İçeriğe geç
Educora
İleri8–10. sınıf18 dk10 / 14

Cümle: kelime sırası, bağlaçlar ve virgül

Rusça cümlede kelime sırasının nasıl işlediğini, soru ve olumsuz cümleleri, temel bağlaçları (и, а, но, что, потому что, который…) ve birleşik cümlede virgül kurallarını öğren.

Kendini test et
Bu derste öğreneceklerin
  • Kelime sırasıyla yeni bilgiyi vurgulamak
  • Soru ve olumsuz cümleleri doğru kurmak
  • Bağlaçlarla birleşik cümle kurmak ve virgülleri koymak

Türkçede fiil genellikle cümlenin sonundadır: Her gün okula giderim. Rusçada olağan sıra şöyledir: özne → yüklem → nesne: Я ка́ждый день хожу́ в шко́лу. Ama Rusçada kelime sırası serbesttir: kelimelerin yerini değiştirince cümle yanlış olmaz, yalnızca vurgu değişir. Bu derste kelime sırasını, bağlaçları ve birleşik cümlede virgülün yerini öğreneceksin.

Kelime sırası: yeni bilgi sonda

CümleYeni olan ne?
Ма́ма купи́ла хлеб.olağan: annem ne aldı? — ekmek
Хлеб купи́ла ма́ма.ekmeği kim aldı? — annem
В ко́мнате стои́т стол.odada ne var? — bir masa
Стол стои́т в ко́мнате.masa nerede? — odada

Soru cümlesinde kelime sırası değişmez, soru tonlamayla gösterilir: ses önemli kelimede yükselir: Ты идёшь в шко́лу? (Okula mı gidiyorsun?) Türkçedeki mı/mi ekinin günlük konuşmada karşılığı yoktur. Soru kelimeleri başa gelir: кто? что? где? куда́? когда́? почему́? как? ско́лько? Olumsuzluk için не olumsuzlanan kelimenin önüne konur: Я не люблю́ ко́фе. (Kahveyi sevmem.) Не я купи́л хлеб. (Ekmeği ben almadım — başkası aldı.)

Bağlaçlar

BağlaçAnlamıÖrnek
иveСве́тит со́лнце, и пою́т пти́цы.
аise (karşılaştırma)Я люблю́ чай, а брат лю́бит ко́фе.
ноama, fakatЯ хоте́л пойти́ в кино́, но не́ было вре́мени.
и́лиya daТы пойдёшь с на́ми и́ли оста́нешься до́ма?
чтоki, -dığınıЯ зна́ю, что он прав.
что́бы-mek içinЯ учу́ ру́сский, что́бы чита́ть Пу́шкина.
потому́ чтоçünküЯ не пришёл, потому́ что боле́л.
поэ́томуbu yüzdenЯ боле́л, поэ́тому не пришёл.
е́слиeğerЕ́сли бу́дет тепло́, мы пое́дем на мо́ре.
когда́-ince, -dığındaКогда́ я пришёл, ма́ма гото́вила у́жин.
кото́рыйki o (sıfat cümleciği)Э́то кни́га, кото́рую я чита́ю.

кото́рый sıfat gibi çekimlenir: cinsiyet ve sayıyı yerini tuttuğu isimden, hâli ise kendi cümleciğindeki görevinden alır: Э́то мой друг, кото́рый живёт в Москве́ (yalın — özne: Moskova'da yaşayan arkadaşım). Э́то мой друг, кото́рого я жду (belirtme — beklediğim arkadaşım). Э́то де́вушка, с кото́рой я учу́сь (araç — birlikte okuduğum kız).

Birleşik cümlede virgül

  1. а, но'dan önce her zaman virgül konur: Я уста́л, но дово́лен. (Yorgunum ama memnunum.)
  2. Yan cümleyi ana cümleden virgül ayırır: что, что́бы, потому́ что, е́сли, когда́, кото́рый: Я ду́маю, что он прав. (Bence o haklı.)
  3. Yan cümle ortadaysa iki yandan virgülle ayrılır: Кни́га, кото́рую ты дал, о́чень интере́сная. (Verdiğin kitap çok ilginç.)
  4. Tek и iki kelimeyi bağladığında virgül olmaz: Я купи́л хлеб и молоко́. İki bağımsız cümleyi bağladığında ise olur: Све́тит со́лнце, и пою́т пти́цы. (Güneş parlıyor ve kuşlar ötüyor.)
Yanlış
Я зна́ю он прав.
Я ду́маю что за́втра бу́дет дождь.
Э́то кни́га, кото́рая я чита́ю.
Я люблю́ чай но брат лю́бит ко́фе.
Я не пришёл, поэ́тому что боле́л.
Ты ли студе́нт?
Doğru
Я зна́ю, что он прав.
Я ду́маю, что за́втра бу́дет дождь.
Э́то кни́га, кото́рую я чита́ю.
Я люблю́ чай, а брат лю́бит ко́фе.
Я не пришёл, потому́ что боле́л.
Ты студе́нт?
Arkadaşa mektup

Приве́т, Анто́н!

Я получи́л твоё письмо́ и о́чень обра́довался. Ты пи́шешь, что ле́том прие́дешь в Баку́. Э́то здо́рово! Я покажу́ тебе́ Ста́рый го́род, кото́рый тебе́ обяза́тельно понра́вится. Е́сли бу́дет жа́рко, мы пое́дем на мо́ре.

Сейча́с я мно́го занима́юсь, потому́ что хочу́ поступи́ть в университе́т. Пиши́ скоре́е!

Твой друг Мура́д

Çeviri: “Selam Anton! Mektubunu aldım ve çok sevindim. Yazın Bakü'ye geleceğini yazıyorsun. Harika! Sana Eski Şehri göstereceğim, kesinlikle hoşuna gidecek. Hava sıcak olursa denize gideriz. Şu anda çok çalışıyorum, çünkü üniversiteye girmek istiyorum. Çabuk yaz! Arkadaşın Murad.” Bütün bağlaçları ve virgülleri bul.
Alıştırma: cümleleri birleştir

Cümleleri parantezdeki bağlaçla birleştir ve virgül koy:
1) Я не пошёл в шко́лу. Я боле́л. (потому́ что) — Okula gitmedim. Hastaydım.
2) Ле́йла лю́бит матема́тику. Мура́д лю́бит исто́рию. (а) — Leyla matematiği sever. Murad tarihi sever.
3) Э́то мой друг. Я тебе́ о нём расска́зывал. (кото́рый) — Bu arkadaşım. Sana ondan bahsetmiştim.
4) Бу́дет хоро́шая пого́да. Мы пое́дем на мо́ре. (е́сли) — Hava güzel olacak. Denize gideceğiz.

Çözümü göster
1) Я не пошёл в шко́лу, потому́ что боле́л. — sebep
2) Ле́йла лю́бит матема́тику, а Мура́д лю́бит исто́рию. — karşılaştırma
3) Э́то мой друг, о кото́ром я тебе́ расска́зывал. — о ком? → edat hâli: о кото́ром
4) Е́сли бу́дет хоро́шая пого́да, мы пое́дем на мо́ре. — yan cümle başta, virgül ondan sonra
Bağlacı yaz
  1. 1.Я не пришёл, боле́л.
  2. 2.Я боле́л, не пришёл.
  3. 3.Я люблю́ чай, брат лю́бит ко́фе.
  4. 4.Я хоте́л пойти́ в кино́, не́ было вре́мени.
  5. 5.Я зна́ю, он прав.
  6. 6.Я учу́ ру́сский, чита́ть Пу́шкина.
  7. 7.Э́то кни́га, я сейча́с чита́ю.
  8. 8.Э́то мой друг, живёт в Москве́.
1 / 12

Önemli noktalar

  • Olağan sıra: özne → yüklem → nesne; yeni bilgi cümlenin sonuna konur.
  • Soru tonlamayla sorulur, kelime sırası değişmez; не olumsuzlanan kelimeden önce gelir.
  • а — karşılaştırma, но — zıtlık; потому́ что — sebep, поэ́тому — sonuç.
  • кото́рый cinsiyeti isimden, hâli kendi cümleciğinden alır: кни́га, кото́рую я чита́ю.
  • а, но, что, что́бы, потому́ что, е́сли, когда́, кото́рый'den önce virgül; iki kelime arasındaki tek и virgülsüz.

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

1 / 10
Я люблю́ чай, ___ брат лю́бит ко́фе. (Ben çayı severim, kardeşim ise kahveyi.)