «saniye başına» ver ve son kareden bu yana geçen süreyi (Δt) hesaba kat; o zaman top her ekranda aynı hızla uçar.
Burada
- x₀, x
- önceki ve yeni konum, piksel
- v
- hız, piksel/saniye (duvara çarpınca işareti değişir)
- Δt
- önceki kareden bu yana geçen süre, saniye: (time − last) / 1000
Örnek: v = 160 px/s; 60 Hz’de Δt ≈ 0,0167 s, kare başına ≈ 2,7 px; 120 Hz’de ≈ 1,3 px, ama yine saniyede 160 px.
<canvas id="c" width="320" height="180" style="border: 1px solid #cbd5e1"></canvas>
<p><button id="pause">Pause</button></p>
<script>
const W = 320, H = 180;
const ctx = document.querySelector('#c').getContext('2d');
const ball = { x: 40, y: 40, vx: 160, vy: 110, r: 14 };
const clamp = (v, min, max) => Math.min(Math.max(v, min), max);
let last = null;
let frameId = requestAnimationFrame(frame);
function frame(time) {
if (last !== null) {
const dt = (time - last) / 1000;
ball.x += ball.vx * dt;
ball.y += ball.vy * dt;
if (ball.x < ball.r || ball.x > W - ball.r) ball.vx = -ball.vx;
if (ball.y < ball.r || ball.y > H - ball.r) ball.vy = -ball.vy;
ball.x = clamp(ball.x, ball.r, W - ball.r);
ball.y = clamp(ball.y, ball.r, H - ball.r);
}
last = time;
ctx.clearRect(0, 0, W, H);
ctx.beginPath();
ctx.arc(ball.x, ball.y, ball.r, 0, Math.PI * 2);
ctx.fillStyle = '#5b45f5';
ctx.fill();
frameId = requestAnimationFrame(frame);
}
document.querySelector('#pause').addEventListener('click', (event) => {
if (frameId) {
cancelAnimationFrame(frameId);
frameId = null;
} else {
last = null;
frameId = requestAnimationFrame(frame);
}
event.target.textContent = frameId ? 'Pause' : 'Play';
});
</script>Bu modülün sonraki derslerinde bu döngüyü klavyeyle yönetilen bir oyuna çevireceğiz. Şimdi ise kullanıcı kendisi çizsin. İşaretçi olayları (pointerdown, pointermove, pointerup) fare, parmak ve kalemle aynı şekilde çalışır. setPointerCapture, parmak tuvalden kaysa bile olayları ona yönlendirmeye devam eder; CSS’teki touch-action: none ise telefonda çizerken sayfanın kaymasını engeller. Her harekette önceki noktadan yenisine kısa bir çizgi çiziyoruz.
<style>
#pad { border: 1px solid #cbd5e1; touch-action: none; cursor: crosshair; }
</style>
<canvas id="pad" width="320" height="180"></canvas>
<p>
<input type="color" id="color" value="#5b45f5" aria-label="Colour">
<input type="range" id="size" min="1" max="20" value="4" aria-label="Brush size">
<button id="clear">Clear</button>
</p>
<script>
const pad = document.querySelector('#pad');
const ctx = pad.getContext('2d');
ctx.lineCap = 'round';
let last = null;
pad.addEventListener('pointerdown', (event) => {
pad.setPointerCapture(event.pointerId);
last = { x: event.offsetX, y: event.offsetY };
});
pad.addEventListener('pointermove', (event) => {
if (!last) return;
ctx.strokeStyle = document.querySelector('#color').value;
ctx.lineWidth = Number(document.querySelector('#size').value);
ctx.beginPath();
ctx.moveTo(last.x, last.y);
ctx.lineTo(event.offsetX, event.offsetY);
ctx.stroke();
last = { x: event.offsetX, y: event.offsetY };
});
pad.addEventListener('pointerup', () => { last = null; });
document.querySelector('#clear').addEventListener('click', () => {
ctx.clearRect(0, 0, pad.width, pad.height);
});
</script>Net çizim ve mini proje: sütun grafiği
Çoğu telefon ve dizüstü bilgisayarda bir CSS pikseline birkaç fiziksel piksel düşer: bu oran window.devicePixelRatio’dur (örneğin 2 ya da 3). 320 × 200’lük bir tuval böyle bir ekranda iki kat gerilir ve çizgiler bulanık görünür. Çözüm: arabelleği bu oranla çarp, CSS boyutunu önceki gibi bırak ve bağlama scale(ratio, ratio) ver; bundan sonra kodun geri kalanı CSS pikselleriyle çalışır. Bir kural daha: tuvalin içi ekran okuyuculara görünmez; bu yüzden grafiğe role="img" ve aria-label ver, <canvas> etiketinin içine de bir metin alternatifi yaz.
Burada
- h
- sütunun yüksekliği, piksel
- value, max
- sütunun değeri ve en büyük değer
- H
- çizim alanının yüksekliği (yazılara yer bırakıldıktan sonra)
En uzun sütun bütün yüksekliği kaplar. Sütunun üstü: y = (tuval yüksekliği − alt boşluk) − h, çünkü y aşağı doğru artar.
Sütunların boyutları
Problem
Sınıfta gezi için oylama: Şeki 12, Gebele 9, Kuba 7, Lenkeran 4. Tuval 320 × 200; üstte 24, altta 26 piksel boşluk, sütunlar arasında ve kenarlarda 16 piksel. Sütunların genişliğini ve yüksekliklerini bul.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
H = 200 − 24 − 26 = 150; max = 12.
Şeki: h = 12/12 · 150 = 150; Gebele: 9/12 · 150 = 112,5; Kuba: 7/12 · 150 = 87,5; Lenkeran: 4/12 · 150 = 50.
Şeki sütunu y = 174 − 150 = 24 ve x = 16’dan başlar; her sonraki sütun 60 + 16 = 76 piksel daha sağdadır.
<canvas id="chart" role="img" aria-label="Class vote: Shaki 12, Gabala 9, Quba 7, Lankaran 4">
Class vote: Shaki 12, Gabala 9, Quba 7, Lankaran 4
</canvas>
<script>
function setupCanvas(canvas, width, height) {
const ratio = window.devicePixelRatio || 1;
canvas.width = Math.round(width * ratio);
canvas.height = Math.round(height * ratio);
canvas.style.width = width + 'px';
canvas.style.height = height + 'px';
const ctx = canvas.getContext('2d');
ctx.scale(ratio, ratio);
return ctx;
}
const data = [['Shaki', 12], ['Gabala', 9], ['Quba', 7], ['Lankaran', 4]];
const W = 320, H = 200, marginTop = 24, marginBottom = 26, gap = 16;
const ctx = setupCanvas(document.querySelector('#chart'), W, H);
const max = Math.max(...data.map(([, value]) => value));
const barWidth = (W - gap * (data.length + 1)) / data.length;
const plotHeight = H - marginTop - marginBottom;
ctx.font = '13px system-ui, sans-serif';
ctx.textAlign = 'center';
data.forEach(([label, value], i) => {
const h = (value / max) * plotHeight;
const x = gap + i * (barWidth + gap);
const y = H - marginBottom - h;
const gradient = ctx.createLinearGradient(0, y, 0, H - marginBottom);
gradient.addColorStop(0, '#8b7bff');
gradient.addColorStop(1, '#5b45f5');
ctx.fillStyle = gradient;
ctx.fillRect(x, y, barWidth, h);
ctx.fillStyle = '#1e293b';
ctx.fillText(value, x + barWidth / 2, y - 6);
ctx.fillText(label, x + barWidth / 2, H - 8);
});
ctx.fillRect(gap / 2, H - marginBottom, W - gap, 1);
</script>data dizisini değiştir; sütunlar kendiliğinden yeniden boyutlanır. Tuvali bir görsel olarak kaydetmek için canvas.toDataURL('image/png') ve canvas.toBlob(...) vardır. Hazır kütüphaneler (örneğin Chart.js) tam olarak bu metotlarla çalışır; yalnızca eksenleri, açıklamayı ve animasyonu senin yerine çizer.
Alıştırma
Grafiğin matematiğini DOM olmadan yaz: barLayout(values, width, height, options) her sütun için bir { x, y, w, h } nesnesinden oluşan dizi döndürsün (üst boşluk top, alt boşluk bottom, aralık gap; varsayılanlar 24, 26 ve 16). En büyük değer çizim alanının bütün yüksekliğini kaplar.
function barLayout(values, width, height, { top = 24, bottom = 26, gap = 16 } = {}) {
// bar width, plot height, then one { x, y, w, h } per value
}
for (const bar of barLayout([12, 9, 7, 4], 320, 200)) {
console.log(`x=${bar.x} y=${bar.y} w=${bar.w} h=${bar.h}`);
}
console.log(barLayout([5, 10], 200, 150, { gap: 20 }).map((b) => b.h).join(' '));Beklenen çıktı
x=16 y=24 w=60 h=150 x=92 y=61.5 w=60 h=112.5 x=168 y=86.5 w=60 h=87.5 x=244 y=124 w=60 h=50 50 100
Alıştırma
polygonPoints(cx, cy, r, n) düzgün bir n-genin köşelerini "x,y x,y …" string’i olarak döndürsün (SVG points biçimi). İlk köşe tam yukarıdadır (açı −π/2), sonrakiler saat yönünde 2π/n adımla gider; koordinatları ondalık bir basamağa yuvarla.
function polygonPoints(cx, cy, r, n) {
const points = [];
// angle = -Math.PI / 2 + 2 * Math.PI * k / n
return points.join(' ');
}
console.log(polygonPoints(100, 100, 50, 4));
console.log(polygonPoints(100, 100, 50, 3));
console.log(polygonPoints(60, 60, 40, 6));Beklenen çıktı
100,50 150,100 100,150 50,100 100,50 143.3,125 56.7,125 60,20 94.6,40 94.6,80 60,100 25.4,80 25.4,40
Unutma
width/heightnitelikleri piksel arabelleğinin boyutudur; (0, 0) sol üsttedir, y aşağı doğru artar.- Şekiller:
fillRect/strokeRect/clearRect; yollarbeginPath→moveTo/lineTo/arc→fill/stroke; açılar radyan. fillStylebir renk ya da gradyan alır; metin içinfont,textAlign,fillText,measureText;drawImageancak görsel yüklendikten sonra.save→translate/rotate/scale→ çiz →restore: şekli (0, 0) çevresinde çiz, yerini dönüşümle ver.- Animasyon:
requestAnimationFramedöngüsü ve x = x₀ + v · Δt; netlik için arabelleğidevicePixelRatioile çarp; grafiklere metin alternatifi ver.