Bir ekipte üç programcı var. Biri kendi bilgisayarında customers tablosuna phone sütunu ekliyor, öteki bir sütunun adını değiştiriyor, üçüncüsü sunucuda bir şeyi elle düzeltiyor. Bir ay sonra test ve canlı veritabanları farklıdır ve kimse bunun nasıl olduğunu bilmez. Kod Git'te sürümlerle tutulur; şema da öyle tutulmalıdır. Migration'lar tam olarak bunu yapar: her değişiklik numaralı bir SQL dosyasıdır ve her veritabanı onlardan aynı sırayla geçer. «CREATE TABLE: veri tipleri ve kısıtlamalar» dersinde ALTER TABLE ... ADD COLUMN komutunu gördük; bu ders onun sınırlarını, sınırların ötesinde ne yapılacağını ve değişikliklerin ekipte nasıl yönetileceğini gösteriyor.
Migration'lar ve sürüm tablosu
MigrationTanım
Şemayı bir sürümden sonrakine geçiren, bir numarası (sürümü) olan ve kodla birlikte Git'te tutulan betik. Uygulanmış bir migration bir daha değiştirilmez.
Veritabanı hangi migration'ların uygulandığını kendisi hatırlar: bir sürüm tablosunda. Bir migration aracı her çalıştığında aynı algoritmayı izler:
Dosyaları oku
Klasördeki migration'ları sürüme göre sırala: V1, V2, V3…
Veritabanına sor
Uygulanmış sürümleri sürüm tablosundan oku.
Bekleyenleri çalıştır
Her yeni migration'ı kendi işleminde çalıştır; hata olursa dur.
Kaydet
Başarılı migration'ın sürümünü aynı işlem içinde tabloya yaz.
CREATE TABLE schema_migrations (
version INTEGER PRIMARY KEY,
name TEXT NOT NULL,
applied_at TEXT NOT NULL DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);
INSERT INTO schema_migrations (version, name) VALUES (1, 'create_shop_tables');
-- V2__add_customer_phone.sql
BEGIN;
ALTER TABLE customers ADD COLUMN phone TEXT;
INSERT INTO schema_migrations (version, name) VALUES (2, 'add_customer_phone');
COMMIT;
-- V3__add_orders_customer_index.sql
BEGIN;
CREATE INDEX idx_orders_customer ON orders (customer_id);
INSERT INTO schema_migrations (version, name) VALUES (3, 'add_orders_customer_index');
COMMIT;
SELECT version, name FROM schema_migrations ORDER BY version;Beklenen çıktı
version | name 1 | create_shop_tables 2 | add_customer_phone 3 | add_orders_customer_index
SQLite'ta ALTER TABLE: ne olur, ne olmaz
SQLite'ta ALTER TABLE yalnızca dört iş yapar: tablonun adını değiştirir (RENAME TO), sütun ekler (ADD COLUMN), sütunun adını değiştirir (RENAME COLUMN, 3.25'ten beri) ve sütun siler (DROP COLUMN, 3.35'ten beri):
ALTER TABLE customers ADD COLUMN phone TEXT;
ALTER TABLE customers RENAME COLUMN joined_on TO signup_date;
ALTER TABLE customers DROP COLUMN phone;
SELECT group_concat(name, ', ') AS columns
FROM pragma_table_info('customers');Beklenen çıktı
columns id, name, city, country, signup_date
pragma_table_info, tablonun sütunlarını satır satır döndürür.Her birinin koşulları vardır. Eklenen sütun PRIMARY KEY ya da UNIQUE olamaz; NOT NULL bir sütunun NULL olmayan bir varsayılan değeri olmalıdır; varsayılan değer sabit olmalıdır (CURRENT_TIMESTAMP olmaz). Bir sütun da birincil anahtarsa, UNIQUE ise, indekslenmişse, bir yabancı anahtarın parçasıysa ya da bir görünümde, tetikleyicide veya CHECK içinde kullanılıyorsa silinemez:
ALTER TABLE customers ADD COLUMN vip INTEGER NOT NULL;Beklenen çıktı
Error: Cannot add a NOT NULL column with default value NULL
CREATE INDEX idx_customers_city ON customers (city);
ALTER TABLE customers DROP COLUMN city;Beklenen çıktı
Error: error in index idx_customers_city after drop column: no such column: city
DROP INDEX idx_customers_city;| Değişiklik | SQLite | PostgreSQL | MySQL 8 |
|---|---|---|---|
| Sütun ekle | evet, koşullarla | evet | evet |
| Sütunun adını değiştir | RENAME COLUMN (3.25+) | RENAME COLUMN | RENAME COLUMN |
| Sütun sil | 3.35+, koşullarla | evet | evet |
| Tipi değiştir | hayır → yeniden kurma | ALTER COLUMN … TYPE … USING | MODIFY COLUMN |
Var olan sütuna NOT NULL / CHECK | hayır → yeniden kurma | SET NOT NULL, ADD CONSTRAINT | MODIFY, ADD CONSTRAINT |
İşlem içinde DDL (ROLLBACK geri alır) | evet | evet | hayır — DDL örtük COMMIT yapar |
SQLite'ta 12 adımlı yeniden kurulum ve PostgreSQL yolu
Geri kalan her şey için (tipi değiştirmek, kısıtlama eklemek, birincil anahtarı değiştirmek) SQLite belgeleri tabloyu yeniden kurmayı öngörür: yeni biçimde bir tablo oluştur, veriyi kopyala, eskisini sil ve yenisinin adını değiştir. Belgelerdeki yöntem 12 adımdır:
1. Yabancı anahtarları kapat
PRAGMA foreign_keys = OFF; işlemden önce, çünkü işlemin içinde bu pragma hiçbir şey yapmaz.2. İşlemi başlat
BEGIN; her şey ya tamamen olur ya hiç olmaz.3. Bağımlı nesneleri not et
SELECT sql FROM sqlite_schema WHERE tbl_name = 'X'; indeksler, tetikleyiciler, görünümler.4–5. Yeni tablo ve kopyalama
İstenen biçimde
CREATE TABLE new_X (...), sonraINSERT INTO new_X SELECT ... FROM X.6–7. Değiştir
DROP TABLE X, sonraALTER TABLE new_X RENAME TO X.8–9. Bağımlıları geri kur
İndeksleri, tetikleyicileri ve görünümleri yeniden oluştur (değişiklik bir görünümü etkiliyorsa onu da düzelt).
10. Denetle
PRAGMA foreign_key_check; bozulmuş başvuruları listeler.11–12. Bitir
COMMIT, sonraPRAGMA foreign_keys = ON.
Ürünler tablosuna kurallar ekliyoruz: ad benzersiz, fiyat boş ya da negatif olamaz, stok varsayılan olarak 0:
PRAGMA foreign_keys = OFF; -- step 1
BEGIN; -- step 2
CREATE TABLE new_products ( -- step 4
id INTEGER PRIMARY KEY,
name TEXT NOT NULL UNIQUE,
category TEXT,
price REAL NOT NULL CHECK (price >= 0),
stock INTEGER NOT NULL DEFAULT 0 CHECK (stock >= 0)
);
INSERT INTO new_products (id, name, category, price, stock) -- step 5
SELECT id, name, category, price, stock FROM products;
DROP TABLE products; -- step 6
ALTER TABLE new_products RENAME TO products; -- step 7
CREATE INDEX idx_products_category ON products (category); -- step 8
PRAGMA foreign_key_check; -- step 10
COMMIT; -- step 11
PRAGMA foreign_keys = ON; -- step 12
SELECT COUNT(*) AS rows_copied,
(SELECT COUNT(*) FROM orders AS o
JOIN products AS p ON p.id = o.product_id) AS orders_still_linked
FROM products;Beklenen çıktı
rows_copied | orders_still_linked 10 | 12
INSERT INTO products (name, price) VALUES ('Broken', -5) hata verir: CHECK constraint failed: price >= 0.Neden eski tablonun adını değiştirmiyoruz?
Problem
Daha “doğal” görünen bir yol: ALTER TABLE products RENAME TO old_products, sonra yeni bir products oluştur, kopyala ve old_products tablosunu sil. Bunun nesi yanlış?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
2) Bu yüzden
orders.product_id artık REFERENCES "old_products"(id) olur (aşağıdaki örnek).3)
old_products silinince siparişler var olmayan bir tabloya başvurur; bağlantı kopar.4) Belgelerdeki sıra (yeni tabloyu oluşturup onun adını değiştirmek) bu tuzaktan kaçar.
ALTER TABLE products RENAME TO old_products;
SELECT "from" AS column_name, "table" AS references_table
FROM pragma_foreign_key_list('orders')
ORDER BY column_name;Beklenen çıktı
column_name | references_table customer_id | customers product_id | old_products
PostgreSQL'de yeniden kuruluma gerek yoktur: tipi bir USING dönüşümüyle değiştirebilir, NOT NULL koyabilir ve kısıtlama ekleyebilirsin. Büyük bir tabloda bir CHECK ya da yabancı anahtarı NOT VALID ile ekleyip sonra ayrıca VALIDATE CONSTRAINT çalıştırmak kilitleri kısaltır: yeni satırlar hemen denetlenir, eskileri ise yazmaları engellemeden. Kod PGlite'ta (PostgreSQL 18) denendi:
BEGIN;
ALTER TABLE customers
ALTER COLUMN joined_on TYPE date USING joined_on::date,
ALTER COLUMN city SET NOT NULL;
ALTER TABLE products
ADD CONSTRAINT price_positive CHECK (price >= 0) NOT VALID;
ALTER TABLE products VALIDATE CONSTRAINT price_positive;
COMMIT;
SELECT column_name, data_type, is_nullable
FROM information_schema.columns
WHERE table_name = 'customers'
ORDER BY ordinal_position;Beklenen çıktı
column_name | data_type | is_nullable -------------+-----------+------------- id | integer | NO name | text | NO city | text | NO joined_on | date | YES (4 rows)
PostgreSQL'de DDL de işlemseldir: başarısız bir migration'ın yarım kalan değişiklikleri ROLLBACK ile tamamen geri alınır. MySQL'de ise her ALTER TABLE örtük olarak COMMIT yapar; bu yüzden yarıda kesilen bir migration veritabanını ara bir durumda bırakabilir.
BEGIN;
ALTER TABLE customers ADD COLUMN phone text;
DROP TABLE products;
ROLLBACK;
SELECT count(*) AS phone_columns,
to_regclass('products') IS NOT NULL AS products_exists
FROM information_schema.columns
WHERE table_name = 'customers' AND column_name = 'phone';Beklenen çıktı
phone_columns | products_exists
---------------+-----------------
0 | t
(1 row)Migration dosyaları: up, down ve araçlar
Geri alınabilir bir migration'ın iki bölümü vardır: up (ileri) ve down (geri). Örneğin golang-migrate aracı dosya çiftleri bekler:
-- 0004_customer_phone.up.sql
ALTER TABLE customers ADD COLUMN phone TEXT;
CREATE INDEX idx_customers_phone ON customers (phone);
-- 0004_customer_phone.down.sql
DROP INDEX idx_customers_phone;
ALTER TABLE customers DROP COLUMN phone;Ama down her zaman “geri” demek değildir: DROP COLUMN için yazılan down sütunu geri getirir ama veriyi getirmez. Bu yüzden birçok ekip yalnızca ileri (forward-only) çalışır: bir hatayı yeni bir migration ile düzeltir, riskli bir değişiklikten önce de yedek alır. Python'da Alembic aynı fikri fonksiyonlarla ifade eder:
"""add phone to customers
Revision ID: 3a1f9c2b7d10
Revises: 9e4d2a6c1b55
"""
from alembic import op
import sqlalchemy as sa
revision = "3a1f9c2b7d10"
down_revision = "9e4d2a6c1b55"
def upgrade():
op.add_column("customers", sa.Column("phone", sa.String(20), nullable=True))
def downgrade():
op.drop_column("customers", "phone")down_revision önceki migration'ı gösterir ve bir zincir oluşturur.| Araç | Ekosistem | Migration | Geçmiş tablosu |
|---|---|---|---|
| Flyway | Java, her dil (CLI) | V2__add_phone.sql | flyway_schema_history |
| Liquibase | Java, her dil (CLI) | changelog: XML/YAML/SQL changeSet'leri | DATABASECHANGELOG |
| Alembic | Python, SQLAlchemy | upgrade() / downgrade() içeren .py dosyası | alembic_version |
| Prisma Migrate | Node.js, TypeScript | migrations/<time>_name/migration.sql | _prisma_migrations |
| EF Core | .NET, C# | Up() / Down() içeren C# sınıfı | __EFMigrationsHistory |
alembic revision -m "add phone to customers" # new migration file
alembic upgrade head # apply all pending migrations
alembic downgrade -1 # undo the last one
flyway migrate # apply V*__*.sql files in order
npx prisma migrate dev --name add_phone # create + apply (development)
npx prisma migrate deploy # apply pending (production)
dotnet ef migrations add AddPhone # EF Core: create
dotnet ef database update # EF Core: applyKesintisiz değişiklik: expand–contract
Bir güncelleme sırasında uygulamanın eski ve yeni sürümleri bir süre aynı veritabanıyla birlikte çalışır. Bir sütunun adını tek adımda değiştirirsen eski sürüm hemen bozulur. Expand–contract (genişlet–daralt) değişikliği birkaç güvenli sürüme böler. customers.name sütununu first_name ve last_name olarak ayırıyoruz:
Genişlet (expand)
Yeni sütunları ekle; eski sütun kalır, eski kod çalışmaya devam eder.
Doldur ve eşitle
Eski satırları parça parça doldur; yeni yazmalar için uygulama iki yere yazar (ya da geçici bir tetikleyici).
Okumayı geçir
Yeni sürüm yalnızca yeni sütunları okur.
Daralt (contract)
Eski kod kalmayınca tetikleyiciyi ve eski sütunu sil.
ALTER TABLE customers ADD COLUMN first_name TEXT;
ALTER TABLE customers ADD COLUMN last_name TEXT;
UPDATE customers
SET first_name = substr(name, 1, instr(name, ' ') - 1),
last_name = substr(name, instr(name, ' ') + 1)
WHERE first_name IS NULL;
-- old code still writes only "name": a temporary trigger fills the new columns
CREATE TRIGGER customers_sync AFTER INSERT ON customers
WHEN NEW.first_name IS NULL
BEGIN
UPDATE customers
SET first_name = substr(NEW.name, 1, instr(NEW.name, ' ') - 1),
last_name = substr(NEW.name, instr(NEW.name, ' ') + 1)
WHERE id = NEW.id;
END;
INSERT INTO customers (name, city, country, joined_on)
VALUES ('Aygün Qasımova', 'Quba', 'Azerbaijan', '2025-09-01');
SELECT id, name, first_name, last_name
FROM customers WHERE id IN (1, 3, 8) ORDER BY id;Beklenen çıktı
id | name | first_name | last_name 1 | Anar Mustafayev | Anar | Mustafayev 3 | Emre Yılmaz | Emre | Yılmaz 8 | Aygün Qasımova | Aygün | Qasımova
ALTER TABLE customers ADD COLUMN first_name TEXT;
ALTER TABLE customers ADD COLUMN last_name TEXT;
UPDATE customers
SET first_name = substr(name, 1, instr(name, ' ') - 1),
last_name = substr(name, instr(name, ' ') + 1);
-- a later release: nothing reads "name" any more
ALTER TABLE customers DROP COLUMN name;
SELECT group_concat(name, ', ') AS columns FROM pragma_table_info('customers');Beklenen çıktı
columns id, city, country, joined_on, first_name, last_name
Alıştırma
V2 migration'ını yaz: tek bir işlemde customers tablosuna phone TEXT sütunu ekle, joined_on adını signup_date yap ve schema_migrations tablosuna (2, 'customer_phone_and_signup_date') kaydet. Sonra başlangıç kodundaki denetim sorgusunu çalıştır.
CREATE TABLE schema_migrations (version INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT NOT NULL);
INSERT INTO schema_migrations VALUES (1, 'create_shop_tables');
-- V2 here (BEGIN ... COMMIT)
SELECT (SELECT MAX(version) FROM schema_migrations) AS schema_version,
group_concat(name, ', ') AS columns
FROM pragma_table_info('customers');Beklenen çıktı
schema_version | columns 2 | id, name, city, country, signup_date, phone
Alıştırma
courses.credits sütununu NOT NULL ve CHECK (credits BETWEEN 1 AND 10) yap. SQLite bunu ALTER TABLE ile yapamaz; 12 adımlı yeniden kurulumu uygula (enrollments derslere başvuruyor!). Sonra başlangıç kodundaki denetim sorgusunu çalıştır.
-- rebuild courses here (PRAGMA, BEGIN, CREATE new_courses, copy, DROP, RENAME, COMMIT)
SELECT COUNT(*) AS courses,
(SELECT "notnull" FROM pragma_table_info('courses')
WHERE name = 'credits') AS credits_not_null
FROM courses;Beklenen çıktı
courses | credits_not_null 7 | 1
Unutma
- Migration, Git'te tutulan sürümlü bir şema değişikliğidir; uygulananlar bir sürüm tablosuna kaydedilir.
- SQLite'ın
ALTER TABLEkomutu yalnızca ad değiştirir, sütun ekler ve siler (koşullarla); gerisi 12 adımlı yeniden kurulumdur. - Yeniden kurulumda yeni bir tablo oluşturulur ve onun adı değiştirilir; eski tablonun adını değiştirmek başvuruları bozar.
- PostgreSQL ve SQLite'ta DDL işlemseldir; MySQL'de örtük
COMMITvardır. - Down her zaman veriyi geri getirmez; birçok ekip forward-only çalışır ve yedek alır.
- Expand–contract: ekle → doldur ve eşitle → okumayı geçir → eskiyi sil.