Təhlükəsiz kod yazma

Zəifliklərin çoxu ekzotik hiylələrdən yox, adi proqramçı vərdişlərindən yaranır: girişə etibar etmək, xidməti administrator hüququ ilə işə salmaq, parolu Git anbarına yazmaq, üç ildir yenilənməyən kitabxana. Bu dərsdə hər gün kodu daha təhlükəsiz edən dörd vərdişi öyrənəcəksən.

1. Girişin yoxlanması: icazə siyahısı

Hər giriş etibarsızdır: formalar, URL parametrləri, başlıqlar, kukilər, yüklənən fayllar, hətta öz mobil tətbiqindən gələn sorğular (onları dəyişmək olar). Yoxlama serverdə aparılmalıdır; brauzerdəki yoxlama yalnız istifadəçinin rahatlığı üçündür. Tipi, uzunluğu, diapazonu və formatı yoxla, pis simvolları axtarmaq əvəzinə nəyin düzgün olduğunu təsvir et.

BAD = ['<script>', 'DROP TABLE', '--']

def is_safe(text):
    return not any(bad in text for bad in BAD)

is_safe('<SCRIPT>')   # True - uppercase slips through

import re

def is_valid_username(text):
    return re.fullmatch(r'[a-z0-9_]{3,16}', text) is not None

is_valid_username('<SCRIPT>')   # False

import re

USERNAME = re.compile(r'[a-z0-9_]{3,16}')

def validate_signup(username, age):
    errors = []
    if not USERNAME.fullmatch(username):
        errors.append('username: 3-16 of a-z 0-9 _')
    if not (type(age) is int and 10 <= age <= 120):
        errors.append('age: whole number 10-120')
    return errors or ['OK']

for username, age in [('aysel_07', 15), ('Murad!', 16), ('elvin', -3), ('x', 200)]:
    print(username.ljust(9), validate_signup(username, age))

aysel_07  ['OK']
Murad!    ['username: 3-16 of a-z 0-9 _']
elvin     ['age: whole number 10-120']
x         ['username: 3-16 of a-z 0-9 _', 'age: whole number 10-120']

2. Minimal imtiyaz prinsipi

Hər istifadəçi, proses və xidmət yalnız işi üçün lazım olan hüquqları, yalnız lazım olan müddətə almalıdır. Veb-tətbiqin verilənlər bazası hesabı administrator olmamalıdır, xidmətlər root və ya Administrator adından işləməməlidir, admin işləri üçün ayrıca hesab olmalıdır. Tətbiq sındırılsa belə, ziyanın radiusu kiçik qalır.

GRANT ALL PRIVILEGES ON *.* TO 'shop_app'@'%';

GRANT SELECT, INSERT, UPDATE ON shop.orders TO 'shop_app'@'10.0.0.%';
GRANT SELECT ON shop.products TO 'shop_app'@'10.0.0.%';

Bu prinsipin iki yaxın «qohumu» var. Təhlükəsiz standart parametrlər: yeni hesab, yeni fayl və yeni API açarı əvvəlcə heç nəyə icazə vermir, hüquqlar sonradan şüurlu şəkildə əlavə olunur. Qapalı vəziyyətdə dayanmaq (fail closed): yoxlama xəta ilə bitəndə, məsələn, icazə serveri cavab vermədikdə, kod girişi rədd etməlidir, «hər ehtimala qarşı» buraxmamalıdır.

3. Sirlərin idarə edilməsi

Parollar, API açarları, tokenlər və gizli açarlar heç vaxt kodda saxlanmır. Git tarixçəsi silinmiş faylı da əbədi yadda saxlayır, robotlar isə açıq anbarlarda açar axtarır. Sirləri mühit dəyişənlərində və ya sirr menecerində (HashiCorp Vault, AWS Secrets Manager, Azure Key Vault) saxla, .env faylını .gitignore-a əlavə et və kommitdən əvvəl sirr skanerindən (məsələn, gitleaks) istifadə et.

DB_PASSWORD = 'Baku2024!'   # now in Git history forever

connect(user='shop_app', password=DB_PASSWORD)

import os

DB_PASSWORD = os.environ['DB_PASSWORD']   # set by the server or a secrets manager

connect(user='shop_app', password=DB_PASSWORD)

4. Asılılıqlardakı zəifliklər

Müasir tətbiqin kodunun böyük hissəsi başqalarının kitabxanalarıdır. Məlum zəiflik CVE identifikatoru və CVSS balı (0–10) alır. npm audit, pip-audit, Dependabot və OWASP Dependency-Check kimi alətlər asılılıqlarını bu bazalarla müqayisə edir. Kilid faylları (package-lock.json, poetry.lock) dəqiq versiyaları sabitləyir, SBOM isə bütün komponentlərin siyahısını verir. Məşhur paketə oxşar adlı saxta paketlərə (typosquatting) də diqqət et.

# JavaScript project: check dependencies against known vulnerabilities
npm audit

# Python project
pip install pip-audit
pip-audit

import re

def is_valid_quantity(text):
    # allow-list: 1-2 ASCII digits, value 1..99
    return False

for value in ['3', '99', '0', '100', '-1', ' 7', '5e3', '²']:
    print(repr(value), is_valid_quantity(value))

'3' True
'99' True
'0' False
'100' False
'-1' False
' 7' False
'5e3' False
'²' False