Sözlükler

Verileri “anahtar: değer” çiftleri olarak sakla: sözlük oluştur, değiştir, üzerinde döngü kur ve sayma için kullan.

  • Orta
  • 16 dk
  • 10 soru
  • Ders 8 / 66

Bu derste öğreneceklerin

  • Sözlük oluşturmak ve değerlere anahtarlarıyla erişmek
  • Çift eklemek, değiştirmek, silmek ve get() ile güvenle okumak
  • items() ile sözlük üzerinde döngü kurmak ve sözlükle sıklık saymak

Telefonundaki kişileri düşün: “Annem” diye aratırsın ve numarayı hemen görürsün; kişinin listede kaçıncı sırada olduğunu bilmen gerekmez. Kâğıt sözlük de böyledir: kelimeyi bulursun, anlamı yanında yazar. Python'da bu tür veriler sözlükte (dict) saklanır: her değerin kendi anahtarı vardır.

Sözlük oluşturmak

Sözlük (dict)Tanım

Süslü parantez {} içinde yazılan anahtar: değer çiftlerinden oluşan bir topluluk. Değer indeksle değil, anahtarla bulunur: student['name'].

Python
student = {'name': 'Leyla', 'age': 14, 'city': 'Ganja'}
print(student)
print(student['name'])
print(len(student))
print(student.get('email'))
print(student.get('email', 'no email'))
Beklenen çıktı
{'name': 'Leyla', 'age': 14, 'city': 'Ganja'}
Leyla
3
None
no email

Sözlükte olmayan bir anahtarı student['email'] gibi okursan Python KeyError hatası verir. get() metodu ise hata vermez: anahtar yoksa None (Python'da “hiçbir şey” anlamına gelen özel değer) ya da ikinci argüman olarak verdiğin değeri döndürür.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Sözlüğü değiştirmek

Yeni bir çift eklemek ve mevcut bir değeri değiştirmek aynı şekilde yazılır: student['age'] = 15. Anahtar varsa değer güncellenir; yoksa yeni bir çift oluşur. del bir çifti siler, in ise anahtarın sözlükte olup olmadığını kontrol eder.

Python
student = {'name': 'Leyla', 'age': 14}
student['age'] = 15
student['grade'] = 9
print(student)

del student['grade']
print('grade' in student, 'name' in student)
Beklenen çıktı
{'name': 'Leyla', 'age': 15, 'grade': 9}
False True

Sözlük üzerinde döngü

keys() tüm anahtarları, values() tüm değerleri, items() ise (anahtar, değer) çiftlerini verir. items() üzerinde döngüde her çifti doğrudan iki değişkene açabilirsin; tıpkı demetler dersindeki gibi.

Python
prices = {'bread': 0.8, 'milk': 1.9, 'cheese': 6.5}
for item, price in prices.items():
    print(f'{item}: {price:.2f} AZN')

print('Items:', list(prices.keys()))
print(f'Total: {sum(prices.values()):.2f} AZN')
Beklenen çıktı
bread: 0.80 AZN
milk: 1.90 AZN
cheese: 6.50 AZN
Items: ['bread', 'milk', 'cheese']
Total: 9.20 AZN
1 / 6

Sözlükle saymak

Sözlüklerin en faydalı kullanımlarından biri, bir şeyin kaç kez geçtiğini saymaktır. Her kelime için counts.get(word, 0) + 1 yazarız: kelime ilk kez görüldüğünde get 0 döndürür, sonraki seferlerde eski sayıya 1 eklenir.

Python
text = 'the cat and the dog and the bird'
counts = {}
for word in text.split():
    counts[word] = counts.get(word, 0) + 1
print(counts)
print('the:', counts['the'])
Beklenen çıktı
{'the': 3, 'cat': 1, 'and': 2, 'dog': 1, 'bird': 1}
the: 3

İç içe yapılar

Sözlükteki bir değer her türden olabilir; örneğin bir liste. Bu yapıyla basit bir sınıf defteri oluşturabilirsin: anahtar öğrencinin adı, değer ise notlarının listesidir.

Python
journal = {
    'Aysel': [5, 4, 5],
    'Murad': [4, 3, 4],
    'Nigar': [5, 5, 5],
}
for name, grades in journal.items():
    avg = sum(grades) / len(grades)
    print(f'{name}: {avg:.1f}')

journal['Murad'].append(5)
print(journal['Murad'])
Beklenen çıktı
Aysel: 4.7
Murad: 3.7
Nigar: 5.0
[4, 3, 4, 5]

Sözlük özellikle şu durumlarda kullanışlıdır:

  • bir değeri ada ya da koda göre hızlıca bulmak: kişiler, ürün fiyatları;
  • saymak: kelimelerin, oyların, notların sıklığı;
  • gruplamak: her sınıfa kendi öğrenci listesi;
  • bir şeyin özelliklerini tanımlamak: ad, yaş, şehir.
Python
import json

student = {'name': 'Leyla', 'age': 14, 'city': 'Ganja'}
text = json.dumps(student)
print(text)

back = json.loads(text)
print(back['city'])
Beklenen çıktı
{"name": "Leyla", "age": 14, "city": "Ganja"}
Ganja

Alıştırma

prices sözlüğüne 3.2 fiyatıyla 'tea' anahtarını ekle ve 'bread' fiyatını 1.0 yap. Ardından .items() ile her ürünü apple: 1.50 biçiminde, en sonda da Total: ve tüm fiyatların toplamını yazdır (noktadan sonra iki basamakla).

Alıştırma · Python
prices = {'apple': 1.5, 'bread': 0.8, 'milk': 1.9}
# 1) add tea for 3.2 and change bread to 1.0
# 2) print each item like: apple: 1.50
# 3) print Total: and the sum of all prices
Beklenen çıktı
apple: 1.50
bread: 1.00
milk: 1.90
tea: 3.20
Total: 7.60

Alıştırma

Bir sınıf en sevdiği yemek için oy kullandı. Bir sözlük ve .get() ile her yemeğin kaç oy aldığını say, ardından yemekleri alfabetik sırayla dolma: 2 biçiminde yazdır. En sonda Winner: ve en çok oy alan yemeğin adını yazdır.

Alıştırma · Python
votes = ['plov', 'dolma', 'plov', 'kebab', 'dolma', 'plov']
counts = {}
# 1) count the votes for each dish
# 2) print the dishes in alphabetical order like: dolma: 2
# 3) print Winner: and the dish with the most votes
Beklenen çıktı
dolma: 2
kebab: 1
plov: 3
Winner: plov

Unutma

  • Sözlük, {} içindeki anahtar: değer çiftleridir; değer anahtarla bulunur.
  • d[key] = value çift ekler ya da değeri günceller; del d[key] çifti siler.
  • get() olmayan anahtarda hata vermez; None ya da verdiğin varsayılan değeri döndürür.
  • items() üzerinde döngü her adımda anahtarı ve değeri birlikte verir.
  • Anahtarlar tekrarsız ve değiştirilemeyen türde olmalıdır.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. d = {'a': 1, 'b': 2} ise d['b'] nedir?