Başabaş noktası

Bir işletmenin maliyetlerini karşılamak için kaç adet satması gerekir: başabaş formülü, hedef kâr, güvenlik marjı, fiyat ve maliyetlerin etkisi, başlangıç yatırımının geri dönüş süresi.

  • 9…11. sınıflar
  • 18 dk
  • 12 soru
  • Ders 27 / 28

Bu derste öğreneceklerin

  • başabaş noktasını hesaplamak ve yukarı yuvarlamak
  • hedef kâr için gereken satışı bulmak
  • güvenlik marjını ve geri dönüş süresini hesaplamak
  • fiyat ve maliyet değişikliklerinin sonucunu değerlendirmek

Reşad bir üniversitenin yanında küçük bir kahve büfesi açmak istiyor. İlk soru «ne kadar kazanacağım?» değil, «zarar etmemek için en az kaç fincan satmalıyım?» olmalı. Bu sayının adı başabaş noktasıdır. Bir iş fikrini açılıştan önce sınamanın en basit yoludur.

Başabaş noktasıTanım

Hasılatın toplam maliyete eşit olduğu, yani kârın sıfır olduğu satış miktarı. Altında işletme zarar, üstünde kâr eder.

Q* = FC / (P − V)R* = P · Q*Q* = FC / (P − V)R* = P · Q*

Burada

Q*
başabaş noktası, adet (her zaman yukarı yuvarlanır)
FC
aylık sabit maliyetler, ₼
P
birim satış fiyatı, ₼
V
birim değişken maliyet, ₼
R*
başabaş hasılatı, ₼

Her adet P − V katkı sağlar; sabit maliyetleri karşılamak için FC / (P − V) katkı gerekir.

Örnek 1. Kahve büfesi

Problem

Aylık sabit maliyetler: kira 700 ₼, barista maaşı 900 ₼, diğer (internet, yazar kasa hizmeti) 200 ₼. Bir fincan kahvenin fiyatı 3 ₼, değişken maliyeti (kahve, süt, bardak) 1,20 ₼. Başabaş noktası kaç fincan? Günde kaç fincan (ayda 30 iş günü)?

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

FC = 700 + 900 + 200 = 1800 ₼; P − V = 3 − 1,20 = 1,80 ₼.
Q* = 1800 / 1,80 = 1000 fincan aylık.
R* = 3 · 1000 = 3000 ₼.
Günde: 1000 / 30 ≈ 33,3 → 34 fincan (yukarı yuvarlıyoruz: 33 fincan yetmez).

Etkileşimli

Simülasyon yükleniyor…
Reşad’ın büfesi: ayda 1200 fincan planı. Fiyatı, maliyetleri ve planı değiştir — doğruların kesiştiği yer başabaş noktasıdır.

Hedef kâr ve güvenlik marjı

Başabaş yalnızca «sıfır» noktasıdır. Reşad kendisi için de gelir istiyor. Hedef kârı sabit maliyetlerin üstüne eklemek yeterli: her fincan önce maliyetleri, sonra hedefi karşılar. Güvenlik marjı ise satışlar plandan yüzde kaç düşerse işletmenin hâlâ zarara geçmediğini gösterir.

Q = (FC + Π) / (P − V)Güvenlik marjı = (Q − Q*) / Q · %100Q = (FC + Π) / (P − V)Güvenlik marjı = (Q − Q*) / Q · %100

Burada

Π
istenen aylık kâr, ₼
Q
gereken (veya planlanan) satış, adet

Hedef kâr ve tampon

Örnek 2. 900 ₼ kâr ve plan

Problem

a) Reşad ayda 900 ₼ kâr istiyor. Kaç fincan satmalı? b) Plan ayda 1200 fincan. Kâr ve güvenlik marjı ne kadar?

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

a) Q = (1800 + 900) / 1,80 = 1500 fincan aylık — günde 50.
b) Kâr = 1,80 · 1200 − 1800 = 360 ₼. Güvenlik marjı = (1200 − 1000) / 1200 · %100 ≈ %16,7: satış %16,7’den fazla düşerse büfe zarara geçer. Bu, ince bir tampondur.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Nokta neyle kayar?

DeğişiklikHesapQ*, fincan
Başlangıç1800 / (3 − 1,20)1000
Fiyat 3,50 ₼1800 / 2,30 ≈ 782,6783
Değişken maliyet 1 ₼1800 / 2900
Kira +300 ₼2100 / 1,80 ≈ 1166,71167
Fiyat 2,50 ₼1800 / 1,30 ≈ 1384,61385
Fiyat artınca veya maliyetler düşünce nokta sola (daha az satışa), tersi olunca sağa kayar.

Başlangıç yatırımı: ne zaman geri döner?

Büfeyi açmak için Reşad’ın önce kahve makinesi ve mobilya alması gerekiyor — bu aylık bir gider değil, tek seferlik başlangıç yatırımıdır. Aylık kârla geri kazanılmalıdır. Bu süre uzunsa risk büyüktür: işletme para geri dönmeden kapanabilir.

Geri dönüş süresi = Başlangıç yatırımı / Aylık kârGeri dönüş süresi = Başlangıç yatırımı / Aylık kâr

Basit geri dönüş süresi (ay olarak)

Örnek 3. Kahve makinesi

Problem

Kahve makinesi ve mobilya 3600 ₼. Aylık kâr 360 ₼ (Örnek 2). Para kaç ayda geri döner? Fiyatı 3,50 ₼’ye çıkarıp yine 1200 fincan satarsa?

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

3600 / 360 = 10 ay.
Fiyat 3,50 ₼ olunca: kâr = 2,30 · 1200 − 1800 = 960 ₼; 3600 / 960 = 3,75 → 4 ay.
Ama zam satışları azaltabilir — 1200 fincanı korumak gerçekçi değilse hesabı yeni satışla tekrarla.
  1. Rakamları topla

    Sabit maliyetler, birim değişken maliyet, fiyat ve tek seferlik başlangıç yatırımı.

  2. Q*’ı bul

    Ayda ve günde kaç adet satman gerektiğini hesapla.

  3. Gerçekçiliği kontrol et

    Bu konumda günde 34 fincan mümkün mü? Yakındaki büfelere bak, saat saat müşteri saymayı dene.

  4. Tampon ve geri dönüş

    Güvenlik marjı inceyse ve geri dönüş süresi uzunsa planı yeniden düşün.

Unutma

  • Başabaş noktası: Q* = FC / (P − V); sonuç her zaman yukarı yuvarlanır.
  • Hedef kâr için: Q = (FC + Π) / (P − V).
  • Güvenlik marjı satışın ne kadar düşebileceğini gösterir.
  • Fiyat artınca ve maliyetler düşünce nokta aşağı iner; P ≤ V ise nokta yoktur.
  • Geri dönüş süresi = başlangıç yatırımı / aylık kâr.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

12 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 12

Soru 1 / 12. Başabaş noktasında kâr neye eşittir?