Dəyişənlər, tiplər və operatorlar

Market kassası alınan malların sayını, qiymətini və ümumi məbləği yadda saxlamalıdır. Proqramlar da məlumatı dəyişənlərdə saxlayır. Amma C dili sərtdir: hər dəyişən üçün əvvəlcədən onun tipini — yəni orada tam ədəd, kəsr ədəd, yoxsa simvol saxlanacağını bildirmək lazımdır. Bunun müqabilində C yaddaşdan çox qənaətlə istifadə edir və çox sürətlə işləyir.

Dəyişənlər və əsas tiplər

Dəyişən belə elan olunur: əvvəl tip, sonra ad, istəyə görə = işarəsi ilə başlanğıc qiymət və sonda ;. Adlar hərflərdən, rəqəmlərdən və _ simvolundan ibarət ola bilər, amma rəqəmlə başlaya bilməz. age və Age iki fərqli dəyişəndir. Elandan sonra dəyişənə yeni qiymət mənimsətmək olar — bu zaman tip yenidən yazılmır.

#include <stdio.h>

int main(void) {
    int apples = 7;
    double price = 0.85;
    char size = 'L';
    printf("Apples: %d\n", apples);
    printf("Price: %.2f AZN\n", price);
    printf("Total: %.2f AZN\n", apples * price);
    printf("Size: %c\n", size);
    apples = apples + 3;
    printf("Now: %d apples\n", apples);
    return 0;
}

Apples: 7
Price: 0.85 AZN
Total: 5.95 AZN
Size: L
Now: 10 apples

Kəsr ədədlər üçün adətən double seçilir: o, float-dan iki dəfə çox yer tutur, amma xeyli dəqiqdir. Tipin neçə bayt tutduğunu sizeof operatoru göstərir. Onun nəticəsi xüsusi size_t tipindədir və %zu ilə çap olunur.

#include <stdio.h>

int main(void) {
    printf("char:   %zu byte\n", sizeof(char));
    printf("int:    %zu bytes\n", sizeof(int));
    printf("float:  %zu bytes\n", sizeof(float));
    printf("double: %zu bytes\n", sizeof(double));
    return 0;
}

char:   1 byte
int:    4 bytes
float:  4 bytes
double: 8 bytes

char əslində kiçik tam ədəddir: kompüter hər simvolu kodu ilə saxlayır. ASCII cədvəlində 'A' hərfinin kodu 65, 'B'-nin kodu 66-dır. Ona görə simvolu %d ilə çap etsən, onun kodunu görəcəksən, simvola 1 əlavə etsən isə növbəti hərfi alacaqsan.

#include <stdio.h>

int main(void) {
    char letter = 'A';
    printf("%c has code %d\n", letter, letter);
    printf("Next letter: %c\n", letter + 1);
    return 0;
}

A has code 65
Next letter: B

Sabitlər

Bəzi qiymətlər proqram boyu dəyişməməlidir: π ədədi, maksimal bal, ƏDV dərəcəsi. Onları iki yolla sabit etmək olar. const açar sözü dəyişəni yalnız oxunan edir: ona yeni qiymət vermək istəsən, kompilyator xəta verəcək. #define isə preprosessor əmridir: kompilyasiyadan əvvəl mətndə adı sadəcə qiymətlə əvəz edir. Sabitlərin adlarını adətən böyük hərflərlə yazırlar.

#include <stdio.h>
#define MAX_SCORE 100

int main(void) {
    const double PI = 3.14159;
    double r = 2.0;
    int score = 87;
    printf("Circle area: %.2f\n", PI * r * r);
    printf("Missing points: %d\n", MAX_SCORE - score);
    return 0;
}

Circle area: 12.57
Missing points: 13

Hesab operatorları və tam bölmə

C-də +, -, *, / və % operatorları var. Ən vacib incəlik: iki tam ədəd bölünəndə nəticə də tam olur — kəsr hissə sadəcə atılır, yuvarlaqlaşdırılmır. % operatoru isə bölmənin qalığını verir və yalnız tam ədədlərlə işləyir. Operandlardan ən azı biri kəsr ədəddirsə, bölmə adi qaydada aparılır.

#include <stdio.h>

int main(void) {
    int a = 17, b = 5;
    printf("%d + %d = %d\n", a, b, a + b);
    printf("%d - %d = %d\n", a, b, a - b);
    printf("%d * %d = %d\n", a, b, a * b);
    printf("%d / %d = %d\n", a, b, a / b);
    printf("%d %% %d = %d\n", a, b, a % b);
    printf("17.0 / 5 = %f\n", 17.0 / 5);
    return 0;
}

17 + 5 = 22
17 - 5 = 12
17 * 5 = 85
17 / 5 = 3
17 % 5 = 2
17.0 / 5 = 3.400000

Tip çevrilməsi və qısa operatorlar

Tutaq ki, Murad 7 manatı 2 dosta bölmək istəyir. 7 / 2 nəticəni 3 verəcək. Düzgün cavab üçün qiymətlərdən birini tip çevrilməsi (cast) ilə double-a çevirmək lazımdır: (double) 7 / 2. Diqqət: (double) (7 / 2) yazsan, əvvəl tam bölmə aparılacaq və 3.0 alınacaq. Əks istiqamətdə (int) 9.99 kəsr hissəni atır və 9 verir.

#include <stdio.h>

int main(void) {
    int total = 7, people = 2;
    printf("%d\n", total / people);
    printf("%.1f\n", (double) total / people);
    printf("%.1f\n", (double) (total / people));
    printf("%d\n", (int) 9.99);
    int count = 10;
    count += 5;
    count++;
    printf("%d\n", count);
    return 0;
}

3
3.5
3.0
9
16