«Flask: ilk web uygulaması» dersindeki site yalnızca bilgi gösterebiliyordu. Gerçek bir uygulamada ise kullanıcı bir şey gönderir: kayıt formunu doldurur, görev ekler, “bitti” düğmesine basar. Bu derste küçük bir yapılacaklar uygulaması kuracak ve yol boyunca web programlamanın önemli konularını öğreneceğiz: formlar ve POST, girdinin doğrulanması, Post/Redirect/Get ve flash mesajları, oturumlar ve gizli anahtar, bir SQLite veritabanı ve CSRF saldırısına karşı koruma.
Formlar: GET ve POST
Bir HTML formunun method özniteliği verinin nasıl gönderileceğini belirler. GET alanları adrese ekler (?q=flask); arama ve filtreler için iyidir, çünkü bağlantı paylaşılabilir. POST alanları isteğin gövdesinde gönderir; veriyi değiştiren her işlem (ekleme, silme, ödeme) için kullanılır. Flask'ta methods=['GET', 'POST'] bir rotanın hangi yöntemleri kabul ettiğini söyler, request.method o anki yöntemi, request.form ise gönderilen alanları verir. @app.post('/add') yazımı @app.route('/add', methods=['POST']) ile aynıdır.
from flask import Flask, request
from markupsafe import escape
app = Flask(__name__)
FORM = '<form method="post"><input name="name"><button>Send</button></form>'
@app.route('/greet', methods=['GET', 'POST'])
def greet():
if request.method == 'POST':
name = request.form['name'].strip()
return f'Hello, {escape(name)}!'
return FORM
client = app.test_client()
print(client.get('/greet').text)
print(client.post('/greet', data={'name': ' Aysel '}).text)
print(client.post('/greet', data={}).status_code)
print(client.put('/greet').status_code)Beklenen çıktı
<form method="post"><input name="name"><button>Send</button></form> Hello, Aysel! 400 405
request.form['name'] bir KeyError değil, 400 Bad Request verir; request.form.get('name', '') ise varsayılan bir değer döndürür. Rotanın kabul etmediği bir yöntem (PUT) 405 verir. Ad, escape ile korunur.Doğrulama, Post/Redirect/Get ve flash mesajları
Başarılı bir POST'tan hemen sonra HTML döndürürsek, kullanıcı sayfayı yenilediğinde (F5) tarayıcı formu yeniden gönderir ve görev iki kez eklenir. Çözüm Post/Redirect/Get (PRG) desenidir: sunucu POST'u işler ve redirect() ile (durum 302) bir GET sayfasına yönlendirir. Yenilenen artık zararsız bir GET olur. Peki kullanıcıya “Eklendi” nasıl söylenir? flash() mesajı oturumda saklar, sonraki sayfa da onu get_flashed_messages() ile bir kez gösterir.
POST /add
Tarayıcı formu gönderir; sunucu alanları denetler ve veritabanına yazar.
302 → /
Sunucu gövdesiz bir yanıt döner;
Location: /başlığı tarayıcıyı listeye gönderir,flash()mesajı oturumda bekler.GET /
Liste sayfası açılır, mesaj bir kez gösterilir ve oturumdan silinir. F5 yalnızca bu GET'i tekrarlar.
@app.post('/add')
def add():
title = request.form.get('title', '').strip()
if not 1 <= len(title) <= 100:
flash('The title must be 1–100 characters long.', 'error')
return redirect(url_for('index'))
db = get_db()
db.execute('INSERT INTO todos (title) VALUES (?)', (title,))
db.commit()
flash(f'Added: {title}', 'ok')
return redirect(url_for('index'))
@app.post('/toggle/<int:todo_id>')
def toggle(todo_id):
db = get_db()
db.execute('UPDATE todos SET done = 1 - done WHERE id = ?', (todo_id,))
db.commit()
return redirect(url_for('index'))app.py, 2. bölüm: görev ekleme ve “bitti” işaretini değiştirme. Boşluklar strip() ile atılır, uzunluk 1–100 karakter olmalıdır. flash fonksiyonunun ikinci argümanı bir kategoridir (ok, error); şablon onu CSS sınıfı olarak kullanır. get_db() veritabanı bağlantısını verir (sonraki bölümlere bak).<!doctype html>
<title>To-do</title>
{% for category, message in get_flashed_messages(with_categories=true) %}
<p class="{{ category }}">{{ message }}</p>
{% endfor %}
<form method="post" action="{{ url_for('add') }}">
<input type="hidden" name="_csrf" value="{{ csrf_token() }}">
<input name="title" maxlength="100" required>
<button>Add</button>
</form>
<ul>
{% for t in todos %}
<li>
<form method="post" action="{{ url_for('toggle', todo_id=t.id) }}">
<input type="hidden" name="_csrf" value="{{ csrf_token() }}">
<button>{{ '✔' if t.done else '○' }}</button> {{ t.title }}
</form>
</li>
{% endfor %}
</ul>templates/index.html: flash mesajları, ekleme formu ve her görev için küçük bir POST formu. Gizli _csrf alanı son bölümde açıklanıyor.Oturumlar ve gizli anahtar
HTTP durumsuzdur: her istek bir öncekinden habersizdir. Oturum (session), istekler arasında küçük verileri (kullanıcının kimliği, sepet, flash mesajları) saklamayı sağlar. Flask'ta session bir sözlük gibi çalışır, içeriği ise tarayıcıya bir çerez (cookie) olarak gönderilir. Çerez imzalanır: imza SECRET_KEY ile hesaplanır ve kullanıcı içeriği değiştirirse imza artık uymaz. Ama çerez şifrelenmez; onu herkes okuyabilir.
import base64
from flask import Flask, session
app = Flask(__name__)
app.secret_key = 'dev-only-not-secret'
@app.route('/visit')
def visit():
session['visits'] = session.get('visits', 0) + 1
return f"Visit number {session['visits']}"
client = app.test_client()
print(client.get('/visit').text)
print(client.get('/visit').text)
cookie = client.get_cookie('session').value
data = cookie.split('.')[0]
print(base64.urlsafe_b64decode(data + '=' * (-len(data) % 4)))
fake = base64.urlsafe_b64encode(b'{"visits":100}').decode().rstrip('=')
client.set_cookie('session', fake + cookie[len(data):])
print(client.get('/visit').text)Beklenen çıktı
Visit number 1
Visit number 2
b'{"visits":2}'
Visit number 1{"visits":2} kolayca okunur. Sahte {"visits":100} eski imzaya uymaz; Flask bu çerezi reddeder ve oturum boş başlar, sayaç yine 1'dir.SQLite ile veri katmanı
Sunucu yeniden başladığında görevler kaybolmasın diye onları SQLite'ta saklıyoruz («Python’da veritabanı: sqlite3» dersine bak). Kural şudur: her istek için bir bağlantı. get_db() bağlantıyı ilk gerektiğinde açar ve g nesnesinde tutar; g yalnızca o anki istek boyunca yaşayan bir “çanta”dır, aynı istekteki ikinci çağrı aynı bağlantıyı döndürür. teardown_appcontext ile kaydedilen close_db ise istek bittiğinde, hata olsa bile bağlantıyı kapatır. current_app çalışan uygulamayı gösterir, bu yüzden db.py dosyası app.py'yi içe aktarmaz.
import sqlite3
from flask import current_app, g
SCHEMA = '''CREATE TABLE IF NOT EXISTS todos (
id INTEGER PRIMARY KEY,
title TEXT NOT NULL,
done INTEGER NOT NULL DEFAULT 0
)'''
def get_db():
if 'db' not in g:
g.db = sqlite3.connect(current_app.config['DATABASE'])
g.db.row_factory = sqlite3.Row
return g.db
def close_db(error=None):
db = g.pop('db', None)
if db is not None:
db.close()
def init_db():
get_db().execute(SCHEMA)db.py. row_factory = sqlite3.Row satırları adla okumayı sağlar: şablonda t.title, t.done.import os
from flask import Flask, flash, redirect, render_template, request, url_for
from csrf import check_csrf, csrf_token
from db import close_db, get_db, init_db
app = Flask(__name__)
app.config['SECRET_KEY'] = os.environ.get('SECRET_KEY', 'dev-only-not-secret')
app.config['DATABASE'] = os.environ.get('TODO_DB', 'todo.db')
app.teardown_appcontext(close_db)
app.before_request(check_csrf)
app.jinja_env.globals['csrf_token'] = csrf_token
with app.app_context():
init_db()
@app.route('/')
def index():
todos = get_db().execute('SELECT id, title, done FROM todos ORDER BY id').fetchall()
return render_template('index.html', todos=todos)app.py, 1. bölüm: ayarlar ortam değişkenlerinden gelir, tablo uygulama başlarken oluşturulur (app_context içinde, çünkü get_db, current_app ve g kullanır). csrf modülü son bölümde.SQL enjeksiyonuna açık
title = request.form['title']
db.execute(f"INSERT INTO todos (title) VALUES ('{title}')")Parametreli sorgu
title = request.form['title']
db.execute('INSERT INTO todos (title) VALUES (?)', (title,))? yer tutucusuyla değer ayrı gönderilir: x'); DROP TABLE todos; -- gibi bir başlık yalnızca metin olarak saklanır.CSRF, blueprint'ler ve bitmiş uygulama
CSRF (siteler arası istek sahteciliği)Tanım
Başka bir sitenin, kullanıcının tarayıcısını onun adına senin sitene istek göndermeye zorlamasıdır. Tarayıcı senin sitenin çerezlerini (oturumu) her isteğe otomatik ekler; bu yüzden yabancı bir sayfadaki gizli <form method="post" action="https://senin-siten/delete/1"> sanki kullanıcı düğmeye kendisi basmış gibi çalışır.
Savunma: her form, oturumda saklanan rastgele bir CSRF belirtecini gizli bir alanda gönderir. Yabancı site senin oturumunu okuyamadığı için belirteci bilemez; sunucu da belirteçsiz ya da yanlış belirteçli bir POST'u 400 ile reddeder. Karşılaştırma hmac.compare_digest ile yapılır, böylece belirteç yanıt sürelerinden parça parça tahmin edilemez. Aşağıdaki modül ilkeyi gösterir; gerçek bir projede hazır Flask-WTF (CSRFProtect) kullan ve çerezlere SameSite=Lax ekle (Flask'ın SESSION_COOKIE_SAMESITE ayarı).
import hmac
import secrets
from flask import abort, request, session
def csrf_token():
if '_csrf' not in session:
session['_csrf'] = secrets.token_hex(16)
return session['_csrf']
def check_csrf():
if request.method == 'POST':
expected = session.get('_csrf')
sent = request.form.get('_csrf', '')
if not expected or not hmac.compare_digest(sent, expected):
abort(400, 'CSRF token missing or wrong')csrf.py. app.py, check_csrf'i before_request ile her istekten önce çağırır, csrf_token'ı ise şablonlara genel bir fonksiyon olarak verir. Dikkat: oturumda belirteç yoksa iki boş dizenin eşitliği kabul edilmemeli; not expected denetimi bu açığı kapatır.Uygulama büyüdükçe tüm rotaları tek dosyada tutmak zorlaşır. Bir blueprint, birbiriyle ilgili rotaları (örneğin notlar, hesaplar, yönetim) ayrı bir modülde toplar, url_prefix ile onlara ortak bir ön ek verir ve app.register_blueprint ile uygulamaya bağlanır. url_for içinde ada blueprint'in adı ön ek olarak yazılır.
from flask import Blueprint, Flask, url_for
bp = Blueprint('notes', __name__, url_prefix='/notes')
@bp.route('/')
def list_notes():
return 'All notes'
@bp.route('/<int:note_id>')
def show(note_id):
return f'Note {note_id}'
app = Flask(__name__)
app.register_blueprint(bp)
with app.test_request_context():
print(url_for('notes.show', note_id=7))
client = app.test_client()
print(client.get('/notes/').text, '|', client.get('/notes/7').text)
print(client.get('/notes').status_code)Beklenen çıktı
/notes/7 All notes | Note 7 308
/notes isteği (sonunda / olmadan) 308 ile /notes/ adresine yönlendirilir: kural / ile bitiyorsa Flask adresi kendisi düzeltir.Şimdi bitmiş yapılacaklar uygulamasını baştan sona test edelim. Testte geçici bir veritabanı dosyası kullanılıyor: :memory: işe yaramaz, çünkü her istek yeni bir bağlantı açar, her yeni bağlantı kendi boş bellek veritabanını alır ve tablo “kaybolur”.
import os
import re
import tempfile
os.environ['TODO_DB'] = os.path.join(tempfile.mkdtemp(), 'test.db')
from app import app
from db import get_db
client = app.test_client()
page = client.get('/').text
token = re.search(r'name="_csrf" value="(\w+)"', page).group(1)
flashes = lambda html: re.findall(r'<p class="(\w+)">(.*?)</p>', html)
print(client.post('/add', data={'title': 'Learn Flask'}).status_code)
r = client.post('/add', data={'title': 'Learn Flask', '_csrf': token})
print(r.status_code, r.headers['Location'])
print(flashes(client.get('/').text))
r = client.post('/add', data={'title': ' ', '_csrf': token}, follow_redirects=True)
print(flashes(r.text))
client.post('/add', data={'title': "x'); DROP TABLE todos; --", '_csrf': token})
client.post('/toggle/1', data={'_csrf': token})
with app.app_context():
print([tuple(row) for row in get_db().execute('SELECT * FROM todos')])Beklenen çıktı
400
302 /
[('ok', 'Added: Learn Flask')]
[('error', 'The title must be 1–100 characters long.')]
[(1, 'Learn Flask', 1), (2, "x'); DROP TABLE todos; --", 0)]Location: / verir. Flash mesajı sonraki GET'te görünür, boş başlık ise bir error mesajı üretir. SQL enjeksiyonu denemesi sıradan metin olarak saklanmış, ilk görev bitti olarak işaretlenmiştir (done = 1).Alıştırma
Form denetimini yaz: validate_todo(form) temizlenmiş verinin sözlüğünü ve hataların listesini döndürmeli. Başlık kenar boşluklarından temizlenir ve 1–40 karakter olmalıdır ('title: 1-40 characters'); priority gönderilmemişse 'normal' olur ve yalnızca low, normal ya da high olabilir ('priority: low, normal or high').
def validate_todo(form):
errors = []
# clean the title, check its length and the priority
return {}, errors
print(validate_todo({'title': ' Buy milk ', 'priority': 'high'}))
print(validate_todo({'title': ' '}))
print(validate_todo({'title': 'x' * 41, 'priority': 'urgent'})[1])Beklenen çıktı
({'title': 'Buy milk', 'priority': 'high'}, [])
({'title': '', 'priority': 'normal'}, ['title: 1-40 characters'])
['title: 1-40 characters', 'priority: low, normal or high']Alıştırma
Yapılacaklar uygulamasının veri katmanını yaz: add_todo parametreli bir INSERT çalıştırıp yeni id'yi döndürür, toggle done değerini 0 ile 1 arasında değiştirir ve satır bulunduysa True döndürür, list_todos ise tüm satırları id sırasıyla verir. Kesme işaretli bir başlık sorunsuz saklanmalıdır.
import sqlite3
conn = sqlite3.connect(':memory:')
conn.execute('CREATE TABLE todos (id INTEGER PRIMARY KEY, title TEXT NOT NULL, done INTEGER NOT NULL DEFAULT 0)')
def add_todo(conn, title):
return None
def toggle(conn, todo_id):
return False
def list_todos(conn):
return []
print(add_todo(conn, 'Learn Flask'), add_todo(conn, "Read Aysel's notes"))
print(toggle(conn, 1), toggle(conn, 99))
print(list_todos(conn))Beklenen çıktı
1 2 True False [(1, 'Learn Flask', 1), (2, "Read Aysel's notes", 0)]
Unutma
- Veriyi değiştiren her şey POST'tur;
request.form'dan okunan her alan sunucuda yeniden denetlenir. - Post/Redirect/Get: POST →
redirect()(302) → GET; birflash()mesajı sonraki sayfada bir kez gösterilir. - Flask oturumu imzalı ama şifrelenmemiş bir çerezdir;
SECRET_KEYrastgele üretilir ve bir ortam değişkeninde saklanır. - Veritabanı:
giçinde istek başına bir bağlantı,teardown_appcontextile kapatma, yalnızca?parametreleri. - CSRF koruması, her POST formunda oturumdaki gizli belirteçtir (gerçek projelerde Flask-WTF); blueprint'ler rotaları modüllere böler.