Reşad’ın aylık kredi taksiti 180 ₼. İşte maaş gecikiyor ve «bir ay ödemezsem ne olur ki?» diye düşünüyor. Bir ay iki aya dönüşüyor, banka arıyor, gecikme faizi yazılıyor, kredi geçmişinde bir kayıt oluşuyor. Gecikmenin bedeli genellikle beklenenden büyüktür — ama zamanında atılan doğru adımlar bunu çok azaltır.
Gecikmenin sonuçları
- Gecikme faizi — geciken tutara ek faiz. Tüketici kredisinde üst sınırı yasayla belirlenmiştir (aşağıya bak).
- Kredi geçmişinde kayıt — gecikme Kredi Bürosuna yansır ve yeni krediyi zorlaştırır ya da pahalılaştırır.
- Hatırlatmalar ve tahsilat — aramalar, mektuplar; borç sorunlu borçlarla ilgilenen bir şirkete devredilebilir.
- Mahkeme ve icra — kredi veren mahkemeye başvurabilir; mahkeme kararını icra memurları uygular (mal, hesap, gelir üzerine haciz).
- Teminat ve kefil — teminatlı kredide teminat, kefilli kredide kefil risk altına girer.
Gecikme faizinin yasal sınırı
Burada
- G
- işletilebilecek en yüksek gecikme faizi, ₼
- B
- geciken tutar, ₼
- r
- sözleşmedeki yıllık faiz (ondalık)
- d
- gecikme gün sayısı, en fazla 180
Tüketici kredisinde gecikme faizinin üst sınırı (basit günlük hesap)
Örnek 1. Bir aylık gecikme
Problem
Reşad’ın geciken borcu 500 ₼, sözleşme faizi yıllık %24. 30 günlük gecikme için gecikme faizi en fazla ne kadar olabilir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
G = 500 · 0,29 · 30 / 365 ≈ 11,92 ₼.
Sözleşmede daha yüksek bir oran ya da ek bir «ceza» yazıyorsa, tüketici kredisinde bu yasaya aykırıdır — bankaya yazılı başvur, cevap tatmin etmezse Merkez Bankasına şikâyet et.
Örnek 2. 180 günlük sınır
Problem
1000 ₼ 250 gün gecikmiş, sözleşme faizi %20. Gecikme faizi en fazla ne kadar olabilir? Sınır olmasaydı ne kadar olurdu?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
Yalnızca 180 gün hesaplanır: G = 1000 · 0,25 · 180 / 365 ≈ 123,29 ₼.
Sınır olmasaydı: 1000 · 0,25 · 250 / 365 ≈ 171,23 ₼.
Ama dikkat: anapara ve sözleşme faizi yok olmaz — yine ödenmelidir. Sınır yalnızca gecikme faizine uygulanır.
Zorluk başlayınca ne yapmalı?
Saklanma, bankaya kendin yaz
Durumu gecikmeden önce ya da ilk gün açıkla.
Yapılandırma sor
Vadenin uzatılması, ödeme ertelemesi — banka teklif edebilir ama uzun vade toplam faizi artırır.
Tüm borçları listele
Kalan, faiz, taksit, gecikme.
Bütçeyi «kriz moduna» al
İstekleri durdur, acil durum fonunu kullan, ek gelir ara.
Eski borcu yeni borçla kapatma
Özellikle mikrokrediyle — borç sarmalı böyle başlar.
Birden fazla borç: önce hangisi kapatılmalı?
Tüm borçların asgari ödemesini zamanında yaptıktan sonra artan parayı tek bir borca yönlendirmek gerekir. İki bilinen yöntem var:
| Yöntem | Nasıl | Avantajı |
|---|---|---|
| «Çığ» | önce faizi en yüksek borç | toplam faiz en az olur |
| «Kartopu» | önce kalanı en küçük borç | hızlı «zaferler» motive eder |
Örnek 3. Üç borç
Problem
Elnur’un borçları: kredi kartı 600 ₼ (yıllık %30), online kredi 300 ₼ (yıllık %48), tüketici kredisi 2000 ₼ (yıllık %18). Her borcun bir aylık faizini hesaplayın. «Çığ» ve «kartopu» yöntemlerine göre ek para hangi borca gider?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
«Çığ»: en yüksek oran — online kredi (%48).
«Kartopu»: en küçük kalan — yine online kredi (300 ₼).
Bu durumda iki yöntem örtüşüyor: önce online kredi kapanır. Sonra «çığ» kartı (%30), «kartopu» da kartı (600 ₼) seçer. Tüketici kredisinin aylık faizi en büyük (30 ₼) ama oranı en düşük — bu yüzden en sona kalır.
Unutma
- Gecikme; gecikme faizi, kredi geçmişinde kayıt, hatırlatmalar, mahkeme ve icra riski demektir.
- Tüketici kredisinde gecikme faizi ≤ sözleşme faizi + 5 puan, en fazla 180 gün, ek ceza yok.
- Sınır hesabı: G = B · (r + 0,05) · d / 365, d ≤ 180.
- Zorlukta bankaya kendin başvur, yapılandırma sor, eski borcu yeni borçla kapatma.
- «Çığ» — önce en yüksek oranlı borç (en ucuz), «kartopu» — önce en küçük borç (motivasyon).