GROUP BY ve HAVING: gruplara göre özetler

Müdür soruyor: “Her şehirden kaç öğrencimiz var?” Geçen dersten tek bir şehri COUNT(*) ve WHERE city = 'Bakı' ile saymayı biliyoruz. Ama yedi şehir için yedi sorgu mu yazacağız? Hayır; GROUP BY tüm şehirlerin cevabını tek bir sorguyla verir.

GROUP BY: satırları gruplara ayırmak

GROUP BY sütun, aynı değere sahip satırları bir grupta toplar; toplama fonksiyonu her grup için ayrı hesaplanır. Sonuçta her grup için bir satır olur.

SELECT city, COUNT(*) AS students
FROM students
GROUP BY city
ORDER BY students DESC, city;

city | students
Bakı | 4
Gəncə | 2
Sumqayıt | 2
Lənkəran | 1
Naxçıvan | 1
Quba | 1
Şəki | 1

1. FROM students tablonun 12 satırını alır.
2. GROUP BY city, şehri aynı olan satırları bir “sepete” koyar; 7 sepet oluşur.
3. COUNT(*) her sepetteki satırları sayar.
4. Her sepet tek bir satıra dönüşür: şehir ve sayı.

Bir grup için birkaç toplama fonksiyonu da hesaplanabilir. Aşağıda her kategori için ürün sayısı, ortalama fiyat ve toplam stok var.

SELECT category,
       COUNT(*)             AS products,
       ROUND(AVG(price), 2) AS avg_price,
       SUM(stock)           AS total_stock
FROM products
GROUP BY category
ORDER BY category;

category | products | avg_price | total_stock
Accessories | 2 | 33.5 | 180
Electronics | 4 | 695.12 | 63
Games | 1 | 42 | 18
Home | 1 | 34.99 | 25
Stationery | 2 | 5.55 | 800

Birkaç sütuna ve ifadeye göre gruplama

GROUP BY içinde birkaç sütun olduğunda grubu değerlerin birleşimi belirler. Örneğin müşterileri ülke ve şehir ikilisine göre sayalım.

SELECT country, city, COUNT(*) AS customers
FROM customers
GROUP BY country, city
ORDER BY country, city;

country | city | customers
Azerbaijan | Bakı | 2
Azerbaijan | Gəncə | 1
Russia | Moscow | 1
Türkiye | Ankara | 1
Türkiye | İstanbul | 1
United Kingdom | London | 1

Bir ifadeye göre de gruplanabilir. SUBSTR(order_date, 1, 7) tarihin ilk 7 karakterini, yani yılı ve ayı (2025-04) keser; böylece siparişleri aylara göre sayarız. SQL Server'da bu fonksiyonun adı SUBSTRING olur.

SELECT SUBSTR(order_date, 1, 7) AS month,
       COUNT(*) AS orders
FROM orders
GROUP BY SUBSTR(order_date, 1, 7)
ORDER BY month;

month | orders
2025-01 | 2
2025-02 | 2
2025-03 | 2
2025-04 | 2
2025-05 | 1
2025-06 | 2
2025-07 | 1

HAVING: grupları filtrelemek

Peki yalnızca en az iki öğrencisi olan şehirleri istiyorsak? WHERE COUNT(*) >= 2 yazılamaz: WHERE, gruplar oluşmadan önce tek tek satırlara bakar ve henüz hiçbir şey sayılmamıştır. Gruplar için koşullar HAVING bölümüne yazılır; o, gruplamadan sonra çalışır.

SELECT city, COUNT(*) AS students
FROM students
GROUP BY city
HAVING COUNT(*) >= 2
ORDER BY city;

city | students
Bakı | 4
Gəncə | 2
Sumqayıt | 2

SELECT course_id, ROUND(AVG(score), 1) AS avg_score
FROM enrollments
GROUP BY course_id
HAVING AVG(score) >= 85
ORDER BY avg_score DESC;

course_id | avg_score
6 | 92.7
5 | 90.5
1 | 87.3

WHERE ve HAVING aynı sorguda birlikte çalışabilir. Aşağıda önce WHERE stokta olmayan ürünü (Monitor) atar, kalanlar kategorilere ayrılır, HAVING ise yalnızca birden fazla ürünü olan kategorileri bırakır.

SELECT category, COUNT(*) AS in_stock
FROM products
WHERE stock > 0
GROUP BY category
HAVING COUNT(*) > 1
ORDER BY category;

category | in_stock
Accessories | 2
Electronics | 3
Stationery | 2

Sorgunun çalışma sırası

Sorguyu bir sırayla yazarız, VTYS ise onu mantıksal olarak başka bir sırayla çalıştırır. Bu sırayı bilmek birçok hatayı açıklar; örneğin toplama fonksiyonları ve takma adlar neden WHERE içinde çalışmaz da ORDER BY içinde çalışır.

1. FROM — tablodan satırlar alınır
2. WHERE — satırlar filtrelenir
3. GROUP BY — satırlar gruplara ayrılır
4. HAVING — gruplar filtrelenir
5. SELECT — sütunlar ve takma adlar hesaplanır
6. ORDER BY — sonuç sıralanır
7. LIMIT — gereken sayıda satır alınır

SELECT customer_id, SUM(quantity) AS items
FROM orders
GROUP BY customer_id
HAVING SUM(quantity) >= 5
ORDER BY items DESC;

customer_id | items
2 | 21
1 | 13

SELECT subject
FROM courses
ORDER BY subject;

subject | courses | credits
Chemistry | 1 | 3
English | 1 | 2
History | 1 | 2
Informatics | 1 | 3
Math | 2 | 7
Physics | 1 | 4

SELECT student_id, ROUND(AVG(score), 1) AS avg_score
FROM enrollments
-- group and filter the groups

student_id | avg_score
11 | 95.5
3 | 92.5
10 | 91
1 | 90
5 | 89
6 | 88