Olimpiyat sınavı 15 Mart 2026’da Bakü saatiyle 10.00’da başlıyor. Site bunu İstanbul’da yaşayan bir katılımcıya nasıl göstermeli? Sınava kaç gün kaldı? new Date(2026, 3, 15) neden mart değil de nisan veriyor? Tarih ve saat, programlamada en çok hata yapılan konulardandır: aylar sıfırdan sayılır, saat dilimleri aynı anı farklı gösterir, her ülke tarihi kendi kuralıyla yazar. Bu derste Date nesnesinin nasıl çalıştığını, tarihlerle hesap yapmayı ve Intl ile tarihleri, parayı ve kelimeleri az, en, ru, tr dillerinde doğru göstermeyi öğreneceksin.
Date: sayı olarak saklanan an
Zaman damgası (timestamp)Tanım
1 Ocak 1970, 00.00.00 UTC anından (Unix çağı) bu yana geçen milisaniye sayısı. Date nesnesi içinde yalnızca bu sayıyı saklar; saat dilimi ancak tarih okunurken ya da gösterilirken uygulanır.
Tarih oluşturmanın dört ana yolu vardır: new Date(ms) zaman damgasından; new Date('2026-03-15T10:00:00+04:00') bir ISO 8601 string’inden; new Date(yıl, ayIndeksi, gün, saat, dakika) yerel saate göre parçalardan; Date.UTC(yıl, ayIndeksi, …) ise UTC’de verilen parçaların zaman damgasını döndürür. Date.now() şu anın damgasını, date.getTime() ise herhangi bir tarihin sayısını verir. toISOString() anı her zaman UTC’de, sonunda Z ile yazar; makineye bağlı olmayan tek biçim budur.
const start = new Date(0);
console.log(start.toISOString());
const exam = new Date('2026-03-15T10:00:00+04:00');
console.log(exam.getTime());
console.log(exam.toISOString());
console.log(Date.UTC(2026, 2, 15, 6, 0));
console.log(new Date(1773554400000).toISOString());
console.log(typeof Date.now());Beklenen çıktı
1970-01-01T00:00:00.000Z 1773554400000 2026-03-15T06:00:00.000Z 1773554400000 2026-03-15T06:00:00.000Z number
Bakü’de 10.00, UTC’de 06.00 demektir; bu yüzden üç yolla oluşturulan tarih aynı sayıyı verdi. Parçalarla çalışmak için alıcı (getter) ve ayarlayıcı (setter) metotlar vardır: getFullYear(), getMonth(), getDate() (ayın günü), getDay() (haftanın günü), getHours(), getMinutes() ve bunların set… eşleri. Her birinin UTC sürümü de vardır: getUTCHours(), setUTCDate() vb. Sıradan getter’lar bilgisayarın saat diliminde çalışır, bu yüzden Bakü’de ve Londra’da farklı sonuç verir; bu dersteki örnekler herkes aynı çıktıyı alsın diye UTC getter’larını ya da açık bir timeZone kullanır.
console.log(new Date(Date.UTC(2026, 0, 31)).toISOString());
console.log(new Date(Date.UTC(2026, 1, 30)).toISOString());
console.log(new Date(Date.UTC(2026, 12, 1)).toISOString());
const d = new Date('2026-03-15T06:00:00Z');
console.log(d.getUTCFullYear(), d.getUTCMonth(), d.getUTCDate(), d.getUTCDay(), d.getUTCHours());
d.setUTCDate(d.getUTCDate() + 20);
console.log(d.toISOString());Beklenen çıktı
2026-01-31T00:00:00.000Z 2026-03-02T00:00:00.000Z 2027-01-01T00:00:00.000Z 2026 2 15 0 6 2026-04-04T06:00:00.000Z
Saat dilimleri ve string’lerin okunması
Aynı an dünyanın farklı yerlerinde farklı bir duvar saati gösterir. Bakü bütün yıl UTC+4’tedir (2016’dan beri yaz saati yok), İstanbul ve Moskova UTC+3’te, Londra kışın UTC+0’da, yazın UTC+1’dedir. Saat dilimini adıyla vermek (Asia/Baku, Europe/Istanbul) en güvenilir yoldur: yaz saati kurallarını tarayıcı kendisi bilir.
const moment = new Date('2026-03-15T06:00:00Z');
for (const tz of ['Asia/Baku', 'Europe/Istanbul', 'Europe/London', 'America/New_York', 'Asia/Tokyo']) {
const time = moment.toLocaleTimeString('en-GB', { timeZone: tz, hour: '2-digit', minute: '2-digit' });
console.log(tz.padEnd(17), time);
}Beklenen çıktı
Asia/Baku 10:00 Europe/Istanbul 09:00 Europe/London 06:00 America/New_York 02:00 Asia/Tokyo 15:00
Bir string’den tarih okurken üç kuralı bil. Yalnızca tarih içeren ISO string’i ('2026-03-15') UTC gece yarısı olarak okunur. Saat dilimi belirtilmemiş tarih-saat ('2026-03-15T10:00') yerel saat olarak okunur, yani farklı bilgisayarlarda farklı anlar demektir. ISO olmayan biçimler ('15.03.2026', '03/15/2026') tarayıcıya bağlıdır: biri tarihi tanır, öteki Invalid Date verir. Chrome ve Node '2026-02-30' string’ini bile kabul edip 2 marta çevirir. Geçersiz tarihi Number.isNaN(date.getTime()) ile denetle.
console.log(new Date('2026-03-15').toISOString());
console.log(new Date('2026-03-15T10:00').getHours());
console.log(new Date('2026-03-15T10:00:00+04:00').toISOString());
console.log(new Date('15.03.2026'));
const bad = new Date('tomorrow');
console.log(Number.isNaN(bad.getTime()));Beklenen çıktı
2026-03-15T00:00:00.000Z 10 2026-03-15T06:00:00.000Z Invalid Date true
Tarihlerle hesap
İki tarihi çıkardığında JavaScript onları sayıya çevirir ve farkı milisaniye olarak verir. Güne geçmek için bir gündeki milisaniye sayısına bölmek gerekir:
Burada
- n
- gün sayısı
- t₁, t₂
- başlangıç ve bitiş anının zaman damgaları, ms
- 86400000
- bir gündeki milisaniye: 24 · 60 · 60 · 1000
Dakika için 60000’e, saat için 3600000’e böl.
Sınava kaç gün kaldı?
Problem
1) 15 Mart 2026’dan 20 Haziran 2026’ya kaç gün var?
2) Ders 09.30’dan 11.15’e kadar sürüyor. Kaç dakika eder?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
Date.UTC(2026, 5, 20) − Date.UTC(2026, 2, 15) = 8.380.800.000 ms (haziranın indeksi 5, martın 2’dir).n = 8.380.800.000 / 86.400.000 = 97 gün.
2) 11.15 − 09.30 = 6.300.000 ms; 6.300.000 / 60.000 = 105 dakika = 1 sa 45 dk.
const DAY = 24 * 60 * 60 * 1000;
const today = Date.UTC(2026, 2, 15);
const exam = Date.UTC(2026, 5, 20);
console.log((exam - today) / DAY);
const start = new Date('2026-03-15T09:30:00Z');
const end = new Date('2026-03-15T11:15:00Z');
const minutes = (end - start) / 60000;
console.log(minutes, Math.floor(minutes / 60) + ' h ' + (minutes % 60) + ' min');
const a = new Date('2026-03-28T00:00:00');
const b = new Date('2026-03-31T00:00:00');
console.log(Math.round((b - a) / DAY));Beklenen çıktı
97 105 1 h 45 min 3
Son satırdaki Math.round tesadüf değildir. Yaz saati uygulanan ülkelerde yerel bir gün 23 ya da 25 saat sürebilir: örneğin Avrupa’da 28 ile 31 Mart 2026 arasında 71 saat vardır ve bölme 2,96 verir. Gün sayarken ya UTC tarihleri kullan ya da sonucu yuvarla.
Gün eklemek için setUTCDate(getUTCDate() + n) yaz: ay sonu ve yıl sonu kendiliğinden taşar. Ama Date değiştirilebilir bir nesnedir: setter nesnenin kendisini değiştirir. Fonksiyon kendisine verilen tarihi bozmasın diye önce kopyasını al: new Date(date). Ay eklerken de dikkatli ol: 31 ocaktan bir ay sonrası «31 şubat»tır ve 3 marta taşar.
function addDays(date, days) {
const copy = new Date(date);
copy.setUTCDate(copy.getUTCDate() + days);
return copy;
}
const lessonStart = new Date('2026-12-20T00:00:00Z');
console.log(addDays(lessonStart, 14).toISOString().slice(0, 10));
console.log(lessonStart.toISOString().slice(0, 10));
const jan31 = new Date(Date.UTC(2026, 0, 31));
jan31.setUTCMonth(1);
console.log(jan31.toISOString().slice(0, 10));Beklenen çıktı
2027-01-03 2026-12-20 2026-03-03
Yaşı hesaplamak için yılları çıkarmak yetmez: bu yılki doğum günü henüz gelmediyse bir yıl düşmek gerekir. 29 Şubat’ta doğan biri artık yıl olmayan bir yılda 28 Şubat’ta henüz bir yaş büyümemiştir:
function age(birthISO, onISO) {
const birth = new Date(birthISO);
const on = new Date(onISO);
let years = on.getUTCFullYear() - birth.getUTCFullYear();
const beforeBirthday =
on.getUTCMonth() < birth.getUTCMonth() ||
(on.getUTCMonth() === birth.getUTCMonth() && on.getUTCDate() < birth.getUTCDate());
if (beforeBirthday) years--;
return years;
}
console.log(age('2010-05-28', '2026-03-15'));
console.log(age('2010-05-28', '2026-05-28'));
console.log(age('2008-02-29', '2026-02-28'));Beklenen çıktı
15 16 17
Intl: insanlar için tarih, sayı ve kelimeler
Tarihi '15.03.2026' gibi elle kurmak cazip gelir ama bir Amerikalı onu ay/gün olarak okur. Intl nesnesinin biçimlendiricileri her dilin kurallarını bilir. date.toLocaleDateString(locale, options) tek seferlik iş için kullanışlıdır; çok sayıda tarih için biçimlendiriciyi new Intl.DateTimeFormat(locale, options) ile bir kez oluştur ve format() metodunu tekrar tekrar çağır; bu daha hızlıdır. Seçenekler: hazır dateStyle/timeStyle stilleri ('full', 'long', 'medium', 'short') ya da ayrı ayrı weekday, day, month, year, hour, minute ve ayrıca timeZone.
const exam = new Date('2026-03-15T06:00:00Z');
const options = { dateStyle: 'full', timeStyle: 'short', timeZone: 'Asia/Baku' };
for (const locale of ['en-GB', 'en-US', 'ru-RU', 'tr-TR']) {
console.log(new Intl.DateTimeFormat(locale, options).format(exam));
}
const short = new Intl.DateTimeFormat('ru-RU', {
day: '2-digit', month: '2-digit', year: 'numeric', timeZone: 'Asia/Baku',
});
console.log(short.format(exam));Beklenen çıktı
Sunday, 15 March 2026 at 10:00 Sunday, March 15, 2026 at 10:00 AM воскресенье, 15 марта 2026 г. в 10:00 15 Mart 2026 Pazar 10:00 15.03.2026
Azerbaycan Türkçesi (az-AZ) için sonuç, tarayıcının içindeki dil verilerine bağlıdır ve bu veriler henüz her yerde tam değildir. Aynı kodu üç ortamda denedik:
| Kod | Node.js 24 (full ICU) | Edge 154 | Chrome 154 |
|---|---|---|---|
toLocaleDateString('az-AZ', { dateStyle: 'long' }) | 15 mart 2026 | 2026 M03 15 | 2026 M03 15 |
NumberFormat('az-AZ', { style: 'currency', currency: 'AZN' }) · 1234.5 | 1.234,50 ₼ | ₼ 1,234.50 | AZN 1,234.50 |
RelativeTimeFormat('az', { numeric: 'auto' }) · 1 day | sabah | tomorrow | tomorrow |
Intl.Collator('az') | doğru alfabe sırası | doğru alfabe sırası | Latin sırası: Q ve X yanlış yerde |
Intl.NumberFormat sayıları ve parayı dilin kurallarıyla yazar: binlik ayırıcı, ondalık virgül ya da nokta, para birimi işaretinin yeri. Bir para tutarını asla 'AZN ' + sum gibi kurma; style: 'currency' ve currency: 'AZN' ver. style: 'percent' 0,256’yı yüzdeye çevirir, notation: 'compact' ise büyük sayıları kısaltır. Kesirleri yuvarlamanın tuzakları «Sayılar ve Math nesnesi» dersinde.
const fee = 1234.5;
for (const locale of ['en-US', 'ru-RU', 'tr-TR']) {
const money = new Intl.NumberFormat(locale, { style: 'currency', currency: 'AZN' });
const percent = new Intl.NumberFormat(locale, { style: 'percent', maximumFractionDigits: 1 });
const plain = new Intl.NumberFormat(locale);
console.log(money.format(fee), '|', percent.format(0.256), '|', plain.format(2300000));
}
console.log(new Intl.NumberFormat('en-US', { notation: 'compact' }).format(2300000));Beklenen çıktı
AZN 1,234.50 | 25.6% | 2,300,000 1 234,50 AZN | 25,6 % | 2 300 000 AZN 1.234,50 | %25,6 | 2.300.000 2.3M
Intl.RelativeTimeFormat «3 gün sonra», «dün» gibi ifadeler kurar (numeric: 'auto' «1 gün önce» yerine «dün» yazar). Intl.PluralRules ise bir sayı için kelimenin hangi biçiminin gerektiğini söyler. Rusçada bunun için dört kategori vardır: one (1, 21), few (2–4, 22), many (5–20, 11) ve other (kesirler); İngilizcede iki kategori vardır. Azerbaycan Türkçesinde ve Türkçede sayıdan sonra isim zaten tekil kalır («5 gün»). type: 'ordinal' sıra sayılarını verir: 1st, 2nd, 3rd.
for (const locale of ['en', 'ru', 'tr']) {
const rtf = new Intl.RelativeTimeFormat(locale, { numeric: 'auto' });
console.log(rtf.format(3, 'day'), '|', rtf.format(-1, 'day'), '|', rtf.format(-2, 'hour'));
}
const rules = new Intl.PluralRules('ru-RU');
const forms = { one: 'день', few: 'дня', many: 'дней', other: 'дня' };
for (const n of [1, 3, 5, 11, 21, 104]) {
console.log(n, forms[rules.select(n)]);
}
const en = new Intl.PluralRules('en-US', { type: 'ordinal' });
const suffix = { one: 'st', two: 'nd', few: 'rd', other: 'th' };
console.log([1, 2, 3, 4, 11, 22].map((n) => n + suffix[en.select(n)]).join(' '));Beklenen çıktı
in 3 days | yesterday | 2 hours ago через 3 дня | вчера | 2 часа назад 3 gün sonra | dün | 2 saat önce 1 день 3 дня 5 дней 11 дней 21 день 104 дня 1st 2nd 3rd 4th 11th 22nd
Sıralama da dile bağlıdır. Sıradan sort() string’leri Unicode kodlarına göre dizer; bu yüzden Ş, İ, Ə gibi harfler listenin sonuna düşer. Intl.Collator('az') Azerbaycan alfabesinin sırasını bilir: X harfi H’den, Q ise K’den sonra gelir. localeCompare(b, 'az') aynı işi yapar ama büyük bir listede tek bir Collator daha hızlıdır; numeric: true seçeneği ise item2’yi item10’dan önceye koyar.
const cities = ['Şəki', 'Ağdam', 'Zaqatala', 'Quba', 'Gəncə', 'Xaçmaz', 'Bakı', 'İsmayıllı', 'Ucar'];
console.log([...cities].sort().join(', '));
const az = new Intl.Collator('az');
console.log([...cities].sort(az.compare).join(', '));
const files = ['item10', 'item2', 'item1'];
console.log(files.sort(new Intl.Collator('en', { numeric: true }).compare));Beklenen çıktı
Ağdam, Bakı, Gəncə, Quba, Ucar, Xaçmaz, Zaqatala, İsmayıllı, Şəki Ağdam, Bakı, Gəncə, Xaçmaz, İsmayıllı, Quba, Şəki, Ucar, Zaqatala [ 'item1', 'item2', 'item10' ]
… İsmayıllı, Quba, Şəki, Ucar, Xaçmaz, Zaqatala olur.Temporal ve mini proje
Date 1995’te Java’dan aceleyle kopyalandı ve sorunlarını zaten gördün: değiştirilebilir, aylar sıfırdan sayılır, ayrı bir «yalnızca tarih» türü yoktur, saat dilimleriyle hesap yapmak zordur. Yeni Temporal API’si bunları düzeltmek için tasarlandı: nesneleri değişmez, aylar 1’den sayılır, PlainDate (takvim tarihi), PlainTime, Instant (kesin an) ve ZonedDateTime (bir saat dilimindeki an) ayrı türlerdir; add() ve until() hesabı kendisi yapar. Durumunu dürüstçe söyleyelim: Ekim 2026’da Temporal, Chrome, Edge ve Firefox’un son sürümlerinde çalışıyor ama her tarayıcıda değil; Node.js 24’te ise yok. Bugün kullanmak istersen desteği MDN’de denetle ya da @js-temporal/polyfill ekle.
if (typeof Temporal === 'undefined') {
console.log('Temporal is not available here');
} else {
const date = Temporal.PlainDate.from('2026-01-31');
console.log(date.month, date.add({ months: 1 }).toString());
const exam = Temporal.ZonedDateTime.from('2026-03-15T10:00[Asia/Baku]');
console.log(exam.withTimeZone('Europe/Istanbul').toPlainTime().toString());
const today = Temporal.PlainDate.from('2026-03-15');
console.log(today.until('2026-06-20').days);
}Beklenen çıktı
1 2026-02-28 09:00:00 97
Temporal is not available here yazdırılır. Dikkat: Temporal 31 ocak + 1 ayı 3 mart değil, 28 şubat yapar.Şimdi her şeyi birleştirelim: bir etkinlik listesi için kartlar. Her etkinlik UTC’de saklanır, Bakü saatiyle gösterilir; kalan süre göreli zamanla, ücret de manatla yazılır. Biçimlendiriciler döngünün dışında bir kez oluşturulur. 'en-GB' ve 'en' yerine 'ru-RU' ve 'ru' ya da 'tr-TR' ve 'tr' yazıp sonucu incele.
const now = new Date('2026-03-15T08:00:00Z');
const events = [
{ title: 'Maths olympiad', at: '2026-03-20T06:00:00Z', fee: 15 },
{ title: 'Chess club', at: '2026-03-16T13:30:00Z', fee: 0 },
{ title: 'Science fair', at: '2026-03-14T09:00:00Z', fee: 7.5 },
];
const DAY = 86400000;
const when = new Intl.DateTimeFormat('en-GB', {
weekday: 'short', day: 'numeric', month: 'short',
hour: '2-digit', minute: '2-digit', timeZone: 'Asia/Baku',
});
const rel = new Intl.RelativeTimeFormat('en', { numeric: 'auto' });
const money = new Intl.NumberFormat('en-US', { style: 'currency', currency: 'AZN' });
for (const e of events) {
const at = new Date(e.at);
const days = Math.round((at - now) / DAY);
const price = e.fee === 0 ? 'free' : money.format(e.fee);
console.log(`${e.title}: ${when.format(at)} (${rel.format(days, 'day')}), ${price}`);
}Beklenen çıktı
Maths olympiad: Fri 20 Mar, 10:00 (in 5 days), AZN 15.00 Chess club: Mon 16 Mar, 17:30 (tomorrow), free Science fair: Sat 14 Mar, 13:00 (yesterday), AZN 7.50
Alıştırma
daysBetween(fromISO, toISO) fonksiyonunu yaz: 'YYYY-MM-DD' biçimindeki iki tarih arasındaki tam gün sayısını döndürsün (ikinci tarih önce geliyorsa negatif sayı).
function daysBetween(fromISO, toISO) {
// subtract the dates and turn milliseconds into days
}
console.log(daysBetween('2026-03-15', '2026-06-20'));
console.log(daysBetween('2026-12-25', '2027-01-01'));
console.log(daysBetween('2026-03-15', '2026-03-15'));
console.log(daysBetween('2026-06-20', '2026-03-15'));Beklenen çıktı
97 7 0 -97
Alıştırma
Bir kütüphane kitabı takenISO tarihinde days günlüğüne veriliyor. dueDate(takenISO, days) iade tarihini 'YYYY-MM-DD Weekday' biçiminde döndürsün; gün adını WEEKDAYS dizisinden al.
const WEEKDAYS = ['Sunday', 'Monday', 'Tuesday', 'Wednesday', 'Thursday', 'Friday', 'Saturday'];
function dueDate(takenISO, days) {
// add the days with UTC methods, then build the string
}
console.log(dueDate('2026-03-15', 21));
console.log(dueDate('2026-12-20', 14));
console.log(dueDate('2026-02-20', 10));Beklenen çıktı
2026-04-05 Sunday 2027-01-03 Sunday 2026-03-02 Monday
Unutma
Date, 1970-01-01 UTC’den bu yana geçen milisaniyeleri saklar;toISOString()makineden bağımsız biçimdir.- Aylar 0–11,
getDay()0 = pazar; aralık dışı değerler taşar;Datedeğiştirilebilir, kopyala. - Yalnızca tarih içeren ISO string’i UTC, ofsetsiz tarih-saat yerel saat olarak okunur; UTC’de sakla, gösterirken
timeZonekullan. - Günler: (t₂ − t₁) / 86400000; yaz saati yüzünden
Math.roundile. Intl.DateTimeFormat,NumberFormat,RelativeTimeFormat,PluralRulesveCollatordil kurallarını bilir; az desteğini hedef tarayıcılarda dene.- Değişmez nesneleri ve ayrı türleriyle Temporal,
Date’in yerini almaya hazırlanıyor ama henüz her yerde yok.