Formüller ve kolay yollar

Ekonomi23 formül14 kolay yol

Bu kurstaki tüm formüller ve onları hatırlamanın kolay yolları tek sayfada.

Ekonominin temelleri

Başlangıç

Ekonomi nedir?

Derse git

Para, bankalar ve ödemeler

Derse git

Piyasa: arz ve talep

Derse git

Kişisel finans

Orta

Kişisel bütçe

Derse git
Denge = Gelir − Giderler

Denge pozitifse bütçe fazlası vardır (para artar, birikim yapılabilir); negatifse bütçe açığı vardır: giderler geliri aşar ve borç oluşur.

Aylık birikim = Hedef tutarı ÷ Ay sayısı

Mevduat, faiz ve kredi

Derse git
I = P · r · t

Burada

I
faiz getirisi, ₼
P
anapara (başlangıç tutarı), ₼
r
ondalık sayı olarak yıllık faiz oranı (%10 = 0,1)
t
süre, yıl olarak

Toplam tutar: A = P + I = P · (1 + r · t).

A = P · (1 + r)ⁿ

Burada

A
n yıl sonraki tutar, ₼
P
başlangıç tutarı, ₼
r
ondalık sayı olarak yıllık faiz oranı
n
yıl sayısı

Enflasyon ve fiyatlar

Derse git
π = (P₁ − P₀) / P₀ · 100%π = (P₁ − P₀) / P₀ · 100%

Burada

π
enflasyon oranı, %
P₀
sepetin önceki dönemdeki maliyeti, ₼
P₁
sepetin şimdiki dönemdeki maliyeti, ₼
Reel faiz ≈ Nominal faiz − Enflasyon

Kesin formül: 1 + reel = (1 + nominal) / (1 + enflasyon). Küçük oranlarda yaklaşık formül yeterlidir.

İş dünyası ve devlet

İleri

Girişimcilik: kendi işini kurmak

Derse git
Π = TR − TC = P · Q − (FC + AVC · Q)

Burada

Π
kâr, ₼
TR
toplam hasılat (P · Q), ₼
TC
toplam maliyet (FC + VC), ₼
P
birim fiyat, ₼
Q
satılan birim sayısı
AVC
birim başına değişken maliyet, ₼
Q* = FC / (P − AVC)Q* = FC / (P − AVC)

Burada

Q*
başa baş miktarı, birim
P − AVC
her birimin sabit maliyetleri karşılamaya katkısı (katkı payı), ₼

Devlet ve ekonomi

Derse git
Dış ticaret dengesi = İhracat − İthalat

Üniversite düzeyi: mikro ve makroekonomi

Üniversite

Mikroekonomi: esneklik, seçim ve maliyetler

Derse git
Ed = [(Q₂ − Q₁) / ((Q₁ + Q₂)/2)] ÷ [(P₂ − P₁) / ((P₁ + P₂)/2)]Ed = [(Q₂ − Q₁) / ((Q₁ + Q₂)/2)] ÷ [(P₂ − P₁) / ((P₁ + P₂)/2)]

Burada

Ed
talebin fiyat esnekliği (birimsiz sayı)
Q₁, Q₂
eski ve yeni talep miktarı, birim
P₁, P₂
eski ve yeni fiyat, ₼

Talep eğrisinin bir noktasında: Ed = (dQ/dP) · (P/Q). |Ed| > 1 — esnek, |Ed| < 1 — inelastik (esnek olmayan), |Ed| = 1 — birim esnek.

Px · x + Py · y = IMUx / Px = MUy / PyPx · x + Py · y = IMUx / Px = MUy / Py

Burada

x, y
iki malın miktarları
Px, Py
malların fiyatları, ₼
I
tüketicinin geliri (bütçesi), ₼
MUx, MUy
marjinal fayda, util cinsinden

Grafikte bu, bir kayıtsızlık eğrisinin bütçe doğrusuna teğet olduğu noktadır: MRS = Px / Py.

TC = FC + VCATC = TC/QAVC = VC/QAFC = FC/QMC = ΔTC/ΔQTC = FC + VCATC = TC/QAVC = VC/QAFC = FC/QMC = ΔTC/ΔQ

Burada

TC, FC, VC
toplam, sabit ve değişken maliyetler, ₼
ATC, AVC, AFC
ortalama toplam, ortalama değişken ve ortalama sabit maliyet, ₼/birim
MC
marjinal maliyet — bir ek birimin maliyeti, ₼
Q
üretim miktarı, birim

Düzgün fonksiyonlarda MC = dTC/dQ. Azalan verimler yasası nedeniyle belirli bir üretim düzeyinden sonra MC artar.

Piyasa yapıları: rekabetten tekele

Derse git
Kısa dönem: P < min AVC ise üretimi durduruzun dönem: P = MC = min ATC

Burada

P
piyasa fiyatı, ₼
AVC, ATC
ortalama değişken ve ortalama toplam maliyet, ₼/birim
MC
marjinal maliyet, ₼
P = a − bQ ⇒ MR = a − 2bQL = (P − MC) / P = −1 / EdP = a − bQ ⇒ MR = a − 2bQL = (P − MC) / P = −1 / Ed

Burada

a, b
doğrusal talebin parametreleri (a ₼, b ₼/birim)
MR
marjinal hasılat, ₼
L
Lerner endeksi — piyasa gücünün ölçüsü (0 ile 1 arası)
Ed
optimum noktada talebin fiyat esnekliği
HHI = s₁² + s₂² + … + sₙ² = ∑ sᵢ²

Burada

sᵢ
i. firmanın pazar payı, % (ör. %40 → 40)
n
piyasadaki firma sayısı

Makroekonomi: GSYH, enflasyon, işsizlik ve AD–AS

Derse git
Y = C + I + G + (X − M)

Burada

Y
GSYH, milyar ₼
C
hane halkı tüketim harcamaları
I
yatırım: makine-teçhizat, inşaat, stok değişimi
G
devletin mal ve hizmet alımları (emekli maaşı gibi transferler dahil değil)
X − M
net ihracat: ihracat eksi ithalat
Deflatör = (Nominal GSYH / Reel GSYH) · 100reel büyüme = (Y₂ᵣ − Y₁ᵣ) / Y₁ᵣ · 100%Deflatör = (Nominal GSYH / Reel GSYH) · 100reel büyüme = (Y₂ᵣ − Y₁ᵣ) / Y₁ᵣ · 100%

Burada

Y₁ᵣ, Y₂ᵣ
art arda iki yılın reel GSYH'si (baz yıl fiyatlarıyla)
TÜFEₜ = (Sepetₜ / Sepet₀) · 100π = (TÜFEₜ − TÜFEₜ₋₁) / TÜFEₜ₋₁ · 100%TÜFEₜ = (Sepetₜ / Sepet₀) · 100π = (TÜFEₜ − TÜFEₜ₋₁) / TÜFEₜ₋₁ · 100%

Burada

Sepetₜ, Sepet₀
sabit tüketici sepetinin t yılındaki ve baz yıldaki maliyeti, ₼
TÜFE
tüketici fiyat endeksi (baz yıl = 100)
π
enflasyon oranı, %

Fisher denklemi: 1 + i = (1 + r)(1 + π), yaklaşık olarak r ≈ i − π (i nominal, r reel faiz oranı).

LF = E + Uu = U / LF · 100%katılım = LF / N₁₅₊ · 100%LF = E + Uu = U / LF · 100%katılım = LF / N₁₅₊ · 100%

Burada

E
istihdam edilenler
U
işsizler — işi olmayan, aktif olarak iş arayan ve başlamaya hazır olanlar
LF
işgücü (ekonomik olarak aktif nüfus)
N₁₅₊
çalışma çağındaki nüfus (genellikle 15 yaş üstü); “katılım” işgücüne katılma oranıdır

Para ve maliye politikası, dış ticaret ve döviz kuru

Derse git
m = 1 / rrΔD(maks) = m · ΔRm = 1 / rrΔD(maks) = m · ΔR

Burada

m
basit para (mevduat) çarpanı
rr
ondalık olarak karşılık oranı (%10 = 0,1)
ΔR
bankacılık sistemine giren yeni rezervler (mevduat), ₼
ΔD
mevduatlardaki en yüksek toplam artış, ₼

Bir geometrik diziden gelir: 1000 + 900 + 810 + … = 1000 / (1 − 0,9) = 1000 / 0,1. Gerçek çarpan daha küçüktür, çünkü insanlar nakit tutar ve bankalar fazla rezerv tutabilir.

i = r* + π + 0,5 · (π − π*) + 0,5 · (Y − Y*)/Y*i = r* + π + 0,5 · (π − π*) + 0,5 · (Y − Y*)/Y*

Burada

i
önerilen nominal politika faizi, %
r*
nötr reel faiz oranı, %
π, π*
gerçekleşen ve hedef enflasyon, %
(Y − Y*)/Y*(Y − Y*)/Y*
üretim açığı (potansiyelden sapma), %

Taylor kuralı, merkez bankası kararlarını betimleyen basit bir rehberdir, bağlayıcı bir yasa değildir. Burada 0,5 katsayılı klasik sürüm kullanılmıştır.

k = 1 / (1 − MPC)kT = −MPC / (1 − MPC)açık ekonomide: k = 1 / (1 − MPC + MPM)k = 1 / (1 − MPC)kT = −MPC / (1 − MPC)açık ekonomide: k = 1 / (1 − MPC + MPM)

Burada

k
kamu harcaması çarpanı: ΔY = k · ΔG
kT
vergi çarpanı: ΔY = kT · ΔT
MPC
marjinal tüketim eğilimi — ek gelirin tüketime harcanan payı (0 < MPC < 1)
MPM
marjinal ithalat eğilimi — ek gelirin ithalata harcanan payı

Açık ekonomi diğer ülkelerle ticaret yapar: ek gelirin bir kısmı ithalata harcanır ve yurt dışına “sızar”.

q = e · P* / P%Δe ≈ π − π*q = e · P* / P%Δe ≈ π − π*

Burada

q
reel kur — yabancı malların yerli mallara göre fiyatı
e
nominal kur, $ başına ₼
P, P*
yurt içi ve yurt dışı fiyat düzeyleri
π, π*
yurt içi ve yurt dışı enflasyon, %

İkinci formül göreli satın alma gücü paritesidir (SAGP): uzun dönemde enflasyonu yüksek olan ülkenin parası değer kaybetme eğilimindedir.