Rauf bir grafik tasarımcı ve işini dizüstü bilgisayarda yapıyor. Bir gün bilgisayar bozuluyor: tamir 450 ₼. Birikimi olmadığı için hızlı bir online kredi alıyor ve üç ayda 450 ₼ yerine 560 ₼’den fazla geri ödüyor. Rauf’un bir acil durum fonu olsaydı, bozulan bilgisayar borç sorunu değil, sadece kötü bir gün olurdu.
Acil durum fonuTanım
Yalnızca beklenmedik ve önemli durumlar için tutulan para: işini kaybetmek, hastalık, zorunlu bir tamir. Görevi, böyle anlarda borç almak zorunda kalmamaktır.
Fon ne kadar olmalı?
Büyüklük tüm giderlere göre değil, zorunlu giderlere göre hesaplanır — gelirin dursa bile her ay ödemen gereken tutar: konut, faturalar, gıda, ulaşım, telefon, kredi taksitleri. Kafe ve eğlence buna dahil değildir: zor zamanda onlardan vazgeçilebilir. Genel kural 3–6 aylık zorunlu giderdir. Gelirin düzensizse (serbest çalışma, mevsimlik iş) ya da ailede tek kazanan sensen 6 aya ve daha fazlasına yaklaş.
Burada
- F
- fonun hedef büyüklüğü, ₼
- k
- kaç aylık yedek (genellikle 3–6)
- Z
- aylık zorunlu giderler, ₼
Acil durum fonunun büyüklüğü
Örnek 1. Elvin’in fonu
Problem
Elvin’in zorunlu giderleri: kira 250 ₼, fatura payı 40 ₼, gıda 200 ₼, ulaşım 30 ₼, telefon 15 ₼. 3 ve 6 aylık fon ne kadar olmalı?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
3 ay: F = 3 · 535 = 1605 ₼.
6 ay: F = 6 · 535 = 3210 ₼.
Elvin’in işi istikrarlı, bu yüzden başlangıç için 3 aylık hedef makul.
Fon nasıl oluşturulur?
Birkaç bin manat bir anda biriktirilmez. Bu yüzden fon aşama aşama kurulur: önce küçük bir «mini fon» (örneğin 300–500 ₼ — küçük bir tamir ya da ilaç için), sonra 1 aylık, 3 aylık ve sonunda tam hedef.
Burada
- n
- fonu biriktirmek için gereken ay sayısı (yukarı yuvarlanır)
- F
- hedef tutar, ₼
- y
- fona her ay eklenen tutar, ₼
Faizi hesaba katmayan basit hesap
Örnek 2. Aşamalı plan
Problem
Elvin fona ayda 120 ₼ koyabiliyor. Mini fon 360 ₼, 1 aylık fon 535 ₼, 3 aylık fon 1605 ₼. Her aşamaya ne zaman ulaşır?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
1 aylık: 535 / 120 ≈ 4,46 → 5 ay.
3 aylık: 1605 / 120 ≈ 13,4 → 14 ay (bir yıldan biraz fazla).
Zam ya da prim süreyi kısaltır. Fon faiz getiren bir hesaptaysa hedefe biraz daha erken ulaşır.
Zorunlu giderleri topla
Son 2–3 ayın dökümlerine göre: konut, gıda, ulaşım, borçlar.
Hedefi seç
3 ay istikrarlı iş için, 6 ay ve fazlası düzensiz gelir için.
Ayrı hesap aç ve otomatik transfer kur
Fon günlük parayla karışmasın.
Yalnızca acil durumda kullan
Her seferinde sor: bu beklenmedik, önemli ve ertelenemez mi?
Kullandıktan sonra yeniden doldur
Fon yeniden hedefe ulaşana kadar istek harcamalarını azalt.
Acil durum nedir, ne değildir?
Etkileşimli
Planlanabilen giderler — bayram, seyahat, hediye, yeni telefon — acil durum fonundan değil, ayrı bir hedef birikiminden ödenir. Bunu «Finansal hedefler» dersinde göreceğiz.
Fon nerede tutulmalı?
| Gereklilik | Neden | Uygun yer |
|---|---|---|
| Güvenlik | para kaybolmamalı ve değeri sert düşmemeli | lisanslı bir bankada hesap |
| Hızlı erişim | acil durum beklemez | birikim hesabı ya da istenildiği zaman çekilebilen mevduat |
| Ayrılık | günlük harcamalara karışmamalı | günlük karttan ayrı bir hesap |
Burada
- M
- fonun yettiği ay sayısı
- F
- fondaki tutar, ₼
- Z
- aylık zorunlu giderler, ₼
«Güvenlik ayları»
Örnek 3. Kullanma ve yeniden doldurma
Problem
Leyla’nın fonunda 1800 ₼ var, zorunlu giderleri ayda 600 ₼. Diş tedavisine 420 ₼ harcıyor. Fon önce kaç aya yetiyordu, şimdi kaç aya yetiyor? Ayda 70 ₼ eklerse fon kaç ayda eski seviyesine döner?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Çözüm
Şimdi: 1800 − 420 = 1380 ₼, M = 1380 / 600 = 2,3 ay.
Yeniden doldurma: 420 / 70 = 6 ay.
Fon görevini yaptı: Leyla borç almadı.
Unutma
- Acil durum fonu yalnızca beklenmedik, önemli ve ertelenemez durumlar içindir.
- Büyüklük: F = k · Z, genellikle 3–6 aylık zorunlu gider.
- Fon aşama aşama kurulur: mini fon → 1 ay → 3 ay → tam hedef.
- Fon güvenli, kolay erişilebilir ve ayrı bir hesapta tutulur; riskli varlıklara yatırılmaz.
- Kullandıktan sonra fonu yeniden doldur; «güvenlik ayları» M = F / Z.