Leyla ile Elvin tartışıyor: Romeo ve Juliet yalnızca bir aşk hikâyesi mi, yoksa daha fazlası mı? Tartışmayı çözmek için “beğendim” ya da “beğenmedim” demek yetmez; eseri çözümlemek gerekir. Bu derste önce dört büyük dünya klasiğiyle tanışacak, sonra her edebî metne uygulayabileceğin bir çözümleme planı öğreneceksin.
Dört büyük isim
| Yazar | Ülke, yıllar | Başlıca eserler | Neden önemli |
|---|---|---|---|
| William Shakespeare | İngiltere, 1564–1616 | Romeo ve Juliet, Hamlet, Othello, Kral Lear, Macbeth; 154 sone | Dünya tiyatrosunun zirvesi; insan tutkularının derin anlatımı |
| Miguel de Cervantes | İspanya, 1547–1616 | Don Kişot (I. bölüm 1605, II. bölüm 1615) | Şövalye romanlarının parodisi; çoğu zaman ilk modern roman sayılır |
| Aleksandr Puşkin | Rusya, 1799–1837 | Yevgeni Onegin (manzum roman), Yüzbaşının Kızı, manzum masallar | Modern Rus edebî dilinin kurucusu sayılır |
| Lev Tolstoy | Rusya, 1828–1910 | Savaş ve Barış, Anna Karenina, Çocukluk | Psikolojik gerçekçiliğin ustası; Savaş ve Barış, 1812 savaşı dönemini anlatan bir destansı romandır |
“Olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu.”
Cervantes'in kahramanı Don Kişot, şövalye romanlarını okuya okuya kendini şövalye sanır. Sıska atı Rosinante'ye biner, saf köylü Sancho Panza'yı kendine silahtar yapar ve yel değirmenlerini dev sanıp onlara saldırır. Okur ona hem güler hem de iyiliğine ve adalet tutkusuna hayran kalır.
Çözümlemenin temel kavramları
Çözümleme planı
Bağlam
Yazar kim, eser ne zaman ve hangi koşullarda yazıldı? Ana türü ve alt türü nedir?
Konu ve ana fikir
Eser ne anlatıyor ve yazar ne demek istiyor?
Kişiler
Başkişi kim? Ona kim engel oluyor? Kişiler nasıl değişiyor?
Çatışma
Kimler ya da neler arasında bir mücadele var? Çatışma dış mı, iç mi?
Yapı
Serimi, düğümü, doruk noktayı ve çözümü bul.
Dil ve söz sanatları
Yazar hangi söz sanatlarını kullanıyor ve bunlar neye hizmet ediyor?
Kendi değerlendirmen
Eser bugün bize ne söylüyor? Görüşünü metinden örneklerle destekle.
Romeo ve Juliet'in çözümlemesi
Problem
Planı Shakespeare'in Romeo ve Juliet trajedisine uygula. Olaylar İtalya'nın Verona şehrinde, birbirine düşman Montague ve Capulet aileleri arasında geçer.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) Konu: düşman iki ailenin çocuklarının aşkı. Ana fikir: nefret masumları bile yok eder, ama sevgi ondan güçlüdür.
3) Kişiler: başkişiler Romeo ve Juliet; yardımcı kişiler Tybalt, Rahip Laurence, dadı.
4) Çatışma: dış — iki ailenin düşmanlığı; iç — Juliet'in aşkı ile ailesine karşı görevi arasındaki seçimi.
5) Yapı: serim — iki ailenin sokak kavgası; düğüm — Romeo ile Juliet'in baloda tanışması; doruk — Romeo'nun Tybalt'ı öldürüp sürgün edilmesi; çözüm — gençlerin ölümü ve ailelerin barışması.
Unutma
- Shakespeare (1564–1616) ve Cervantes (1547–1616) aynı yıl öldü; Don Kişot 1605 ve 1615'te iki bölüm hâlinde yayımlandı.
- Puşkin (1799–1837) modern Rus edebî dilinin kurucusu, Tolstoy (1828–1910) ise Savaş ve Barış ile Anna Karenina'nın yazarıdır.
- Konu “Ne anlatıyor?”, ana fikir ise “Yazar ne demek istiyor?” sorusuna cevap verir.
- Çatışma dış (kişiler arasında) ya da iç (kişinin kendi içinde) olabilir.
- İyi bir çözümleme özet değildir: her düşünce metinden bir örnekle desteklenir.