Python
Ən populyar başlanğıc dili: sadə, güclü, universal
Heç bir təcrübən olmadan Python-da proqram yazmağı öyrən: dəyişənlərdən və şərtlərdən başlayıb funksiyalara, siniflərə və fayllarla işə qədər. Hər dərsdə kodu elə brauzerdə işə salıb nəticəni görəcəksən. Kursun sonunda kiçik, amma real bir layihəni özün qura biləcəksən.
- Başlanğıc
- Orta
- İrəli
- Universitet
- dərs
- 66
- modul
- 16
- test
- 22
- saat dərs
- 23,3
Kursun məzmunu
16 modul, 66 dərs. Hər modul öz səviyyəsindədir, dərslər ardıcıl düzülüb.
Python-un əsasları
İlk proqramını yaz, dəyişənlər, verilənlərin tipləri, hesab əməlləri və sətirlərlə tanış ol.
- 1Python nədir? İlk proqramınPython-un nə olduğunu və harada istifadə edildiyini öyrən, print() ilə ilk proqramını yaz.
- 2Dəyişənlər, verilənlərin tipləri və hesab əməlləriQiymətləri dəyişənlərdə saxla, əsas tiplərlə tanış ol, hesablamalar apar və bir tipi digərinə çevir.
- 3Sətirlər və f-sətirlərMətnlərlə işləməyi öyrən: birləşdirmə, indekslər, kəsiklər, faydalı metodlar və f-sətirlərlə şablonlar.
Şərtlər və dövrlər
Proqramına qərar verməyi və işləri təkrarlamağı öyrət.
Verilənlər strukturları
Çoxlu məlumatı siyahılarda, kortejlərdə, çoxluqlarda və lüğətlərdə saxla və emal et.
- 6SiyahılarÇoxlu qiyməti bir siyahıda saxla: elementlərə müraciət et, əlavə et, sil, çeşidlə və siyahı üzərində dövr qur.
- 7Kortejlər və çoxluqlarDəyişməyən verilənlər üçün kortejlərdən, təkrarsız elementlər üçün çoxluqlardan istifadə etməyi öyrən.
- 8LüğətlərMəlumatı «açar: qiymət» cütləri şəklində saxla: lüğət yarat, onu dəyiş, üzərində dövr qur və saymaq üçün istifadə et.
- 9Adlar, istinadlar və dəyişkənlikPython-da dəyişən qutu deyil, obyektə bağlanmış addır: `id()`, `is` və `==`, dəyişən və dəyişməyən tiplər, eyni obyektə iki ad (aliasing) tələləri, `copy` modulu ilə səthi və dərin surət, funksiyaya ötürülən obyektlər və dəyişən susmaya görə qiymət tələsi.
Funksiyalar və modullar
Kodu təkrar istifadə olunan funksiyalara böl, standart kitabxanadan yararlan və xətaları idarə et.
- 10FunksiyalarÖz funksiyalarını yaz: parametrlər, return ilə qiymət qaytarmaq, susmaya görə qiymətlər və dəyişənlərin görünmə sahəsi.
- 11Rekursiya: özünü çağıran funksiyalarFunksiya məsələni özünün kiçik variantını çağırmaqla necə həll edir: baza halı və rekursiv addım, çağırış steki və `RecursionError`, faktorial, Fibonaççi, rəqəmlərin cəmi, rekursiv ikili axtarış, iç-içə siyahılar və qovluq ağacları, həmçinin dövrün və ya `lru_cache`-in daha yaxşı olduğu hallar.
- 12Modullar və standart kitabxanaHazır alətlərdən istifadə et: import, math, random və datetime modulları və standart kitabxananın digər faydalı hissələri.
- 13Xətaların idarə olunması: try və exceptProqramın xəta ilə dayanmasının qarşısını al: istisnaları tanı, try/except/else/finally ilə tut və raise ilə özün yarat.
Qabaqcıl Python
Qısa və ifadəli kod yaz, siniflər qur, fayllarla işlə və hamısını bir layihədə birləşdir.
- 14Siyahı və lüğət generatorlarıSiyahıları, lüğətləri və çoxluqları bir sətirdə qur: generatorlar (comprehensions), filtr şərtləri və generator ifadələri.
- 15Obyektyönlü proqramlaşdırma: siniflər və obyektlərVerilənləri və davranışı bir yerdə birləşdir: siniflər, obyektlər, __init__, metodlar, self və varislik.
- 16Fayllar və mini-layihə: qiymət kalkulyatoruFayllara yazmağı və fayllardan oxumağı öyrən, sonra kurs boyu öyrəndiklərini qiymət kalkulyatoru layihəsində birləşdir.
Python dərindən
Generatorlar, dekoratorlar, tiplər, asinxron kod, testlər və peşəkar Python yazmağın sirləri.
- 17İteratorlar və generatorlar`for` dövrü əslində necə işləyir: iterasiya protokolu, `__iter__`/`__next__`, `yield` ilə generatorlar, tənbəl hesablama, `yield from` və yaddaşa qənaət edən emal zəncirləri.
- 18Dekoratorlar və qapanmalarFunksiyalar obyekt kimi, LEGB qaydası, qapanmalar və `nonlocal`, öz dekoratorların, arqumentli dekoratorlar, `functools.wraps` və `lru_cache` ilə keşləmə.
- 19Kontekst menecerləri və with operatoru`with` əslində nə edir: `__enter__` və `__exit__`, `__exit__`-də istisnaların emalı, `contextlib.contextmanager` ilə menecer yazmaq və hazır alətlər, `suppress`, `redirect_stdout`, `ExitStack`.
- 20Tip annotasiyaları və dataclass-larKodda tipləri yazmaq: `list[int]`, `int | None`, `Callable`, `Literal`, generiklər və `Protocol`, mypy ilə yoxlama, həmçinin `@dataclass`, `field`, `frozen`, `order` və `slots`.
- 21Qabaqcıl OYP: xüsusi metodlar, xassələr və MROSiniflərini daxili tiplər kimi işlət: `__repr__`/`__str__`, `__eq__`/`__lt__`/`__hash__`, operatorların yüklənməsi, konteyner protokolu, `@property`, sinif və statik metodlar, MRO, `super()` və `abc.ABC`.
- 22Strukturlu şablon uyğunluğu: match-casePython 3.10-dan gələn `match`/`case`: hərfi, tutan və «hər şey» şablonları, ardıcıllıq, lüğət və sinif şablonları, OR-şablonlar, `as` və şərtlər (guard), mətn əmrlərinin təhlilçisi və JSON hadisələrinin paylayıcısı nümunəsində.
- 23Requlyar ifadələr: re moduluMətndə şablon üzrə axtarış: `re.search`, `findall`, `finditer`, simvol sinifləri və kəmiyyət göstəriciləri, qruplar və adlı qruplar, acgöz və tənbəl axtarış, `sub`, `split`, bayraqlar və `compile`.
- 24Asinxron Python: async və awaitGözləmə tələb edən işləri eyni vaxtda icra et: korutinlər, `await`, hadisə dövrü, `asyncio.run`, `gather`, `create_task`, `TaskGroup`, vaxt limitləri, `async for` və hadisə dövrünü bloklamağın təhlükələri.
- 25Paketlər, modullar və virtual mühitlərLayihəni peşəkar kimi qur: modul və paket fərqi, `__init__.py`, nisbi importlar, `if __name__ == '__main__'`, `venv`, `pip`, `requirements.txt`, `pyproject.toml` və versiya məhdudiyyətləri.
- 26pytest ilə testləşdirməAvtomatik testlər yaz: pytest testləri necə tapır, `assert`-in yenidən yazılması, istisnaların və kəsr ədədlərin yoxlanması, fiksturalar, `tmp_path` və `parametrize`.
- 27Performans, Big-O və collections moduluSürətli kod yaz: Big-O yazılışı, siyahı, lüğət və çoxluq əməliyyatlarının mürəkkəbliyi, `timeit` və `cProfile` ilə ölçmə, `Counter`, `defaultdict`, `deque`, `namedtuple` və `itertools`.
Standart kitabxana dərindən
Python-la birlikdə gələn hazır modullar: tarix və vaxt, saat qurşaqları və gündəlik işlərin digər alətləri.
- 28Tarix və vaxt: datetime və saat qurşaqları`date`, `time`, `datetime` və `timedelta` ilə hesablamalar, `strftime`/`strptime` və ISO 8601, sadə (naive) və qurşaqlı (aware) vaxt, UTC-də saxlamaq, `zoneinfo` ilə Asia/Baku və digər qurşaqlar, yay vaxtı tələləri, ay əlavə etmək və iş günlərini saymaq.
- 29Unicode, kodlaşdırmalar və bytesKod nöqtələri, `ord` və `chr`, `str` ilə `bytes` fərqi, UTF-8 ilə `encode`/`decode`, `errors=` strategiyaları və pozulmuş mətn (mojibake), NFC/NFD normallaşdırması, `İ`/`ı` registr tələləri və `casefold`, `bytearray`, faylları düzgün kodlaşdırma ilə oxumaq və BOM.
- 30Sıralama, bisect və heapq`sorted` və `list.sort`, `key` funksiyaları və `reverse`, sabitlik və bir neçə açarla sıralama, `itemgetter`/`attrgetter`, Azərbaycan əlifbası ilə sıralama, sıralanmış siyahıya əlavə və aralıqları saymaq üçün `bisect`, top-k, prioritet növbəsi və birləşdirmə üçün `heapq`, reytinq cədvəli layihəsi.
- 31Konfiqurasiya faylları və mühit dəyişənləri`os.environ` ilə mühit dəyişənləri və susmaya görə dəyərlər, sətirləri tiplərə çevirmək, `.env` faylları (öz təhlilçimiz və python-dotenv), `configparser` ilə INI, JSON və `tomllib` ilə TOML, susmaya görə dəyər → fayl → mühit → komanda sətri prioriteti və `ChainMap`, sirləri koddan və repozitoriyadan kənarda saxlamaq.
Skriptlər və komanda sətri alətləri
Uzun işləyən skriptlər üçün jurnal (logging), komanda sətri interfeysləri və başqa proqramların işə salınması.
- 32Fayl sistemi: pathlib və shutil`Path` obyektləri və `/` operatoru, yolun hissələri, `exists`, `iterdir`, `glob` və `rglob` ilə axtarış, mətn və baytları oxuyub-yazmaq, `mkdir` və `stat`, `shutil` ilə kopyalamaq, köçürmək, arxivləmək və təhlükəsiz silmək, müvəqqəti qovluqlar və qovluq hesabatı layihəsi.
- 33Jurnal yazmaq: logging moduluNiyə `print` kifayət deyil: səviyyələr, `basicConfig` və formatlar, logger, handler və formatter, `getLogger(__name__)` ilə logger iyerarxiyası, fayla yazmaq və `RotatingFileHandler`, `logger.exception`, `dictConfig` ilə konfiqurasiya və jurnala nə yazmamaq lazımdır.
- 34Komanda sətri tətbiqləri: argparse və click`sys.argv` və onun məhdudiyyətləri; `argparse`: mövqe və adlı arqumentlər, tiplər, `choices`, susmaya görə dəyərlər, bayraqlar, `nargs`/`count`/`append`, kömək mətni və xətalar, alt əmrlər, çıxış kodları və `main(argv)`; dekoratorlarla `click`, qruplar və `CliRunner` ilə testlər.
Kod keyfiyyəti, testlər və paketləmə
Testlərdə əvəzləyicilər (mock) və kodun etibarlı yoxlanması.
Veb və avtomatlaşdırma
JSON və CSV faylları, API-lər, FastAPI ilə veb servis və gündəlik işləri avtomatlaşdıran skriptlər.
- 36JSON və CSV ilə işləmək`json` modulu ilə verilənləri mətnə çevir və geri oxu, Azərbaycan hərflərini `ensure_ascii=False` ilə qoru, `csv` modulu ilə cədvəlləri düzgün oxu və yaz, `pathlib` ilə fayllarla işlə.
- 37Python-da verilənlər bazası: sqlite3Standart `sqlite3` modulu ilə işləmək: qoşulma və kursor, `CREATE`/`INSERT`/`SELECT`, SQL inyeksiyasından qoruyan parametrlər, `executemany`, `row_factory`, tranzaksiyalar və `with`, kiçik kitabxana tətbiqi və SQLAlchemy-yə ilk baxış.
- 38Veb API-lər və requests kitabxanasıHTTP necə işləyir: metodlar, status kodları, başlıqlar və JSON. `requests` ilə GET və POST sorğuları, `params`, `headers`, `timeout`, `raise_for_status`, xətaların idarəsi və API açarlarının təhlükəsiz saxlanması.
- 39Pydantic: verilənlərin yoxlanmasıPydantic v2 ilə xarici verilənlərin yoxlanması: modellər, yumşaq və sərt rejim, `Field` məhdudiyyətləri, `Annotated` və `Literal`, sahə və model validatorları, iç-içə modellər və JSON, aliaslar, `pydantic-settings` ilə parametrlər və FastAPI-də istifadə, müraciətlərin yoxlanması layihəsi ilə.
- 40FastAPI ilə veb servisFastAPI ilə kiçik REST API qur: yol və sorğu parametrləri, Pydantic modelləri ilə yoxlama, 201 və 404 cavabları, avtomatik sənədlər (`/docs`), serveri kompüterində işə salmaq və `TestClient` ilə test etmək.
- 41SQLAlchemy: ORM ilə verilənlər bazasıSQLAlchemy 2.0 üslubunda verilənlər bazası: Engine və tranzaksiyalar, Core və ORM, deklarativ modellər, Session ilə əlavə etmə, dəyişmə və silmə, `select()` ilə sorğular, relyasiyalar və N+1 problemi, Alembic ilə miqrasiyalar, SQLite nümunələri ilə.
- 42Avtomatlaşdırma skriptləriGündəlik işləri Python-a həvalə et: `pathlib` və `shutil` ilə faylları sırala, `datetime` ilə köhnə faylları tap, `argparse` ilə komanda sətri interfeysi qur, `logging` ilə jurnal yaz və skripti cron və ya Tapşırıq Planlayıcısı ilə plan üzrə işə sal.
- 43openpyxl ilə Excel-in avtomatlaşdırılmasıExcel fayllarını Python ilə oxumaq və yazmaq: iş kitabları, vərəqlər və xanalar, düsturlar və `data_only` tələsi, üslublar və ədəd formatları, diaqramlar, pandas ilə `read_excel` və `ExcelWriter`, həftəlik satış hesabatını avtomatlaşdıran layihə ilə.
Flask və FastAPI ilə veb tətbiqlər
Flask ilə serverdə qurulan saytlar və FastAPI ilə istehsal üslubunda API-lər.
- 44Flask: ilk veb tətbiqFlask ilə kiçik çoxsəhifəli sayt: marşrutlar və URL dəyişənləri, sorğu parametrləri, Jinja2 şablonları və varislik, statik fayllar, JSON cavablar, debug rejimli inkişaf serveri və səhifələrin test müştərisi ilə yoxlanması.
- 45Flask: formalar, sessiyalar və verilənlər bazasıFlask-da to-do tətbiqi: POST formaları və girişin yoxlanması, Post/Redirect/Get və flash mesajları, imzalı sessiyalar və gizli açar, sorğu başına bir SQLite qoşulması, SQL inyeksiyası və CSRF-dən qorunma, blueprintlər.
- 46FastAPI: asılılıqlar və verilənlər bazası`Depends` və asılılıqlar ağacı, `yield`-li asılılıqla sorğu başına bir SQLAlchemy sessiyası, Pydantic sxemləri ilə CRUD, status kodları və `HTTPException`, routerlər, async və arxa fon işləri, `TestClient` və müvəqqəti bazalı testlər.
Django
«Batareyalar daxildir» freymvorku: layihələr, modellər, admin paneli və şablonlar.
- 47Django: layihə, tətbiqlər və ilk səhifə«Batareyalar daxildir» freymvorku Django: `startproject` və `startapp`, `settings.py`, MVT quruluşu və sorğunun yolu, URLconf və yol konvertorları, view funksiyaları, şablon varisliyi, `runserver`, test `Client`-i və istehsal üçün təhlükəsizlik parametrləri.
- 48Django: modellər, miqrasiyalar və admin paneliYazılar, şərhlər və etiketlərdən ibarət bloq: model sahələri və seçimləri, `makemigrations`/`migrate`, QuerySet API (filter, exclude, get, lookup-lar, F və Q), ForeignKey və ManyToMany əlaqələri, N+1 və `select_related`, admin paneli və Django shell.
Veb skreypinq və brauzerin avtomatlaşdırılması
HTML-in təhlili və saytlardan məlumatın nəzakətli, qaydalara uyğun toplanması.
Verilənlər elmi: NumPy, pandas, matplotlib
Massivlərlə hesablamalar, cədvəl verilənlərinin analizi, qrafiklər, statistika və scikit-learn ilə maşın öyrənməsi.
- 50NumPy-ın əsasları: massivlərNumPy massivi (ndarray) ilə tanış ol: tip və forma, massivlərin yaradılması, təkrarlana bilən təsadüfi ədədlər, indeksləmə, kəsiklər, məntiqi maskalar və oxlar üzrə aqreqasiya.
- 51NumPy: vektorlaşdırma və xətti cəbrDövrləri massiv ifadələri ilə əvəz et, broadcasting qaydalarını mənimsə, massivlərin formasını dəyiş və `np.linalg` ilə tənliklər sistemini həll et, determinant və məxsusi qiymətləri tap.
- 52pandas-ın əsasları: Series və DataFrameCədvəl verilənləri ilə pandas-da işlə: Series və DataFrame, CSV-nin oxunması, `head`, `info`, `describe`, `loc` və `iloc` ilə seçmə, süzgəc, çeşidləmə və yeni sütunlar.
- 53pandas ilə verilənlərin analiziReal verilənlərlə işləməyin əsas alətləri: buraxılmış qiymətlər, `groupby` və `agg`, cədvəllərin `merge` ilə birləşdirilməsi, `pivot_table`, `map` və `apply`, tarixlər və kafe şəbəkəsinin satışlarının mini analizi.
- 54matplotlib ilə vizuallaşdırmaXətti qrafik, sütunlu diaqram, səpələnmə diaqramı, histoqram və alt qrafiklər qur, oxları, başlıqları və şərti işarələri düzgün yaz, intervalların sayını seç və dürüst, oxunaqlı qrafik çəkməyin qaydalarını öyrən.
- 55Python ilə statistikaTəsviri statistika, kənar qiymətlər, normal paylanma və `scipy.stats`, mərkəzi limit teoremi, etibarlılıq intervalı, t-testi və korrelyasiya, düsturlar, əl ilə həll olunmuş nümunələr və işlək kodla.
- 56scikit-learn ilə maşın öyrənməsiscikit-learn-ün vahid interfeysi: verilənlərin bölünməsi, xətti və logistik reqressiya, qərar ağacı, MSE, R², dəqiqlik, qarışıqlıq matrisi, precision və recall, çarpaz yoxlama və verilənlərin sızmasından qoruyan konveyerlər.
Elmi hesablamalar və şəkillərin emalı
SciPy ilə ədədi üsullar, SymPy ilə dəqiq riyaziyyat və Pillow/OpenCV ilə şəkillərin emalı.
- 57SciPy ilə elmi hesablamalarSciPy-ın əsas alətləri praktikada: minimum və köklərin tapılması (`optimize`), modelin verilənlərə uyğunlaşdırılması (`curve_fit`), müəyyən inteqrallar və diferensial tənliklər (`integrate`), interpolyasiya, xətti sistemlər və ehtimal paylanmaları, əl ilə yoxlamalar və soyuyan çay haqqında mini-layihə ilə.
- 58SymPy: simvolik riyaziyyatSymPy ilə dəqiq riyaziyyat: simvollar və kəsrlər, mötərizələrin açılması və vuruqlara ayırma, `solve` və `solveset` ilə tənlik və bərabərsizliklər, törəmə, inteqral, limit və Teylor sırası, matrislər, qrafiklər və `lambdify`, funksiyanın tam tədqiqi layihəsi ilə.
- 59Pillow və OpenCV ilə şəkillərin emalıŞəkil piksellərdən ibarət NumPy massividir: koordinatlar, kanallar və boz rəng düsturu; Pillow ilə açmaq, ölçünü dəyişmək, kəsmək, çəkmək və saxlamaq; OpenCV ilə BGR, rəng fəzaları, bulanıqlaşdırma, hədd, kənarlar və konturlar, sikkələrin sayılması layihəsi ilə.
Süni intellekt və PyTorch
Qradiyent enişindən neyron şəbəkələrə: tenzorlar, autograd, modelin öyrədilməsi, CNN və transformerlər.
- 60Maşın öyrənməsinin əsas anlayışlarıMaşın öyrənməsinin növləri, əlamətlər və etiketlər, verilənlərin bölünməsi, itki funksiyaları, qradiyent enişi, həddən artıq uyğunlaşma və sistematik xəta-dispersiya balansı, NumPy ilə işlək nümunələrlə.
- 61PyTorch: tenzorlarPyTorch-u quraşdır və onun əsas verilənlər tipini öyrən: tenzorun yaradılması, dtype və shape, reshape/view, indeksləmə, yayımlama (broadcasting), @ ilə matris hasili, GPU və NumPy ilə əlaqə.
- 62PyTorch: autograd və avtomatik törəməPyTorch törəmələri necə özü hesablayır: hesablama qrafı, requires_grad, backward() və .grad, zəncir qaydası, qradiyentlərin toplanması, torch.no_grad() və autograd ilə qradiyent enişi.
- 63PyTorch: neyron şəbəkələrin qurulmasıSüni neyrondan çoxqatlı şəbəkəyə: z = w·x + b, aktivasiya funksiyaları (ReLU, siqmoid, tanh, softmax), nn.Linear qatları, nn.Module və nn.Sequential, irəli keçid və parametrlərin sayı.
- 64PyTorch: modelin öyrədilməsi dövrüDataset və DataLoader, itki funksiyaları, SGD və Adam optimallaşdırıcıları, tam öyrətmə dövrü, eval rejimi və dəqiqlik, modelin state_dict ilə saxlanması, sintetik verilənlərdə kiçik təsnifatçının öyrədilməsi ilə.
- 65Konvolyusiya neyron şəbəkələri (CNN)Şəkillər tenzor kimi (C × H × W), konvolyusiya və çıxış ölçüsü düsturu, filtrlər, pooling, 28 × 28 şəkillər üçün kiçik CNN və formaların addım-addım izlənməsi, torchvision ilə MNIST və köçürmə öyrənməsi.
- 66Transformerlər və böyük dil modelləriTokenlər və embeddinqlər, özünə diqqət Attention(Q, K, V) = softmax(QKᵀ/√dₖ)·V, çoxbaşlı diqqət, mövqe kodlaşdırması, enkoder və dekoder, LLM-lərin növbəti tokenin proqnozu ilə öyrədilməsi, incə tənzimləmə, Hugging Face və məsuliyyətli süni intellekt.
Bu kateqoriyada digər fənlər
Proqramlaşdırma15 fənn