Flask: formlar, oturumlar ve veritabanı

Flask ile bir yapılacaklar uygulaması: POST formları ve girdi doğrulama, Post/Redirect/Get ve flash mesajları, imzalı oturumlar ve gizli anahtar, istek başına bir SQLite bağlantısı, SQL enjeksiyonu ve CSRF'ye karşı koruma, blueprint'ler.

  • İleri
  • 25 dk
  • 12 soru
  • Ders 45 / 66

Bu derste öğreneceklerin

  • POST formlarını işlemek, girdiyi sunucuda doğrulamak ve Post/Redirect/Get ile flash mesajları göstermek
  • Oturumun nasıl çalıştığını (imzalı çerez) açıklamak ve gizli anahtarı doğru saklamak
  • İstek başına bir SQLite bağlantısıyla parametreli sorgular yazmak
  • CSRF saldırısını açıklamak, belirteçle korunmak ve uygulamayı blueprint'lere bölmek

«Flask: ilk web uygulaması» dersindeki site yalnızca bilgi gösterebiliyordu. Gerçek bir uygulamada ise kullanıcı bir şey gönderir: kayıt formunu doldurur, görev ekler, “bitti” düğmesine basar. Bu derste küçük bir yapılacaklar uygulaması kuracak ve yol boyunca web programlamanın önemli konularını öğreneceğiz: formlar ve POST, girdinin doğrulanması, Post/Redirect/Get ve flash mesajları, oturumlar ve gizli anahtar, bir SQLite veritabanı ve CSRF saldırısına karşı koruma.

Formlar: GET ve POST

Bir HTML formunun method özniteliği verinin nasıl gönderileceğini belirler. GET alanları adrese ekler (?q=flask); arama ve filtreler için iyidir, çünkü bağlantı paylaşılabilir. POST alanları isteğin gövdesinde gönderir; veriyi değiştiren her işlem (ekleme, silme, ödeme) için kullanılır. Flask'ta methods=['GET', 'POST'] bir rotanın hangi yöntemleri kabul ettiğini söyler, request.method o anki yöntemi, request.form ise gönderilen alanları verir. @app.post('/add') yazımı @app.route('/add', methods=['POST']) ile aynıdır.

Python
from flask import Flask, request
from markupsafe import escape

app = Flask(__name__)
FORM = '<form method="post"><input name="name"><button>Send</button></form>'


@app.route('/greet', methods=['GET', 'POST'])
def greet():
    if request.method == 'POST':
        name = request.form['name'].strip()
        return f'Hello, {escape(name)}!'
    return FORM


client = app.test_client()
print(client.get('/greet').text)
print(client.post('/greet', data={'name': '  Aysel '}).text)
print(client.post('/greet', data={}).status_code)
print(client.put('/greet').status_code)

Beklenen çıktı

<form method="post"><input name="name"><button>Send</button></form>
Hello, Aysel!
400
405
GET formu gösterir, POST onu işler. Alan yoksa request.form['name'] bir KeyError değil, 400 Bad Request verir; request.form.get('name', '') ise varsayılan bir değer döndürür. Rotanın kabul etmediği bir yöntem (PUT) 405 verir. Ad, escape ile korunur.

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Doğrulama, Post/Redirect/Get ve flash mesajları

Başarılı bir POST'tan hemen sonra HTML döndürürsek, kullanıcı sayfayı yenilediğinde (F5) tarayıcı formu yeniden gönderir ve görev iki kez eklenir. Çözüm Post/Redirect/Get (PRG) desenidir: sunucu POST'u işler ve redirect() ile (durum 302) bir GET sayfasına yönlendirir. Yenilenen artık zararsız bir GET olur. Peki kullanıcıya “Eklendi” nasıl söylenir? flash() mesajı oturumda saklar, sonraki sayfa da onu get_flashed_messages() ile bir kez gösterir.

  1. POST /add

    Tarayıcı formu gönderir; sunucu alanları denetler ve veritabanına yazar.

  2. 302 → /

    Sunucu gövdesiz bir yanıt döner; Location: / başlığı tarayıcıyı listeye gönderir, flash() mesajı oturumda bekler.

  3. GET /

    Liste sayfası açılır, mesaj bir kez gösterilir ve oturumdan silinir. F5 yalnızca bu GET'i tekrarlar.

Python
@app.post('/add')
def add():
    title = request.form.get('title', '').strip()
    if not 1 <= len(title) <= 100:
        flash('The title must be 1–100 characters long.', 'error')
        return redirect(url_for('index'))
    db = get_db()
    db.execute('INSERT INTO todos (title) VALUES (?)', (title,))
    db.commit()
    flash(f'Added: {title}', 'ok')
    return redirect(url_for('index'))


@app.post('/toggle/<int:todo_id>')
def toggle(todo_id):
    db = get_db()
    db.execute('UPDATE todos SET done = 1 - done WHERE id = ?', (todo_id,))
    db.commit()
    return redirect(url_for('index'))
app.py, 2. bölüm: görev ekleme ve “bitti” işaretini değiştirme. Boşluklar strip() ile atılır, uzunluk 1–100 karakter olmalıdır. flash fonksiyonunun ikinci argümanı bir kategoridir (ok, error); şablon onu CSS sınıfı olarak kullanır. get_db() veritabanı bağlantısını verir (sonraki bölümlere bak).
HTML
<!doctype html>
<title>To-do</title>
{% for category, message in get_flashed_messages(with_categories=true) %}
  <p class="{{ category }}">{{ message }}</p>
{% endfor %}
<form method="post" action="{{ url_for('add') }}">
  <input type="hidden" name="_csrf" value="{{ csrf_token() }}">
  <input name="title" maxlength="100" required>
  <button>Add</button>
</form>
<ul>
{% for t in todos %}
  <li>
    <form method="post" action="{{ url_for('toggle', todo_id=t.id) }}">
      <input type="hidden" name="_csrf" value="{{ csrf_token() }}">
      <button>{{ '✔' if t.done else '○' }}</button> {{ t.title }}
    </form>
  </li>
{% endfor %}
</ul>
templates/index.html: flash mesajları, ekleme formu ve her görev için küçük bir POST formu. Gizli _csrf alanı son bölümde açıklanıyor.

Oturumlar ve gizli anahtar

HTTP durumsuzdur: her istek bir öncekinden habersizdir. Oturum (session), istekler arasında küçük verileri (kullanıcının kimliği, sepet, flash mesajları) saklamayı sağlar. Flask'ta session bir sözlük gibi çalışır, içeriği ise tarayıcıya bir çerez (cookie) olarak gönderilir. Çerez imzalanır: imza SECRET_KEY ile hesaplanır ve kullanıcı içeriği değiştirirse imza artık uymaz. Ama çerez şifrelenmez; onu herkes okuyabilir.

Python
import base64
from flask import Flask, session

app = Flask(__name__)
app.secret_key = 'dev-only-not-secret'


@app.route('/visit')
def visit():
    session['visits'] = session.get('visits', 0) + 1
    return f"Visit number {session['visits']}"


client = app.test_client()
print(client.get('/visit').text)
print(client.get('/visit').text)
cookie = client.get_cookie('session').value
data = cookie.split('.')[0]
print(base64.urlsafe_b64decode(data + '=' * (-len(data) % 4)))
fake = base64.urlsafe_b64encode(b'{"visits":100}').decode().rstrip('=')
client.set_cookie('session', fake + cookie[len(data):])
print(client.get('/visit').text)

Beklenen çıktı

Visit number 1
Visit number 2
b'{"visits":2}'
Visit number 1
Çerezin ilk bölümü sıradan bir base64'tür: {"visits":2} kolayca okunur. Sahte {"visits":100} eski imzaya uymaz; Flask bu çerezi reddeder ve oturum boş başlar, sayaç yine 1'dir.

SQLite ile veri katmanı

Sunucu yeniden başladığında görevler kaybolmasın diye onları SQLite'ta saklıyoruz («Python’da veritabanı: sqlite3» dersine bak). Kural şudur: her istek için bir bağlantı. get_db() bağlantıyı ilk gerektiğinde açar ve g nesnesinde tutar; g yalnızca o anki istek boyunca yaşayan bir “çanta”dır, aynı istekteki ikinci çağrı aynı bağlantıyı döndürür. teardown_appcontext ile kaydedilen close_db ise istek bittiğinde, hata olsa bile bağlantıyı kapatır. current_app çalışan uygulamayı gösterir, bu yüzden db.py dosyası app.py'yi içe aktarmaz.

Python
import sqlite3
from flask import current_app, g

SCHEMA = '''CREATE TABLE IF NOT EXISTS todos (
    id INTEGER PRIMARY KEY,
    title TEXT NOT NULL,
    done INTEGER NOT NULL DEFAULT 0
)'''


def get_db():
    if 'db' not in g:
        g.db = sqlite3.connect(current_app.config['DATABASE'])
        g.db.row_factory = sqlite3.Row
    return g.db


def close_db(error=None):
    db = g.pop('db', None)
    if db is not None:
        db.close()


def init_db():
    get_db().execute(SCHEMA)
db.py. row_factory = sqlite3.Row satırları adla okumayı sağlar: şablonda t.title, t.done.
Python
import os
from flask import Flask, flash, redirect, render_template, request, url_for
from csrf import check_csrf, csrf_token
from db import close_db, get_db, init_db

app = Flask(__name__)
app.config['SECRET_KEY'] = os.environ.get('SECRET_KEY', 'dev-only-not-secret')
app.config['DATABASE'] = os.environ.get('TODO_DB', 'todo.db')
app.teardown_appcontext(close_db)
app.before_request(check_csrf)
app.jinja_env.globals['csrf_token'] = csrf_token
with app.app_context():
    init_db()


@app.route('/')
def index():
    todos = get_db().execute('SELECT id, title, done FROM todos ORDER BY id').fetchall()
    return render_template('index.html', todos=todos)
app.py, 1. bölüm: ayarlar ortam değişkenlerinden gelir, tablo uygulama başlarken oluşturulur (app_context içinde, çünkü get_db, current_app ve g kullanır). csrf modülü son bölümde.

SQL enjeksiyonuna açık

title = request.form['title']
db.execute(f"INSERT INTO todos (title) VALUES ('{title}')")

Parametreli sorgu

title = request.form['title']
db.execute('INSERT INTO todos (title) VALUES (?)', (title,))
Formdan gelen metin asla SQL dizesinin parçası olmamalıdır. ? yer tutucusuyla değer ayrı gönderilir: x'); DROP TABLE todos; -- gibi bir başlık yalnızca metin olarak saklanır.

CSRF, blueprint'ler ve bitmiş uygulama

CSRF (siteler arası istek sahteciliği)Tanım

Başka bir sitenin, kullanıcının tarayıcısını onun adına senin sitene istek göndermeye zorlamasıdır. Tarayıcı senin sitenin çerezlerini (oturumu) her isteğe otomatik ekler; bu yüzden yabancı bir sayfadaki gizli <form method="post" action="https://senin-siten/delete/1"> sanki kullanıcı düğmeye kendisi basmış gibi çalışır.

Savunma: her form, oturumda saklanan rastgele bir CSRF belirtecini gizli bir alanda gönderir. Yabancı site senin oturumunu okuyamadığı için belirteci bilemez; sunucu da belirteçsiz ya da yanlış belirteçli bir POST'u 400 ile reddeder. Karşılaştırma hmac.compare_digest ile yapılır, böylece belirteç yanıt sürelerinden parça parça tahmin edilemez. Aşağıdaki modül ilkeyi gösterir; gerçek bir projede hazır Flask-WTF (CSRFProtect) kullan ve çerezlere SameSite=Lax ekle (Flask'ın SESSION_COOKIE_SAMESITE ayarı).

Python
import hmac
import secrets
from flask import abort, request, session


def csrf_token():
    if '_csrf' not in session:
        session['_csrf'] = secrets.token_hex(16)
    return session['_csrf']


def check_csrf():
    if request.method == 'POST':
        expected = session.get('_csrf')
        sent = request.form.get('_csrf', '')
        if not expected or not hmac.compare_digest(sent, expected):
            abort(400, 'CSRF token missing or wrong')
csrf.py. app.py, check_csrf'i before_request ile her istekten önce çağırır, csrf_token'ı ise şablonlara genel bir fonksiyon olarak verir. Dikkat: oturumda belirteç yoksa iki boş dizenin eşitliği kabul edilmemeli; not expected denetimi bu açığı kapatır.

Uygulama büyüdükçe tüm rotaları tek dosyada tutmak zorlaşır. Bir blueprint, birbiriyle ilgili rotaları (örneğin notlar, hesaplar, yönetim) ayrı bir modülde toplar, url_prefix ile onlara ortak bir ön ek verir ve app.register_blueprint ile uygulamaya bağlanır. url_for içinde ada blueprint'in adı ön ek olarak yazılır.

Python
from flask import Blueprint, Flask, url_for

bp = Blueprint('notes', __name__, url_prefix='/notes')


@bp.route('/')
def list_notes():
    return 'All notes'


@bp.route('/<int:note_id>')
def show(note_id):
    return f'Note {note_id}'


app = Flask(__name__)
app.register_blueprint(bp)

with app.test_request_context():
    print(url_for('notes.show', note_id=7))
client = app.test_client()
print(client.get('/notes/').text, '|', client.get('/notes/7').text)
print(client.get('/notes').status_code)

Beklenen çıktı

/notes/7
All notes | Note 7
308
/notes isteği (sonunda / olmadan) 308 ile /notes/ adresine yönlendirilir: kural / ile bitiyorsa Flask adresi kendisi düzeltir.

Şimdi bitmiş yapılacaklar uygulamasını baştan sona test edelim. Testte geçici bir veritabanı dosyası kullanılıyor: :memory: işe yaramaz, çünkü her istek yeni bir bağlantı açar, her yeni bağlantı kendi boş bellek veritabanını alır ve tablo “kaybolur”.

Python
import os
import re
import tempfile

os.environ['TODO_DB'] = os.path.join(tempfile.mkdtemp(), 'test.db')
from app import app
from db import get_db

client = app.test_client()
page = client.get('/').text
token = re.search(r'name="_csrf" value="(\w+)"', page).group(1)
flashes = lambda html: re.findall(r'<p class="(\w+)">(.*?)</p>', html)

print(client.post('/add', data={'title': 'Learn Flask'}).status_code)
r = client.post('/add', data={'title': 'Learn Flask', '_csrf': token})
print(r.status_code, r.headers['Location'])
print(flashes(client.get('/').text))
r = client.post('/add', data={'title': '   ', '_csrf': token}, follow_redirects=True)
print(flashes(r.text))
client.post('/add', data={'title': "x'); DROP TABLE todos; --", '_csrf': token})
client.post('/toggle/1', data={'_csrf': token})
with app.app_context():
    print([tuple(row) for row in get_db().execute('SELECT * FROM todos')])

Beklenen çıktı

400
302 /
[('ok', 'Added: Learn Flask')]
[('error', 'The title must be 1–100 characters long.')]
[(1, 'Learn Flask', 1), (2, "x'); DROP TABLE todos; --", 0)]
Belirteçsiz POST 400 verir. Doğru bir POST 302 ve Location: / verir. Flash mesajı sonraki GET'te görünür, boş başlık ise bir error mesajı üretir. SQL enjeksiyonu denemesi sıradan metin olarak saklanmış, ilk görev bitti olarak işaretlenmiştir (done = 1).

Alıştırma

Form denetimini yaz: validate_todo(form) temizlenmiş verinin sözlüğünü ve hataların listesini döndürmeli. Başlık kenar boşluklarından temizlenir ve 1–40 karakter olmalıdır ('title: 1-40 characters'); priority gönderilmemişse 'normal' olur ve yalnızca low, normal ya da high olabilir ('priority: low, normal or high').

Alıştırma · Python
def validate_todo(form):
    errors = []
    # clean the title, check its length and the priority
    return {}, errors


print(validate_todo({'title': '  Buy milk ', 'priority': 'high'}))
print(validate_todo({'title': '   '}))
print(validate_todo({'title': 'x' * 41, 'priority': 'urgent'})[1])
Beklenen çıktı
({'title': 'Buy milk', 'priority': 'high'}, [])
({'title': '', 'priority': 'normal'}, ['title: 1-40 characters'])
['title: 1-40 characters', 'priority: low, normal or high']

Alıştırma

Yapılacaklar uygulamasının veri katmanını yaz: add_todo parametreli bir INSERT çalıştırıp yeni id'yi döndürür, toggle done değerini 0 ile 1 arasında değiştirir ve satır bulunduysa True döndürür, list_todos ise tüm satırları id sırasıyla verir. Kesme işaretli bir başlık sorunsuz saklanmalıdır.

Alıştırma · Python
import sqlite3

conn = sqlite3.connect(':memory:')
conn.execute('CREATE TABLE todos (id INTEGER PRIMARY KEY, title TEXT NOT NULL, done INTEGER NOT NULL DEFAULT 0)')


def add_todo(conn, title):
    return None


def toggle(conn, todo_id):
    return False


def list_todos(conn):
    return []


print(add_todo(conn, 'Learn Flask'), add_todo(conn, "Read Aysel's notes"))
print(toggle(conn, 1), toggle(conn, 99))
print(list_todos(conn))
Beklenen çıktı
1 2
True False
[(1, 'Learn Flask', 1), (2, "Read Aysel's notes", 0)]

Unutma

  • Veriyi değiştiren her şey POST'tur; request.form'dan okunan her alan sunucuda yeniden denetlenir.
  • Post/Redirect/Get: POST → redirect() (302) → GET; bir flash() mesajı sonraki sayfada bir kez gösterilir.
  • Flask oturumu imzalı ama şifrelenmemiş bir çerezdir; SECRET_KEY rastgele üretilir ve bir ortam değişkeninde saklanır.
  • Veritabanı: g içinde istek başına bir bağlantı, teardown_appcontext ile kapatma, yalnızca ? parametreleri.
  • CSRF koruması, her POST formunda oturumdaki gizli belirteçtir (gerçek projelerde Flask-WTF); blueprint'ler rotaları modüllere böler.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

12 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 12

Soru 1 / 12. Veriyi değiştiren bir form (görev ekleme, silme) hangi yöntemle gönderilmeli?