Reşad bir üniversitenin yanında küçük bir kahve büfesi açmak istiyor. İlk soru «ne kadar kazanacağım?» değil, «zarar etmemek için en az kaç fincan satmalıyım?» olmalı. Bu sayının adı başabaş noktasıdır. Bir iş fikrini açılıştan önce sınamanın en basit yoludur.
Başabaş noktasıTanım
Hasılatın toplam maliyete eşit olduğu, yani kârın sıfır olduğu satış miktarı. Altında işletme zarar, üstünde kâr eder.
Burada
- Q*
- başabaş noktası, adet (her zaman yukarı yuvarlanır)
- FC
- aylık sabit maliyetler, ₼
- P
- birim satış fiyatı, ₼
- V
- birim değişken maliyet, ₼
- R*
- başabaş hasılatı, ₼
Her adet P − V katkı sağlar; sabit maliyetleri karşılamak için FC / (P − V) katkı gerekir.
Örnek 1. Kahve büfesi
Problem
Aylık sabit maliyetler: kira 700 ₼, barista maaşı 900 ₼, diğer (internet, yazar kasa hizmeti) 200 ₼. Bir fincan kahvenin fiyatı 3 ₼, değişken maliyeti (kahve, süt, bardak) 1,20 ₼. Başabaş noktası kaç fincan? Günde kaç fincan (ayda 30 iş günü)?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
Q* = 1800 / 1,80 = 1000 fincan aylık.
R* = 3 · 1000 = 3000 ₼.
Günde: 1000 / 30 ≈ 33,3 → 34 fincan (yukarı yuvarlıyoruz: 33 fincan yetmez).
Etkileşimli
Hedef kâr ve güvenlik marjı
Başabaş yalnızca «sıfır» noktasıdır. Reşad kendisi için de gelir istiyor. Hedef kârı sabit maliyetlerin üstüne eklemek yeterli: her fincan önce maliyetleri, sonra hedefi karşılar. Güvenlik marjı ise satışlar plandan yüzde kaç düşerse işletmenin hâlâ zarara geçmediğini gösterir.
Burada
- Π
- istenen aylık kâr, ₼
- Q
- gereken (veya planlanan) satış, adet
Hedef kâr ve tampon
Örnek 2. 900 ₼ kâr ve plan
Problem
a) Reşad ayda 900 ₼ kâr istiyor. Kaç fincan satmalı? b) Plan ayda 1200 fincan. Kâr ve güvenlik marjı ne kadar?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
b) Kâr = 1,80 · 1200 − 1800 = 360 ₼. Güvenlik marjı = (1200 − 1000) / 1200 · %100 ≈ %16,7: satış %16,7’den fazla düşerse büfe zarara geçer. Bu, ince bir tampondur.
Nokta neyle kayar?
| Değişiklik | Hesap | Q*, fincan |
|---|---|---|
| Başlangıç | 1800 / (3 − 1,20) | 1000 |
| Fiyat 3,50 ₼ | 1800 / 2,30 ≈ 782,6 | 783 |
| Değişken maliyet 1 ₼ | 1800 / 2 | 900 |
| Kira +300 ₼ | 2100 / 1,80 ≈ 1166,7 | 1167 |
| Fiyat 2,50 ₼ | 1800 / 1,30 ≈ 1384,6 | 1385 |
Başlangıç yatırımı: ne zaman geri döner?
Büfeyi açmak için Reşad’ın önce kahve makinesi ve mobilya alması gerekiyor — bu aylık bir gider değil, tek seferlik başlangıç yatırımıdır. Aylık kârla geri kazanılmalıdır. Bu süre uzunsa risk büyüktür: işletme para geri dönmeden kapanabilir.
Basit geri dönüş süresi (ay olarak)
Örnek 3. Kahve makinesi
Problem
Kahve makinesi ve mobilya 3600 ₼. Aylık kâr 360 ₼ (Örnek 2). Para kaç ayda geri döner? Fiyatı 3,50 ₼’ye çıkarıp yine 1200 fincan satarsa?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
Fiyat 3,50 ₼ olunca: kâr = 2,30 · 1200 − 1800 = 960 ₼; 3600 / 960 = 3,75 → 4 ay.
Ama zam satışları azaltabilir — 1200 fincanı korumak gerçekçi değilse hesabı yeni satışla tekrarla.
Rakamları topla
Sabit maliyetler, birim değişken maliyet, fiyat ve tek seferlik başlangıç yatırımı.
Q*’ı bul
Ayda ve günde kaç adet satman gerektiğini hesapla.
Gerçekçiliği kontrol et
Bu konumda günde 34 fincan mümkün mü? Yakındaki büfelere bak, saat saat müşteri saymayı dene.
Tampon ve geri dönüş
Güvenlik marjı inceyse ve geri dönüş süresi uzunsa planı yeniden düşün.
Unutma
- Başabaş noktası: Q* = FC / (P − V); sonuç her zaman yukarı yuvarlanır.
- Hedef kâr için: Q = (FC + Π) / (P − V).
- Güvenlik marjı satışın ne kadar düşebileceğini gösterir.
- Fiyat artınca ve maliyetler düşünce nokta aşağı iner; P ≤ V ise nokta yoktur.
- Geri dönüş süresi = başlangıç yatırımı / aylık kâr.