Məzmuna keç
Educora
AZ
AzərbaycancaEnglishРусскийTürkçe
Mənim səhifəmEducora StudioParametrlər

Kimya

Atomlar, maddələr və reaksiyaların dünyası

Maddələrin tərkibini, quruluşunu və çevrilmələrini öyrən: atomdan və dövri sistemdən kimyəvi rabitəyə, reaksiya tənliklərinə və mol ilə hesablamalara qədər. Kursun sonunda turşuları, əsasları və duzları tanıyacaq, məhlulların qatılığını hesablayacaq və üzvi kimyanın ilk addımlarını atacaqsan. Yuxarı sinif mövzularından (redoks, tarazlıq, elektrokimya, üzvi birləşmələr) sonra kurs universitet səviyyəsinə — kvant quruluşuna, termodinamikaya, kinetikaya, reaksiya mexanizmlərinə və biokimyaya keçir.

45 dərs7 modul≈ 17,6 saat7–11-ci sinifBaşlanğıcOrtaİrəliUniversitet
İrəliləyiş0%

0 / 45 dərs tamamlandı

Kursa başla

Maddələr və qarışıqlar

Kursun məzmunu

Bütün testlər · 13Düsturlar və asan yollar
1

Maddələr və atomlar

Başlanğıc

Təmiz maddələr və qarışıqlar, aqreqat halları və atomun quruluşu.

3 dərs
  1. 1Maddələr və qarışıqlarCisim ilə maddəni fərqləndir, qarışıqları ayırmağı öyrən və fiziki hadisəni kimyəvi hadisədən seç.
  2. 2Maddənin aqreqat hallarıBərk, maye və qaz hallarını hissəciklər modeli ilə izah et və aqreqat hal keçidlərini öyrən.
  3. 3Atomun quruluşuProton, neytron və elektronla tanış ol, sıra nömrəsini və kütlə ədədini tap, izotopların nə olduğunu öyrən.
2

Dövri sistem və kimyəvi rabitə

Orta

Dövri qanun, rabitə növləri, valentlik və kimyəvi formulların tərtibi.

3 dərs
  1. 4Dövri qanun və dövri sistemDövri sistemin necə qurulduğunu öyrən: dövrlər, qruplar, elementlərin xassələrinin dəyişmə qanunauyğunluqları.
  2. 5Kimyəvi rabitəAtomların nə üçün birləşdiyini öyrən və ion, kovalent və metal rabitəsini bir-birindən fərqləndir.
  3. 6Valentlik və kimyəvi formullarKimyəvi formulu oxumağı, valentliyə görə formul tərtib etməyi və nisbi molekul kütləsini hesablamağı öyrən.
3

Reaksiyalar və kimyəvi hesablamalar

Orta

Reaksiya tənliklərinin tərtibi, mol, molyar kütlə və məhlulların qatılığı.

5 dərs
  1. 7Kimyəvi reaksiyalar və reaksiya tənlikləriKütlənin saxlanması qanununu öyrən, reaksiya tənliklərində əmsalları düz qoy və reaksiyaların növlərini tanı.
  2. 8Mol və molyar kütləMaddə miqdarını mol ilə ölçməyi, molyar kütləni və qazların molyar həcmini tətbiq etməyi, reaksiya tənliyi üzrə hesablama aparmağı öyrən.
  3. 9Stexiometrik hesablamalar: artıq və çatışmayan reagent, çıxımReaksiya tənliyi üzrə hesablamanın bir sabit üsulu: çatışmayan reagenti tapmaq, artıq qalanı hesablamaq, çıxımı və aşqarları nəzərə almaq, qarışıq və qrafik tapşırıqlarını həll etmək — DİM tipli tapşırıqlarla.
  4. 10Məhlullar və həllolmaHəlledici və həll olan maddə, məhlulların növləri, həll olmanın hidrat nəzəriyyəsi və istilik effekti, həllolma əmsalı və həllolma əyriləri, soyutduqda kristallaşma, doymuş, doymamış və ifrat doymuş məhlullar, kristalhidratlar və qazların həllolması — DİM tipli tapşırıqlarla.
  5. 11Məhlulun qatılığı: kütlə payı və molyar qatılıqKütlə payı və molyar qatılıq, onların sıxlıq vasitəsilə bir-birinə çevrilməsi, durulaşdırma, buxarlandırma, qarışdırma və çarpaz sxem, kristalhidratdan məhlul hazırlanması, məhluldakı atomların sayı və reaksiyadan sonra məhlulun kütləsi — DİM tipli tapşırıqlarla.
4

Qeyri-üzvi kimya: maddə sinifləri və elementlər

İrəli

Turşular, əsaslar, duzlar və elektrolitik dissosiasiya, metallar və qeyri-metallar, halogenlər, oksigen və kükürd, azot və nitrat turşusu, qələvi və qələvi-torpaq metalları, alüminium və dəmir, qeyri-üzvi birləşmələr arasında genetik əlaqə — DİM tapşırıqları ilə.

10 dərs
  1. 12Turşular, əsaslar, duzlar və pHTurşuları, əsasları və duzları formullarına görə tanı, indikatorlarla və pH şkalası ilə mühiti müəyyən et, neytrallaşma reaksiyasını öyrən.
  2. 13Elektrolitik dissosiasiya, ion mübadiləsi reaksiyaları və duzların hidroliziTurşu, əsas və duzlar suda necə ionlara parçalanır, dissosiasiya dərəcəsi necə hesablanır, ion tənlikləri necə yazılır, ionlar hansı reaksiyalarla tanınır və duz məhlulunun mühiti necə müəyyən olunur — DİM tipli tapşırıqlarla.
  3. 14Metallar və qeyri-metallarMetalları qeyri-metallardan fiziki və kimyəvi xassələrinə görə fərqləndir, metalların fəallıq sırasından istifadə et, ərintilər və korroziya ilə tanış ol.
  4. 15Halogenlər. Xlor və onun birləşmələriF → I sırasında xassələrin dəyişməsi, xlorun alınması, su və qələvilərlə reaksiyaları, xlorid turşusu, xlorun oksigenli turşuları və halogenid ionlarının təyini — DİM tipli cədvəl, ifadə və hesablama tapşırıqları ilə.
  5. 16Kükürd və onun birləşmələri. Sulfat turşusuKükürdün quruluşu və allotropları, H₂S, SO₂ və SO₃, duru və qatı sulfat turşusunun metallar və qeyri-metallarla reaksiyaları, kontakt üsulu, sulfatlar və ionların təyini — DİM tipli sxem, cədvəl və hesablama tapşırıqları ilə.
  6. 17Azot, ammonyak və ammonium duzlarıAzotun quruluşu və xassələri, ammonyakın laboratoriyada və sənayedə alınması, onun əsasi və reduksiyaedici xassələri (katalitik oksidləşmə daxil), ammonium duzları, NH₄⁺ ionunun təyini və azot oksidləri — DİM tipli artıq reagent, qaz qarışığı və ν(t) qrafiki tapşırıqları ilə.
  7. 18Nitrat turşusu və nitratlarNitrat turşusunun alınması, metallarla qatılıqdan və fəallıqdan asılı reaksiyaları (NO₂, NO, N₂O, N₂, NH₄NO₃, passivləşmə), qeyri-metallarla reaksiyaları, elektron balansı ilə hesablamalar, nitratların termiki parçalanması və nitrat ionunun təyini — DİM tipli cədvəl və sxem tapşırıqları ilə.
  8. 19Qələvi metallar və kalsiumLitium yarımqrupunda xassələrin dəyişməsi, natrium və kaliumun su və oksigenlə reaksiyaları (Na₂O₂, KO₂), hidroksidləri və mühüm duzları, IIA qrupu və kalsiumun birləşmələri, gipsin növləri, suyun codluğu və onun aradan qaldırılması, alovun rənglənməsi — DİM tipli müqayisə və hesablama tapşırıqları ilə.
  9. 20Alüminium, dəmir və onların birləşmələriAlüminiumun alınması və xassələri, Al₂O₃ və Al(OH)₃-ün amfoterliyi, AlCl₃ + NaOH çöküntü–həllolma qrafiki, alüminotermiya, Al³⁺ ionunun təyini; dəmir, Fe²⁺ və Fe³⁺ birləşmələri və onların təyini, metal lövhə duz məhlulunda, çuqun və polad istehsalı — DİM tipli situasiya və hesablama tapşırıqları ilə.
  10. 21Qeyri-üzvi birləşmələr arasında genetik əlaqəMetal → əsasi oksid → əsas → duz və qeyri-metal → turşu oksidi → turşu → duz genetik sıraları, amfoter sıralar, N, S, P, C, Fe, Al və Cr elementlərinin çevrilmə zəncirləri, «X, Y, Z-i müəyyən edin» sxemləri, «hansı çevrilmə bir mərhələdə mümkündür» kodlaşdırılan tapşırıqları və zəncir üzrə hesablamalar.
5

Üzvi kimya

İrəli

Alkanlar, nomenklatura və izomeriya, alkenlər, alkinlər və arenlər, spirtlər və fenol, aldehidlər və karbon turşuları, mürəkkəb efirlər və yağlar, azotlu birləşmələr və polimerlər, üzvi maddələr arasında genetik əlaqə — 10–11-ci siniflər və DİM səviyyəsində.

10 dərs
  1. 22Üzvi kimyaya giriş: alkanlar və tsikloalkanlarButlerovun quruluş nəzəriyyəsi, üzvi maddələrin təsnifatı və homoloji sıra; alkanların və tsikloalkanların quruluşu, alınması, xassələri və yanma məlumatlarına görə formulun tapılması — DİM tipli tapşırıqlarla.
  2. 23Üzvi birləşmələrin nomenklaturası və izomerliyiIUPAC adlandırması bütün siniflər üçün (DİM yazılışı ilə), karbon atomlarının növləri, izomerliyin növləri və izomerləri səhvsiz saymağın sabit üsulu — C₄H₁₀O, C₅H₁₀, C₄H₈O₂ nümunələri və DİM tipli tapşırıqlarla.
  3. 24Doymamış karbohidrogenlər: alkenlər, alkadienlər, alkinlərC=C və C≡C rabitələrinin quruluşu (sp², sp, σ və π), alkenlərin, alkadienlərin və alkinlərin alınması və xassələri: Markovnikov və Zaytsev qaydaları, KMnO₄ və bromlu su ilə təyin, Kuçerov reaksiyası, asetilenidlər, homoloji sıralar arasında əlaqələr — DİM tipli tapşırıqlarla.
  4. 25Aromatik karbohidrogenlər: benzol və homoloqlarıBenzolun quruluşu və aromatiklik, homoloqların izomerliyi və adlandırılması, əvəzetmə və birləşmə reaksiyaları, toluolda atomların qarşılıqlı təsiri, stirol, arenlərin alınması və karbohidrogenlərin təbii mənbələri — DİM tipli σ-rabitə, izomer, qarışıq və çıxım tapşırıqları ilə.
  5. 26Spirtlər, sadə efirlər və fenolDoymuş biratomlu spirtlərin formulu, təsnifatı, adlandırılması və sadə efirlərlə izomerliyi, hidrogen rabitəsi, kimyəvi xassələri və alınması; etilenqlikol, qliserin və fenol — DİM tipli qarışıq, sxem və rabitə sayı tapşırıqları ilə.
  6. 27Aldehidlər, ketonlar və karbon turşularıKarbonil qrupu, aldehid və ketonların homoloji sırası, adları və izomerləri, formaldehid, asetaldehid və aseton, «gümüş-güzgü» və Cu(OH)₂ reaksiyaları; birəsaslı, doymamış, ali və ikiəsaslı karbon turşuları — DİM tipli cədvəl, sxem və hesablama tapşırıqları ilə.
  7. 28Mürəkkəb efirlər, yağlar və sabunlarMürəkkəb efirlərin quruluşu, DİM üslubunda adları və izomerləri, efirləşmə və hidroliz, yağların tərkibi, hidrogenləşməsi və sabunlaşması, sabunlar və sintetik yuyucu maddələr — kütlənin saxlanmasına, çıxıma və izomerlərin sayına aid DİM tipli tapşırıqlarla.
  8. 29Aminlər, aminturşular və zülallarNitrobirləşmələr və Zinin reaksiyası, aminlərin təsnifatı, izomerliyi və əsasi xassələri, anilin, aminturşuların amfoterliyi, peptid rabitəsi və peptidlərin molyar kütləsi, zülalların quruluşu və rəng reaksiyaları — DİM tipli tapşırıqlarla.
  9. 30İrimolekullu birləşmələr: plastik kütlələr, liflər, kauçuklarMonomer və polimer, polimerləşmə dərəcəsi və fəza müntəzəmliyi, polimerləşmə və polikondensləşmə; DİM proqramındakı plastik kütlələr, kauçuklar və liflər — monomeri, manqası və funksional qrupu ilə, DİM tipli tapşırıqlar və hesablamalarla.
  10. 31Üzvi birləşmələr arasında genetik əlaqəKarbohidrogenlərdən spirtlərə, aldehidlərə, turşulara, mürəkkəb efirlərə və azotlu birləşmələrə aparan çevrilmə zəncirləri: reagentlər və şərait, X/Y/Z sxemləri, bir mərhələli çevrilmələr və zəncir üzrə hesablamalar — DİM tipli tapşırıqlarla.
6

Yuxarı siniflər üçün kimya

İrəli

Oksidləşmə-reduksiya, reaksiyanın sürəti və kimyəvi tarazlıq, elektroliz və elektrokimya, qaz qanunları və stexiometriya, sənayedə və məişətdə kimya — 9–11-ci siniflər və DİM səviyyəsində.

7 dərs
  1. 32Oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarıOksidləşmə dərəcəsini hesablamağı, oksidləşdiricini və reduksiyaedicini tapmağı və redoks tənliklərini elektron balansı üsulu ilə tarazlaşdırmağı öyrən.
  2. 33Kimyəvi reaksiyanın sürətiHomogen və heterogen reaksiyaların orta sürəti, toqquşma nəzəriyyəsi və aktivləşmə enerjisi, kütlələrin təsiri qanunu, Vant-Hoff qaydası, toxunma səthi, katalizator, inhibitor və fermentlər — ν(t) qrafikləri və DİM tipli hesablamalarla.
  3. 34Kimyəvi tarazlıq və Le-Şatelye prinsipiDönən və dönməyən reaksiyalar, dinamik tarazlıq, tarazlıq sabiti və «başlanğıc – reaksiyaya girən – tarazlıq» cədvəli ilə hesablamalar, qatılığın, təzyiqin və temperaturun təsiri, maye fazada efirləşmə, ammonyak sintezi və kontakt üsulu — DİM tipli seçim kodları və yazılı tapşırıqlarla.
  4. 35Qalvanik elementlər və elektrod potensiallarıQalvanik element necə cərəyan yaradır, standart elektrod potensialları və metalların elektrokimyəvi gərginlik sırası nə deyir, EHQ necə hesablanır, batareya və akkumulyatorlar necə işləyir, metalları korroziyadan necə qoruyurlar — DİM tipli tapşırıqlarla.
  5. 36Elektroliz və Faradey qanunlarıƏrintilərin və suda məhlulların elektrolizi: katodda və anodda nə ayrılır, tənliklər necə yazılır, Faradey qanunları ilə kütlə, qaz həcmi və vaxt necə hesablanır — məhlulun qatılığı, ardıcıl elektrolizerlər və DİM tipli tapşırıqlarla.
  6. 37Qaz qanunlarıAvoqadro qanunu və molyar həcm, qazların sıxlığı və nisbi sıxlığı, həcm nisbətləri qanunu, Mendeleyev–Klapeyron tənliyi, qaz qarışıqları və orta molyar kütlə — DİM tipli tapşırıqlarla.
  7. 38Məişətdə və sənayedə kimyaNeftin emalını və Azərbaycanın neft tarixini, ammonyak sintezini, mineral gübrələri və ətraf mühitin kimyasını öyrən.
7

Universitet kimyası

Universitet

Atom orbitalları, kimyəvi rabitə nəzəriyyələri, termodinamika, kinetika, turşu-əsas tarazlıqları, üzvi reaksiyaların mexanizmləri və biokimyanı universitetin birinci-ikinci kursları səviyyəsində mənimsə.

7 dərs
  1. 39Atom orbitalları və kvant ədədləriElektronun dalğa təbiətindən başlayaraq dörd kvant ədədini, orbitalların formasını, Pauli, Hund və minimum enerji prinsiplərini və elektron konfiqurasiyalarını öyrən.
  2. 40Kimyəvi rabitə nəzəriyyələriVSEPR ilə molekulun formasını proqnozlaşdırmağı, hibridləşməni, polyarlığı, molekullararası qüvvələri və molekulyar orbitallar nəzəriyyəsinin əsaslarını öyrən.
  3. 41Kimyəvi termodinamikaEntalpiya və Hess qanunu, entropiya və Gibbs enerjisi ilə reaksiyanın istilik effektini hesablamağı və onun özbaşına gedib-getməyəcəyini proqnozlaşdırmağı öyrən.
  4. 42Kimyəvi kinetikaSürət qanunlarını, reaksiyanın tərtibini, inteqral kinetik tənlikləri və yarımçevrilmə dövrünü, Arrenius tənliyini və katalizin mahiyyətini öyrən.
  5. 43Turşu-əsas tarazlıqlarıKa və Kb, zəif turşu və əsasların pH-ı, bufer məhlulları və Henderson–Hasselbax tənliyi, titrləmə əyriləri və indikatorun seçilməsi.
  6. 44Üzvi reaksiyaların mexanizmləriNukleofil və elektrofillər, SN1/SN2 əvəzetmə, E1/E2 eliminasiya, elektrofil birləşmə və aromatik əvəzetmə, stereokimyanın əsasları.
  7. 45Biokimyanın əsaslarıKarbohidratlar, lipidlər, zülallar və fermentlər (Mixaelis–Menten tənliyi), nuklein turşuları və hüceyrənin enerji valyutası ATF — kimyanın dili ilə.

Məktəb fənləri

İbtidai riyaziyyat1–4-cü siniflər: saymaq, toplama-çıxma, vurma cədvəli, fiqurlarHəyat bilgisi1–4-cü siniflər: təbiət, sağlamlıq, təhlükəsizlik, ailə və cəmiyyətRiyaziyyatƏdədlərdən funksiyalara — məntiqlə düşünməyi öyrənFizikaHərəkət, enerji, işıq və Kainatın qanunları