Güneş Sistemi’nin gezegenleri

Sekiz gezegeni tanı: Karasal gezegenleri dev gezegenlerden ayırt et, uzaklıklarını ve büyüklüklerini karşılaştır.

  • 5 ve 6. sınıflar
  • 14 dk
  • 10 soru
  • Ders 3 / 12

Bu derste öğreneceklerin

  • Gezegenleri Güneş’ten uzaklık sırasıyla saymak
  • Karasal gezegenleri dev gezegenlerle karşılaştırmak
  • Bir tablodan gezegen verilerini okuyup hesaplamalarda kullanmak

Akşam gökyüzünde bazen çok parlak ve titreşmeyen bir “yıldız” görürsün; çoğu zaman bu Venüs ya da Jüpiter’dir. Gezegenler yıldızlar gibi kendi ışığını üretmez, Güneş ışığını yansıtır. Dünya, Güneş’in çevresinde dolanan sekiz gezegenden biridir. Haydi komşularımızla tanışalım!

Gezegen nedir?

GezegenTanım

Güneş’in çevresinde kendi yörüngesinde dolanan, küre biçimini alacak kadar kütleli olan ve yörüngesinin çevresini diğer cisimlerden “temizlemiş” gök cismi.

Güneş’ten uzaklık sırasıyla gezegenler şunlardır: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün. Hepsi Güneş’in çevresinde neredeyse aynı düzlemde ve aynı yönde dolanır. Bir gezegen Güneş’e ne kadar yakınsa yörüngesini o kadar çabuk tamamlar.

Etkileşimli

Simülasyon yükleniyor…
Bir gezegene dokun ve bilgilerini oku. Hızı değiştir: Hangi gezegen yörüngesini en çabuk tamamlıyor?

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Karasal gezegenler

Güneş’e en yakın dört gezegen, yani Merkür, Venüs, Dünya ve Mars, karasal gezegenlerdir. Görece küçüktürler, katı ve kayalık yüzeyleri vardır, yoğunlukları büyüktür. Uyduları ya yoktur ya da azdır: Dünya’nın bir (Ay), Mars’ın iki (Phobos ve Deimos) uydusu vardır; hiçbirinin halkası yoktur.

  • Merkür — en küçük gezegen; neredeyse atmosferi olmadığı için gündüz yaklaşık 430 °C, gece −180 °C olur.
  • Venüs — kalın karbondioksit atmosferi ısıyı hapsettiği için en sıcak gezegendir (450 °C’nin üstünde).
  • Dünya — yüzeyinde sıvı su ve yaşam olduğu bilinen tek gezegen.
  • Mars — “Kızıl Gezegen”: Toprağındaki demir oksit ona kırmızı rengini verir; Güneş Sistemi’nin en büyük yanardağı Olympus Mons buradadır.

Dev gezegenler

Jüpiter ve Satürn gaz devleridir: Çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşurlar, katı yüzeyleri yoktur. Uranüs ve Neptün’e buz devleri denir, çünkü su, amonyak ve metan buzları bakımından zengindirler. Dört dev gezegenin hepsinin halkaları ve çok sayıda uydusu vardır; yeni uydular hâlâ keşfedilmektedir.

  • Jüpiter — en büyük gezegen; kütlesi diğer tüm gezegenlerin toplamının iki katından fazladır. Büyük Kırmızı Leke, Dünya’dan büyük dev bir fırtınadır.
  • Satürn — buz ve kaya parçalarından oluşan güzel halkalarıyla ünlüdür; ortalama yoğunluğu sudan azdır.
  • Uranüs — “yan yatmış” hâlde döner: Ekseni yaklaşık 98° eğiktir. 1781’de William Herschel tarafından keşfedildi.
  • Neptün — en uzak gezegen; Güneş Sistemi’nin en güçlü rüzgârları burada eser. 1846’da önce matematiksel hesapla “bulundu”, sonra teleskopla görüldü.
GezegenGüneş’e uzaklık, milyon kmÇap, kmBir yıl (dolanma süresi)
Merkür58488088 gün
Venüs10812 100225 gün
Dünya15012 760365 gün
Mars2286790687 gün
Jüpiter778143 00011,9 yıl
Satürn1430120 50029,5 yıl
Uranüs287051 10084 yıl
Neptün450049 500165 yıl
NASA verileri, yuvarlatılmıştır. Uzaklıklar ortalamadır, çaplar ekvator çaplarıdır.

Örnek problem: Neptün’e radyo sinyali

Problem

Bir radyo sinyali ışık hızıyla (300 000 km/s) yayılır. Güneş’ten yaklaşık 4500 milyon km uzaktaki Neptün’e ne kadar sürede ulaşır? (Kolaylık için uzaklığı Güneş’ten alalım.)

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

4500 milyon km = 4 500 000 000 km.
t = 4 500 000 000 km ÷ 300 000 km/s = 15 000 s.
15 000 s ÷ 3600 ≈ 4,17 saat ≈ 4 saat 10 dakika.
Işık Dünya’ya 8 dakikada ulaşırken Neptün’e 4 saatten uzun sürede ulaşır!

Örnek: Mars’ta kaç yaşında olurdun?

Problem

Elvin 12 yaşında. Mars’ta bir yıl 687 Dünya günü sürer. Elvin kaç “Mars yılı” yaşındadır?

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

12 Dünya yılı ≈ 12 · 365 = 4380 gün.
4380 ÷ 687 ≈ 6,4.
Mars’ta Elvin yalnızca 6 yaşında olurdu.

Unutma

  • Güneş Sistemi’nde 8 gezegen vardır: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün.
  • Karasal gezegenler küçük, kayalık ve yoğundur; dev gezegenler büyüktür, halkaları ve çok sayıda uydusu vardır.
  • Jüpiter en büyük, Merkür en küçük, Venüs ise en sıcak gezegendir.
  • Bir gezegen Güneş’ten ne kadar uzaksa yılı o kadar uzundur.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni hangisidir?