Telefonundaki kişileri düşün: “Annem” diye aratırsın ve numarayı hemen görürsün; kişinin listede kaçıncı sırada olduğunu bilmen gerekmez. Kâğıt sözlük de böyledir: kelimeyi bulursun, anlamı yanında yazar. Python'da bu tür veriler sözlükte (dict) saklanır: her değerin kendi anahtarı vardır.
Sözlük oluşturmak
Sözlük (dict)Tanım
Süslü parantez {} içinde yazılan anahtar: değer çiftlerinden oluşan bir topluluk. Değer indeksle değil, anahtarla bulunur: student['name'].
student = {'name': 'Leyla', 'age': 14, 'city': 'Ganja'}
print(student)
print(student['name'])
print(len(student))
print(student.get('email'))
print(student.get('email', 'no email'))Beklenen çıktı
{'name': 'Leyla', 'age': 14, 'city': 'Ganja'}
Leyla
3
None
no emailSözlükte olmayan bir anahtarı student['email'] gibi okursan Python KeyError hatası verir. get() metodu ise hata vermez: anahtar yoksa None (Python'da “hiçbir şey” anlamına gelen özel değer) ya da ikinci argüman olarak verdiğin değeri döndürür.
Sözlüğü değiştirmek
Yeni bir çift eklemek ve mevcut bir değeri değiştirmek aynı şekilde yazılır: student['age'] = 15. Anahtar varsa değer güncellenir; yoksa yeni bir çift oluşur. del bir çifti siler, in ise anahtarın sözlükte olup olmadığını kontrol eder.
student = {'name': 'Leyla', 'age': 14}
student['age'] = 15
student['grade'] = 9
print(student)
del student['grade']
print('grade' in student, 'name' in student)Beklenen çıktı
{'name': 'Leyla', 'age': 15, 'grade': 9}
False TrueSözlük üzerinde döngü
keys() tüm anahtarları, values() tüm değerleri, items() ise (anahtar, değer) çiftlerini verir. items() üzerinde döngüde her çifti doğrudan iki değişkene açabilirsin; tıpkı demetler dersindeki gibi.
prices = {'bread': 0.8, 'milk': 1.9, 'cheese': 6.5}
for item, price in prices.items():
print(f'{item}: {price:.2f} AZN')
print('Items:', list(prices.keys()))
print(f'Total: {sum(prices.values()):.2f} AZN')Beklenen çıktı
bread: 0.80 AZN milk: 1.90 AZN cheese: 6.50 AZN Items: ['bread', 'milk', 'cheese'] Total: 9.20 AZN
Sözlükle saymak
Sözlüklerin en faydalı kullanımlarından biri, bir şeyin kaç kez geçtiğini saymaktır. Her kelime için counts.get(word, 0) + 1 yazarız: kelime ilk kez görüldüğünde get 0 döndürür, sonraki seferlerde eski sayıya 1 eklenir.
text = 'the cat and the dog and the bird'
counts = {}
for word in text.split():
counts[word] = counts.get(word, 0) + 1
print(counts)
print('the:', counts['the'])Beklenen çıktı
{'the': 3, 'cat': 1, 'and': 2, 'dog': 1, 'bird': 1}
the: 3İç içe yapılar
Sözlükteki bir değer her türden olabilir; örneğin bir liste. Bu yapıyla basit bir sınıf defteri oluşturabilirsin: anahtar öğrencinin adı, değer ise notlarının listesidir.
journal = {
'Aysel': [5, 4, 5],
'Murad': [4, 3, 4],
'Nigar': [5, 5, 5],
}
for name, grades in journal.items():
avg = sum(grades) / len(grades)
print(f'{name}: {avg:.1f}')
journal['Murad'].append(5)
print(journal['Murad'])Beklenen çıktı
Aysel: 4.7 Murad: 3.7 Nigar: 5.0 [4, 3, 4, 5]
Sözlük özellikle şu durumlarda kullanışlıdır:
- bir değeri ada ya da koda göre hızlıca bulmak: kişiler, ürün fiyatları;
- saymak: kelimelerin, oyların, notların sıklığı;
- gruplamak: her sınıfa kendi öğrenci listesi;
- bir şeyin özelliklerini tanımlamak: ad, yaş, şehir.
import json
student = {'name': 'Leyla', 'age': 14, 'city': 'Ganja'}
text = json.dumps(student)
print(text)
back = json.loads(text)
print(back['city'])Beklenen çıktı
{"name": "Leyla", "age": 14, "city": "Ganja"}
GanjaAlıştırma
prices sözlüğüne 3.2 fiyatıyla 'tea' anahtarını ekle ve 'bread' fiyatını 1.0 yap. Ardından .items() ile her ürünü apple: 1.50 biçiminde, en sonda da Total: ve tüm fiyatların toplamını yazdır (noktadan sonra iki basamakla).
prices = {'apple': 1.5, 'bread': 0.8, 'milk': 1.9}
# 1) add tea for 3.2 and change bread to 1.0
# 2) print each item like: apple: 1.50
# 3) print Total: and the sum of all pricesBeklenen çıktı
apple: 1.50 bread: 1.00 milk: 1.90 tea: 3.20 Total: 7.60
Alıştırma
Bir sınıf en sevdiği yemek için oy kullandı. Bir sözlük ve .get() ile her yemeğin kaç oy aldığını say, ardından yemekleri alfabetik sırayla dolma: 2 biçiminde yazdır. En sonda Winner: ve en çok oy alan yemeğin adını yazdır.
votes = ['plov', 'dolma', 'plov', 'kebab', 'dolma', 'plov']
counts = {}
# 1) count the votes for each dish
# 2) print the dishes in alphabetical order like: dolma: 2
# 3) print Winner: and the dish with the most votesBeklenen çıktı
dolma: 2 kebab: 1 plov: 3 Winner: plov
Unutma
- Sözlük,
{}içindekianahtar: değerçiftleridir; değer anahtarla bulunur. d[key] = valueçift ekler ya da değeri günceller;del d[key]çifti siler.get()olmayan anahtarda hata vermez;Noneya da verdiğin varsayılan değeri döndürür.items()üzerinde döngü her adımda anahtarı ve değeri birlikte verir.- Anahtarlar tekrarsız ve değiştirilemeyen türde olmalıdır.