Tarih ve saat: Date ve Intl

Zaman damgaları, sıfırdan başlayan aylar, saat dilimleri ve string okuma, tarihlerle hesap; Intl ile tarih, para, göreli zaman, çoğul biçimleri ve sıralama (az, en, ru, tr); Temporal’ın durumu.

  • Orta
  • 25 dk
  • 12 soru
  • Ders 13 / 39

Bu derste öğreneceklerin

  • Zaman damgasından, ISO string’inden ve parçalardan tarih oluşturmak, ay ve gün indekslerini doğru okumak
  • Saat dilimlerini, UTC ile yerel saat farkını ve string okumanın tuzaklarını açıklamak
  • Tarih farkını hesaplamak, gün eklemek ve yaşı bulmak
  • Intl ile tarihi, parayı, göreli zamanı, çoğul biçimlerini ve sıralamayı dile uygun göstermek

Olimpiyat sınavı 15 Mart 2026’da Bakü saatiyle 10.00’da başlıyor. Site bunu İstanbul’da yaşayan bir katılımcıya nasıl göstermeli? Sınava kaç gün kaldı? new Date(2026, 3, 15) neden mart değil de nisan veriyor? Tarih ve saat, programlamada en çok hata yapılan konulardandır: aylar sıfırdan sayılır, saat dilimleri aynı anı farklı gösterir, her ülke tarihi kendi kuralıyla yazar. Bu derste Date nesnesinin nasıl çalıştığını, tarihlerle hesap yapmayı ve Intl ile tarihleri, parayı ve kelimeleri az, en, ru, tr dillerinde doğru göstermeyi öğreneceksin.

Date: sayı olarak saklanan an

Zaman damgası (timestamp)Tanım

1 Ocak 1970, 00.00.00 UTC anından (Unix çağı) bu yana geçen milisaniye sayısı. Date nesnesi içinde yalnızca bu sayıyı saklar; saat dilimi ancak tarih okunurken ya da gösterilirken uygulanır.

Tarih oluşturmanın dört ana yolu vardır: new Date(ms) zaman damgasından; new Date('2026-03-15T10:00:00+04:00') bir ISO 8601 string’inden; new Date(yıl, ayIndeksi, gün, saat, dakika) yerel saate göre parçalardan; Date.UTC(yıl, ayIndeksi, …) ise UTC’de verilen parçaların zaman damgasını döndürür. Date.now() şu anın damgasını, date.getTime() ise herhangi bir tarihin sayısını verir. toISOString() anı her zaman UTC’de, sonunda Z ile yazar; makineye bağlı olmayan tek biçim budur.

JavaScript
const start = new Date(0);
console.log(start.toISOString());

const exam = new Date('2026-03-15T10:00:00+04:00');
console.log(exam.getTime());
console.log(exam.toISOString());

console.log(Date.UTC(2026, 2, 15, 6, 0));
console.log(new Date(1773554400000).toISOString());
console.log(typeof Date.now());
Beklenen çıktı
1970-01-01T00:00:00.000Z
1773554400000
2026-03-15T06:00:00.000Z
1773554400000
2026-03-15T06:00:00.000Z
number

Bakü’de 10.00, UTC’de 06.00 demektir; bu yüzden üç yolla oluşturulan tarih aynı sayıyı verdi. Parçalarla çalışmak için alıcı (getter) ve ayarlayıcı (setter) metotlar vardır: getFullYear(), getMonth(), getDate() (ayın günü), getDay() (haftanın günü), getHours(), getMinutes() ve bunların set… eşleri. Her birinin UTC sürümü de vardır: getUTCHours(), setUTCDate() vb. Sıradan getter’lar bilgisayarın saat diliminde çalışır, bu yüzden Bakü’de ve Londra’da farklı sonuç verir; bu dersteki örnekler herkes aynı çıktıyı alsın diye UTC getter’larını ya da açık bir timeZone kullanır.

JavaScript
console.log(new Date(Date.UTC(2026, 0, 31)).toISOString());
console.log(new Date(Date.UTC(2026, 1, 30)).toISOString());
console.log(new Date(Date.UTC(2026, 12, 1)).toISOString());

const d = new Date('2026-03-15T06:00:00Z');
console.log(d.getUTCFullYear(), d.getUTCMonth(), d.getUTCDate(), d.getUTCDay(), d.getUTCHours());
d.setUTCDate(d.getUTCDate() + 20);
console.log(d.toISOString());
Beklenen çıktı
2026-01-31T00:00:00.000Z
2026-03-02T00:00:00.000Z
2027-01-01T00:00:00.000Z
2026 2 15 0 6
2026-04-04T06:00:00.000Z

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Saat dilimleri ve string’lerin okunması

Aynı an dünyanın farklı yerlerinde farklı bir duvar saati gösterir. Bakü bütün yıl UTC+4’tedir (2016’dan beri yaz saati yok), İstanbul ve Moskova UTC+3’te, Londra kışın UTC+0’da, yazın UTC+1’dedir. Saat dilimini adıyla vermek (Asia/Baku, Europe/Istanbul) en güvenilir yoldur: yaz saati kurallarını tarayıcı kendisi bilir.

JavaScript
const moment = new Date('2026-03-15T06:00:00Z');
for (const tz of ['Asia/Baku', 'Europe/Istanbul', 'Europe/London', 'America/New_York', 'Asia/Tokyo']) {
  const time = moment.toLocaleTimeString('en-GB', { timeZone: tz, hour: '2-digit', minute: '2-digit' });
  console.log(tz.padEnd(17), time);
}
Beklenen çıktı
Asia/Baku         10:00
Europe/Istanbul   09:00
Europe/London     06:00
America/New_York  02:00
Asia/Tokyo        15:00

Bir string’den tarih okurken üç kuralı bil. Yalnızca tarih içeren ISO string’i ('2026-03-15') UTC gece yarısı olarak okunur. Saat dilimi belirtilmemiş tarih-saat ('2026-03-15T10:00') yerel saat olarak okunur, yani farklı bilgisayarlarda farklı anlar demektir. ISO olmayan biçimler ('15.03.2026', '03/15/2026') tarayıcıya bağlıdır: biri tarihi tanır, öteki Invalid Date verir. Chrome ve Node '2026-02-30' string’ini bile kabul edip 2 marta çevirir. Geçersiz tarihi Number.isNaN(date.getTime()) ile denetle.

JavaScript
console.log(new Date('2026-03-15').toISOString());
console.log(new Date('2026-03-15T10:00').getHours());
console.log(new Date('2026-03-15T10:00:00+04:00').toISOString());
console.log(new Date('15.03.2026'));

const bad = new Date('tomorrow');
console.log(Number.isNaN(bad.getTime()));
Beklenen çıktı
2026-03-15T00:00:00.000Z
10
2026-03-15T06:00:00.000Z
Invalid Date
true

Tarihlerle hesap

İki tarihi çıkardığında JavaScript onları sayıya çevirir ve farkı milisaniye olarak verir. Güne geçmek için bir gündeki milisaniye sayısına bölmek gerekir:

n = (t₂ − t₁) / 86400000n = (t₂ − t₁) / 86400000

Burada

n
gün sayısı
t₁, t₂
başlangıç ve bitiş anının zaman damgaları, ms
86400000
bir gündeki milisaniye: 24 · 60 · 60 · 1000

Dakika için 60000’e, saat için 3600000’e böl.

Sınava kaç gün kaldı?

Problem

1) 15 Mart 2026’dan 20 Haziran 2026’ya kaç gün var?
2) Ders 09.30’dan 11.15’e kadar sürüyor. Kaç dakika eder?

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

1) Date.UTC(2026, 5, 20) − Date.UTC(2026, 2, 15) = 8.380.800.000 ms (haziranın indeksi 5, martın 2’dir).
n = 8.380.800.000 / 86.400.000 = 97 gün.
2) 11.15 − 09.30 = 6.300.000 ms; 6.300.000 / 60.000 = 105 dakika = 1 sa 45 dk.
JavaScript
const DAY = 24 * 60 * 60 * 1000;
const today = Date.UTC(2026, 2, 15);
const exam = Date.UTC(2026, 5, 20);
console.log((exam - today) / DAY);

const start = new Date('2026-03-15T09:30:00Z');
const end = new Date('2026-03-15T11:15:00Z');
const minutes = (end - start) / 60000;
console.log(minutes, Math.floor(minutes / 60) + ' h ' + (minutes % 60) + ' min');

const a = new Date('2026-03-28T00:00:00');
const b = new Date('2026-03-31T00:00:00');
console.log(Math.round((b - a) / DAY));
Beklenen çıktı
97
105 1 h 45 min
3

Son satırdaki Math.round tesadüf değildir. Yaz saati uygulanan ülkelerde yerel bir gün 23 ya da 25 saat sürebilir: örneğin Avrupa’da 28 ile 31 Mart 2026 arasında 71 saat vardır ve bölme 2,96 verir. Gün sayarken ya UTC tarihleri kullan ya da sonucu yuvarla.

Gün eklemek için setUTCDate(getUTCDate() + n) yaz: ay sonu ve yıl sonu kendiliğinden taşar. Ama Date değiştirilebilir bir nesnedir: setter nesnenin kendisini değiştirir. Fonksiyon kendisine verilen tarihi bozmasın diye önce kopyasını al: new Date(date). Ay eklerken de dikkatli ol: 31 ocaktan bir ay sonrası «31 şubat»tır ve 3 marta taşar.

JavaScript
function addDays(date, days) {
  const copy = new Date(date);
  copy.setUTCDate(copy.getUTCDate() + days);
  return copy;
}

const lessonStart = new Date('2026-12-20T00:00:00Z');
console.log(addDays(lessonStart, 14).toISOString().slice(0, 10));
console.log(lessonStart.toISOString().slice(0, 10));

const jan31 = new Date(Date.UTC(2026, 0, 31));
jan31.setUTCMonth(1);
console.log(jan31.toISOString().slice(0, 10));
Beklenen çıktı
2027-01-03
2026-12-20
2026-03-03

Yaşı hesaplamak için yılları çıkarmak yetmez: bu yılki doğum günü henüz gelmediyse bir yıl düşmek gerekir. 29 Şubat’ta doğan biri artık yıl olmayan bir yılda 28 Şubat’ta henüz bir yaş büyümemiştir:

JavaScript
function age(birthISO, onISO) {
  const birth = new Date(birthISO);
  const on = new Date(onISO);
  let years = on.getUTCFullYear() - birth.getUTCFullYear();
  const beforeBirthday =
    on.getUTCMonth() < birth.getUTCMonth() ||
    (on.getUTCMonth() === birth.getUTCMonth() && on.getUTCDate() < birth.getUTCDate());
  if (beforeBirthday) years--;
  return years;
}

console.log(age('2010-05-28', '2026-03-15'));
console.log(age('2010-05-28', '2026-05-28'));
console.log(age('2008-02-29', '2026-02-28'));
Beklenen çıktı
15
16
17

Intl: insanlar için tarih, sayı ve kelimeler

Tarihi '15.03.2026' gibi elle kurmak cazip gelir ama bir Amerikalı onu ay/gün olarak okur. Intl nesnesinin biçimlendiricileri her dilin kurallarını bilir. date.toLocaleDateString(locale, options) tek seferlik iş için kullanışlıdır; çok sayıda tarih için biçimlendiriciyi new Intl.DateTimeFormat(locale, options) ile bir kez oluştur ve format() metodunu tekrar tekrar çağır; bu daha hızlıdır. Seçenekler: hazır dateStyle/timeStyle stilleri ('full', 'long', 'medium', 'short') ya da ayrı ayrı weekday, day, month, year, hour, minute ve ayrıca timeZone.

JavaScript
const exam = new Date('2026-03-15T06:00:00Z');
const options = { dateStyle: 'full', timeStyle: 'short', timeZone: 'Asia/Baku' };
for (const locale of ['en-GB', 'en-US', 'ru-RU', 'tr-TR']) {
  console.log(new Intl.DateTimeFormat(locale, options).format(exam));
}
const short = new Intl.DateTimeFormat('ru-RU', {
  day: '2-digit', month: '2-digit', year: 'numeric', timeZone: 'Asia/Baku',
});
console.log(short.format(exam));
Beklenen çıktı
Sunday, 15 March 2026 at 10:00
Sunday, March 15, 2026 at 10:00 AM
воскресенье, 15 марта 2026 г. в 10:00
15 Mart 2026 Pazar 10:00
15.03.2026

Azerbaycan Türkçesi (az-AZ) için sonuç, tarayıcının içindeki dil verilerine bağlıdır ve bu veriler henüz her yerde tam değildir. Aynı kodu üç ortamda denedik:

KodNode.js 24 (full ICU)Edge 154Chrome 154
toLocaleDateString('az-AZ', { dateStyle: 'long' })15 mart 20262026 M03 152026 M03 15
NumberFormat('az-AZ', { style: 'currency', currency: 'AZN' }) · 1234.51.234,50 ₼₼ 1,234.50AZN 1,234.50
RelativeTimeFormat('az', { numeric: 'auto' }) · 1 daysabahtomorrowtomorrow
Intl.Collator('az')doğru alfabe sırasıdoğru alfabe sırasıLatin sırası: Q ve X yanlış yerde
Ekim 2026, Windows. ru, tr ve en için sonuçlar üç ortamda da aynıdır.

Intl.NumberFormat sayıları ve parayı dilin kurallarıyla yazar: binlik ayırıcı, ondalık virgül ya da nokta, para birimi işaretinin yeri. Bir para tutarını asla 'AZN ' + sum gibi kurma; style: 'currency' ve currency: 'AZN' ver. style: 'percent' 0,256’yı yüzdeye çevirir, notation: 'compact' ise büyük sayıları kısaltır. Kesirleri yuvarlamanın tuzakları «Sayılar ve Math nesnesi» dersinde.

JavaScript
const fee = 1234.5;
for (const locale of ['en-US', 'ru-RU', 'tr-TR']) {
  const money = new Intl.NumberFormat(locale, { style: 'currency', currency: 'AZN' });
  const percent = new Intl.NumberFormat(locale, { style: 'percent', maximumFractionDigits: 1 });
  const plain = new Intl.NumberFormat(locale);
  console.log(money.format(fee), '|', percent.format(0.256), '|', plain.format(2300000));
}
console.log(new Intl.NumberFormat('en-US', { notation: 'compact' }).format(2300000));
Beklenen çıktı
AZN 1,234.50 | 25.6% | 2,300,000
1 234,50 AZN | 25,6 % | 2 300 000
AZN 1.234,50 | %25,6 | 2.300.000
2.3M

Intl.RelativeTimeFormat «3 gün sonra», «dün» gibi ifadeler kurar (numeric: 'auto' «1 gün önce» yerine «dün» yazar). Intl.PluralRules ise bir sayı için kelimenin hangi biçiminin gerektiğini söyler. Rusçada bunun için dört kategori vardır: one (1, 21), few (2–4, 22), many (5–20, 11) ve other (kesirler); İngilizcede iki kategori vardır. Azerbaycan Türkçesinde ve Türkçede sayıdan sonra isim zaten tekil kalır («5 gün»). type: 'ordinal' sıra sayılarını verir: 1st, 2nd, 3rd.

JavaScript
for (const locale of ['en', 'ru', 'tr']) {
  const rtf = new Intl.RelativeTimeFormat(locale, { numeric: 'auto' });
  console.log(rtf.format(3, 'day'), '|', rtf.format(-1, 'day'), '|', rtf.format(-2, 'hour'));
}

const rules = new Intl.PluralRules('ru-RU');
const forms = { one: 'день', few: 'дня', many: 'дней', other: 'дня' };
for (const n of [1, 3, 5, 11, 21, 104]) {
  console.log(n, forms[rules.select(n)]);
}
const en = new Intl.PluralRules('en-US', { type: 'ordinal' });
const suffix = { one: 'st', two: 'nd', few: 'rd', other: 'th' };
console.log([1, 2, 3, 4, 11, 22].map((n) => n + suffix[en.select(n)]).join(' '));
Beklenen çıktı
in 3 days | yesterday | 2 hours ago
через 3 дня | вчера | 2 часа назад
3 gün sonra | dün | 2 saat önce
1 день
3 дня
5 дней
11 дней
21 день
104 дня
1st 2nd 3rd 4th 11th 22nd

Sıralama da dile bağlıdır. Sıradan sort() string’leri Unicode kodlarına göre dizer; bu yüzden Ş, İ, Ə gibi harfler listenin sonuna düşer. Intl.Collator('az') Azerbaycan alfabesinin sırasını bilir: X harfi H’den, Q ise K’den sonra gelir. localeCompare(b, 'az') aynı işi yapar ama büyük bir listede tek bir Collator daha hızlıdır; numeric: true seçeneği ise item2’yi item10’dan önceye koyar.

JavaScript
const cities = ['Şəki', 'Ağdam', 'Zaqatala', 'Quba', 'Gəncə', 'Xaçmaz', 'Bakı', 'İsmayıllı', 'Ucar'];
console.log([...cities].sort().join(', '));

const az = new Intl.Collator('az');
console.log([...cities].sort(az.compare).join(', '));

const files = ['item10', 'item2', 'item1'];
console.log(files.sort(new Intl.Collator('en', { numeric: true }).compare));
Beklenen çıktı
Ağdam, Bakı, Gəncə, Quba, Ucar, Xaçmaz, Zaqatala, İsmayıllı, Şəki
Ağdam, Bakı, Gəncə, Xaçmaz, İsmayıllı, Quba, Şəki, Ucar, Zaqatala
[ 'item1', 'item2', 'item10' ]
Node.js ve Edge’deki sonuç. Chrome 154’te Azerbaycan sıralaması yok; orada ikinci satır … İsmayıllı, Quba, Şəki, Ucar, Xaçmaz, Zaqatala olur.

Temporal ve mini proje

Date 1995’te Java’dan aceleyle kopyalandı ve sorunlarını zaten gördün: değiştirilebilir, aylar sıfırdan sayılır, ayrı bir «yalnızca tarih» türü yoktur, saat dilimleriyle hesap yapmak zordur. Yeni Temporal API’si bunları düzeltmek için tasarlandı: nesneleri değişmez, aylar 1’den sayılır, PlainDate (takvim tarihi), PlainTime, Instant (kesin an) ve ZonedDateTime (bir saat dilimindeki an) ayrı türlerdir; add() ve until() hesabı kendisi yapar. Durumunu dürüstçe söyleyelim: Ekim 2026’da Temporal, Chrome, Edge ve Firefox’un son sürümlerinde çalışıyor ama her tarayıcıda değil; Node.js 24’te ise yok. Bugün kullanmak istersen desteği MDN’de denetle ya da @js-temporal/polyfill ekle.

JavaScript
if (typeof Temporal === 'undefined') {
  console.log('Temporal is not available here');
} else {
  const date = Temporal.PlainDate.from('2026-01-31');
  console.log(date.month, date.add({ months: 1 }).toString());
  const exam = Temporal.ZonedDateTime.from('2026-03-15T10:00[Asia/Baku]');
  console.log(exam.withTimeZone('Europe/Istanbul').toPlainTime().toString());
  const today = Temporal.PlainDate.from('2026-03-15');
  console.log(today.until('2026-06-20').days);
}
Beklenen çıktı
1 2026-02-28
09:00:00
97
Chrome ve Edge 154’teki çıktı. Temporal olmayan ortamda (örneğin Node.js 24) Temporal is not available here yazdırılır. Dikkat: Temporal 31 ocak + 1 ayı 3 mart değil, 28 şubat yapar.

Şimdi her şeyi birleştirelim: bir etkinlik listesi için kartlar. Her etkinlik UTC’de saklanır, Bakü saatiyle gösterilir; kalan süre göreli zamanla, ücret de manatla yazılır. Biçimlendiriciler döngünün dışında bir kez oluşturulur. 'en-GB' ve 'en' yerine 'ru-RU' ve 'ru' ya da 'tr-TR' ve 'tr' yazıp sonucu incele.

JavaScript
const now = new Date('2026-03-15T08:00:00Z');
const events = [
  { title: 'Maths olympiad', at: '2026-03-20T06:00:00Z', fee: 15 },
  { title: 'Chess club', at: '2026-03-16T13:30:00Z', fee: 0 },
  { title: 'Science fair', at: '2026-03-14T09:00:00Z', fee: 7.5 },
];
const DAY = 86400000;
const when = new Intl.DateTimeFormat('en-GB', {
  weekday: 'short', day: 'numeric', month: 'short',
  hour: '2-digit', minute: '2-digit', timeZone: 'Asia/Baku',
});
const rel = new Intl.RelativeTimeFormat('en', { numeric: 'auto' });
const money = new Intl.NumberFormat('en-US', { style: 'currency', currency: 'AZN' });

for (const e of events) {
  const at = new Date(e.at);
  const days = Math.round((at - now) / DAY);
  const price = e.fee === 0 ? 'free' : money.format(e.fee);
  console.log(`${e.title}: ${when.format(at)} (${rel.format(days, 'day')}), ${price}`);
}
Beklenen çıktı
Maths olympiad: Fri 20 Mar, 10:00 (in 5 days), AZN 15.00
Chess club: Mon 16 Mar, 17:30 (tomorrow), free
Science fair: Sat 14 Mar, 13:00 (yesterday), AZN 7.50

Alıştırma

daysBetween(fromISO, toISO) fonksiyonunu yaz: 'YYYY-MM-DD' biçimindeki iki tarih arasındaki tam gün sayısını döndürsün (ikinci tarih önce geliyorsa negatif sayı).

Alıştırma · JavaScript
function daysBetween(fromISO, toISO) {
  // subtract the dates and turn milliseconds into days
}

console.log(daysBetween('2026-03-15', '2026-06-20'));
console.log(daysBetween('2026-12-25', '2027-01-01'));
console.log(daysBetween('2026-03-15', '2026-03-15'));
console.log(daysBetween('2026-06-20', '2026-03-15'));
Beklenen çıktı
97
7
0
-97

Alıştırma

Bir kütüphane kitabı takenISO tarihinde days günlüğüne veriliyor. dueDate(takenISO, days) iade tarihini 'YYYY-MM-DD Weekday' biçiminde döndürsün; gün adını WEEKDAYS dizisinden al.

Alıştırma · JavaScript
const WEEKDAYS = ['Sunday', 'Monday', 'Tuesday', 'Wednesday', 'Thursday', 'Friday', 'Saturday'];

function dueDate(takenISO, days) {
  // add the days with UTC methods, then build the string
}

console.log(dueDate('2026-03-15', 21));
console.log(dueDate('2026-12-20', 14));
console.log(dueDate('2026-02-20', 10));
Beklenen çıktı
2026-04-05 Sunday
2027-01-03 Sunday
2026-03-02 Monday

Unutma

  • Date, 1970-01-01 UTC’den bu yana geçen milisaniyeleri saklar; toISOString() makineden bağımsız biçimdir.
  • Aylar 0–11, getDay() 0 = pazar; aralık dışı değerler taşar; Date değiştirilebilir, kopyala.
  • Yalnızca tarih içeren ISO string’i UTC, ofsetsiz tarih-saat yerel saat olarak okunur; UTC’de sakla, gösterirken timeZone kullan.
  • Günler: (t₂ − t₁) / 86400000; yaz saati yüzünden Math.round ile.
  • Intl.DateTimeFormat, NumberFormat, RelativeTimeFormat, PluralRules ve Collator dil kurallarını bilir; az desteğini hedef tarayıcılarda dene.
  • Değişmez nesneleri ve ayrı türleriyle Temporal, Date’in yerini almaya hazırlanıyor ama henüz her yerde yok.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

12 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 12

Soru 1 / 12. new Date(Date.UTC(2026, 1, 30)).toISOString().slice(0, 10) ne verir?