Leyla 45 ₼’ye bir gömlek alıyor, evde bedeninin küçük olduğunu görüyor. Murad 600 ₼’lik bir telefon alıyor ve bir ay sonra ekran kararıyor. Satıcı ikisine de «iade yok» diyor. Haklı mı? Azerbaycan’da tüketicileri «Tüketici Haklarının Korunması Hakkında» Kanun (19 Eylül 1995) korur. Haklarını bilen bir alıcıyı kandırmak zordur.
Temel haklar
- Kalite ve güvenlik: mal standartlara, sözleşmeye ve üreticinin bilgilerine uygun olmalıdır.
- Bilgi: fiyat, içerik, üretici, garanti ve kullanım kuralları açıkça gösterilmelidir.
- Değiştirme: kusursuz ama uymayan gıda dışı malı değiştirmek.
- Kusur talepleri: onarım, değiştirme, fiyat indirimi ya da paranın iadesi.
Kusursuz malı değiştirmek: 14 gün
Kanunun 15. maddesine göre kusursuz gıda dışı bir mal şekli, bedeni, rengi ya da başka bir nedenle sana uymazsa, satın alma gününden sonraki 14 gün içinde uygun bir malla değiştirebilirsin. Koşullar: mal kullanılmamış, görünüşü, ambalajı ve etiketleri korunmuş ve fiş (ya da satın almayı gösteren belge) var. Uygun mal yoksa paranı geri isteyebilirsin. Bazı mallar (örneğin hijyen ürünleri) değiştirilemeyen mallar listesindedir.
Örnek 1. Leyla’nın gömleği
Problem
Leyla gömleği ayın 3’ünde aldı. Etiketler duruyor, gömlek giyilmemiş, fişi var. Ayın 15’inde mağazaya geliyor. Satıcı «iade yok» yazısını gösteriyor. Leyla ne yapabilir? Ayın 20’sinde gelseydi?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
Koşullar sağlanmış, bu yüzden Leyla gömleği doğru bedenle değiştirebilir ya da uygun mal yoksa 45 ₼’yi geri isteyebilir. Mağazadaki «iade yok» yazısı kanunu ortadan kaldırmaz.
20’si ise satın almadan 17 gün sonra, süre dışında — bu durumda değişim satıcının iyi niyetine bağlıdır.
Kusurlu mal
Garanti süresinde bir kusur çıkarsa, Kanunun 7. maddesine göre tüketici şunlardan birini seçebilir: aynı modelin kusursuz bir malla değiştirilmesi, orantılı fiyat indirimi, kusurun satıcının masrafıyla giderilmesi (ya da başkasının tamir masrafının ödenmesi), farklı bir modelle fiyat yeniden hesaplanarak değiştirilmesi ya da sözleşmenin feshi ve zararın tazmini. Kusur 14 gün içinde giderilmelidir; satıcı gecikirse her gecikme günü için malın fiyatının %1’i kadar ceza öder.
Burada
- D
- satıcının ödemesi gereken ceza, ₼
- Q
- malın fiyatı, ₼
- g
- 14 günü aşan gecikme gün sayısı
Kusurun giderilmesindeki gecikme cezası
Örnek 2. Murad’ın telefonu
Problem
Telefon 600 ₼, garanti süresi dolmamış. Murad onarım istiyor, satıcı telefonu 20 gün sonra geri veriyor. Ceza ne kadar? Başka hangi talebi seçebilirdi?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
D = 600 · 0,01 · 6 = 36 ₼.
Onarım yerine Murad aynı modelden yeni bir telefon, fiyat indirimi, başka bir modelle değişim (fark hesaplanarak) ya da sözleşmenin feshini (para iadesi) seçebilirdi.
Tüm talepleri yazılı yap ve bir kopyasını sakla.
| Durum | Ne talep edilebilir | Gerekenler |
|---|---|---|
| Kusursuz ama uymuyor (giysi, ayakkabı) | 14 gün içinde değişim; uygun mal yoksa iade | kullanılmamış, etiketler, fiş |
| Garanti süresinde kusur | onarım, değişim, indirim, iade | fiş, garanti belgesi, yazılı talep |
| Onarım 14 günden uzun sürüyor | günlük fiyatın %1’i ceza | teslim tarihleri yazılı |
Fiş senin kanıtın
Fiş satın almayı ve fiyatı kanıtlar — o olmadan değişim ya da kusur talebi zorlaşır. Ayrıca KDV mükellefi bir mağazanın fişiyle ƏDV geri al sisteminden ödenen KDV’nin bir kısmını geri alabilirsin («Azerbaycan’da vergiler» dersi). Fiş istemek senin hakkındır.
Şikâyet nasıl yapılır?
Satıcıya yazılı başvur
Ne aldığını, ne zaman, sorunu ve talebini yaz; fişin kopyasını ekle, ikinci nüshaya alındı imzası al.
Cevap için süre ver
Kusurun giderilmesi için yasal süre 14 gündür.
Devlet kurumuna şikâyet et
Cumhurbaşkanlığına bağlı Antitekel ve Tüketici Piyasası Denetimi Devlet Ajansı: competition.gov.az, çağrı merkezi 195-1-4.
Finansal hizmetler için
Banka, sigorta, kredi kuruluşu — önce kuruluşa, sonra Merkez Bankasına (cbar.az).
Gerekirse mahkeme
Tüm yazışmalar ve fişler kanıttır.
Etkileşimli
Unutma
- Tüketicileri «Tüketici Haklarının Korunması Hakkında» Kanun (1995) korur.
- Kusursuz gıda dışı mal 14 gün içinde değiştirilebilir: kullanılmamış, etiketli, fişli.
- Kusurlu malda: onarım, değişim, indirim ya da iade — seçim tüketicinindir.
- Kusur 14 günde giderilmelidir; gecikmede ceza D = Q · 0,01 · g.
- Şikâyet: satıcıya yazılı, sonra competition.gov.az (195-1-4); finansal hizmetler için Merkez Bankası.