Bakü, 1928. Sahnede çarşafa bürünmüş genç bir kadın: Sevil. Kocası Balaş onu evin gölgesinde tutarken kendisi “yeni bir hayatın” peşinden koşuyor. Oyunun sonunda Sevil artık başka biridir: okumuş, çalışan, sözünü söyleyen bir kadın. Salondaki seyirci için bu yalnızca bir oyun değil, gözlerinin önünde değişen hayattı. Oyunun yazarı 29 yaşındaki Cafer Cabbarlı idi.
Cafer Cabbarlı: kısa bir ömür, yeni bir tiyatro
Cafer Cabbarlı (1899–1934) Hızı'da doğdu, Bakü'de okudu. Şiir ve hikâyeyle başladı; 1919'da Halk Cumhuriyeti'nin üç renkli bayrağına “Azerbaycan Bayrağına” şiirini adadı. Ama asıl alanı tiyatro oldu: Cabbarlı Azerbaycan tiyatrosunu yeni konular, canlı diyaloglar ve güçlü sahne çatışmalarıyla zenginleştirdi. Yalnızca 35 yıl yaşadı; bugün Azerbaycanfilm stüdyosu onun adını taşır.
| Oyun | Yıl | Konu | Başlıca kişiler |
|---|---|---|---|
| Aydın | 1919 | paranın hüküm sürdüğü toplumda yoksul bir aydının trajedisi | Aydın |
| Oktay Eloğlu | 1922 | millî bir tiyatro kurmak isteyen sanatçının trajedisi | Oktay |
| Ateş Gelini | 1928 | Arap istilasına karşı halkın özgürlük mücadelesi | Elhan, Solmaz |
| Sevil | 1928 | kadının haksızlıktan özgürlüğe ve eğitime uzanan yolu | Sevil, Balaş, Gülüş, Dilber |
| Almaz | 1931 | köye gelen genç bir öğretmenin eskiliğin güçleriyle mücadelesi | Almaz |
*Sevil*'de çatışma
Problem
Sevil çarşaf içinde, kocası Balaş'ın sözünden çıkmadan yaşar. Balaş “modern” hayatın peşinde Dilber'e yönelir ve Sevil'i evden uzaklaştırır. Balaş'ın kız kardeşi Gülüş Sevil'e destek olur. Sevil çarşafı atar, okur, çalışır; yıllar sonra terk edilmiş Balaş pişman döner, ama Sevil onu kabul etmez. Çatışmayı, doruk noktasını ve çözülmeyi belirle.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) İç çatışma: Sevil'in korkusu ve alışkanlığı ile onur arzusu arasında.
3) Doruk noktası: Sevil'in çarşafı atıp evi terk etmesi; artık geri dönüş yoktur.
4) Çözülme: pişman Balaş'ın dönmesi ve Sevil'in onu reddetmesi.
5) Ana fikir: kadın özgürlüğü eğitim ve emekle kazanılır; “modernlik” giyimde değil, insana bakışta gizlidir.
Samed Vurgun: destansı soluklu şair
Samed Vurgun (1906–1956) Kazak mahalının Yukarı Salahlı köyünde, yani Molla Penah Vâkıf'ın doğduğu yerde dünyaya geldi. Lirik şiirlerinde yurt, doğa, insan ve halkın tarihî belleği başlıca yeri tutar; en ünlü şiirlerinden biri “Azerbaycan”dır. Vurgun büyük hacimli poemalar (Komsomol Poeması, Aygün vb.) ve şiirle yazılmış manzum dramlar yarattı: Vâkıf (1937) büyük şairin trajik kaderini, Nizami'nin konusuna dayanan Ferhat ile Şirin (1941) ise fedakâr aşkı ve yaratıcı emeği anlatır. Puşkin'in manzum romanı Yevgeni Onegin'i de Azerbaycan Türkçesine çevirdi.
| Özellik | Cafer Cabbarlı | Samed Vurgun |
|---|---|---|
| Yaşadığı yıllar | 1899–1934 | 1906–1956 |
| Doğum yeri | Hızı | Kazak, Yukarı Salahlı |
| Başlıca alan | tiyatro yazarlığı | şiir ve manzum dram |
| Tarihî konu | Ateş Gelini — Arap istilası dönemi | Vâkıf — XVIII. yüzyıl; Ferhat ile Şirin — Nizami'nin konusu |
| Kadın kişiler | Sevil, Almaz, Solmaz | Aygün, Şirin |
| Temel düşünce | kadın özgürlüğü, eğitim, yeni hayat | yurt, insan, halkın tarihî belleği |
- 1899
Cabbarlı Hızı'da doğar
- 1906
Vurgun Yukarı Salahlı'da doğar
- 1919
“Azerbaycan Bayrağına”
Cabbarlı'nın şiiri ve Aydın oyunu.
- 1928
Sevil ve Ateş Gelini
- 1931
Almaz
- 1934
Cabbarlı ölür
- 1937
Vurgun'un Vâkıf dramı
- 1941
Ferhat ile Şirin
- 1956
Vurgun ölür
- 1.*Sevil* oyununu Cafer yazmıştır.
- 2.Sevil'in kocasının adı .
- 3.Samed Vurgun'un *Vâkıf* manzum dramı yılında yazıldı.
- 4.Vurgun, Puşkin'in *Yevgeni * adlı manzum romanını çevirmiştir.
- 5.Cabbarlı'nın Arap istilasına karşı mücadeleyi anlatan oyunu “Ateş ” adını taşır.
Unutma
- Cafer Cabbarlı (1899–1934) Azerbaycan tiyatrosunu yeni konular ve güçlü çatışmalarla zenginleştirdi.
- Sevil (1928) ve Almaz (1931) kadın özgürlüğü ve eğitimi, Ateş Gelini (1928) özgürlük mücadelesini anlatır.
- Samed Vurgun (1906–1956) yurdun, insanın ve belleğin şairidir; Vâkıf (1937) ve Ferhat ile Şirin (1941) onun manzum dramlarıdır.
- Vâkıf da Vurgun da Kazak'ın Salahlı köyündendir.
- Bir oyunu çözümlerken dış ve iç çatışmayı, doruk noktasını ve çözülmeyi bul.