Yazım kuralları ve noktalamanın temelleri

жи-ши, ча-ща, чу-щу kuralını, vurgusuz ünlü ve eş ünsüzlerin kontrolünü, не'nin fiillerden ayrı yazılmasını, -тся/-ться farkını ve basit cümlede virgül ile çizgi kurallarını öğren.

  • 5…8. sınıflar
  • 17 dk
  • 10 soru
  • Ders 11 / 14

Bu derste öğreneceklerin

  • жи-ши, ча-ща, чу-щу ve чк, чн kurallarını uygulamak
  • Vurgusuz ünlüleri ve eş ünsüzleri kontrol kelimesiyle doğrulamak
  • не'yi fiillerden ayrı yazmak ve -тся/-ться'yi soruyla seçmek
  • Sıralamada ve seslenmede virgül, iki isim arasında çizgi kullanmak

Türkçede kelimeler neredeyse duyulduğu gibi yazılır. Rusçada ise çoğu zaman öyle değildir: [малако́] deriz ama молоко́ yazarız; [жыть] deriz ama жить yazarız. İyi haber: Rus yazım kurallarının çoğu kontrol edilebilir — yalnızca hangi soruyu soracağını ve hangi kelimeyle kontrol edeceğini bilmen gerekir. Bu derste en önemli kuralları ve basit cümlede noktalamayı öğreneceksin.

жи-ши, ча-ща, чу-щу

İlk dersten hatırla: ж, ш her zaman sert, ч, щ ise her zaman yumuşaktır. Bu yüzden onlardan sonra sertlik ya da yumuşaklık gösteren harf yazmaya gerek yoktur ve Rusçada sabit bir kural vardır: жи, ши и ile, ча, ща а ile, чу, щу у ile yazılır. чк, чн birleşimlerinde ь yazılmaz.

KuralDoğruYanlış
жи, ши — и ileжить, маши́на, лы́жи, ши́нажыть, машына
ча, ща — а ileча́шка, ча́сто, пло́щадь, ро́щачяшка, площядь
чу, щу — у ileчу́до, хочу́, щу́ка, ищу́чюдо, щюка
чк, чн — ь'sizру́чка, до́чка, то́чныйручька, точьный
İstisnalar — birkaç alıntı kelime: жюри́ (jüri), брошю́ра (broşür), парашю́т (paraşüt).

Okumaya devam etmek için ücretsiz kaydol

Dersin geri kalan bölümleri, test ve notlar Educora hesabıyla açılır. Kayıt bir dakika sürer; ilerlemen tüm cihazlarında saklanır.

Vurgusuz ünlüler ve eş ünsüzler

Vurgusuz ünlü açıkça duyulmaz: вода́ (su) kelimesinde [a] duyarız, ama о yazarız. Kontrol etmek için kelimeyi şüpheli ünlü vurgulu olacak şekilde değiştir: вода́ → во́ды (sular). Kelime sonunda ötümsüzleşen ünsüz de böyle kontrol edilir: kelimeyi ünsüzden sonra ünlü gelecek şekilde değiştir: дуб → дубы́ (meşe — meşeler).

Şüpheli yerKontrol kelimesiSonuç
в_да́во́дывода́
л_са́ли́сылиса́
з_мля́зе́млиземля́
ду_дубы́дуб
гла_глаза́глаз
ло́_кало́жечкало́жка

Fiillerle не, -тся ve -ться

не fiillerden ayrı yazılır: не зна́ю, не могу́, не ви́дел (bilmiyorum, yapamıyorum, görmedim). İstisna, не olmadan kullanılmayan fiillerdir: ненави́деть (nefret etmek), негодова́ть (öfkelenmek), нездоро́виться (keyifsiz olmak). -тся ve -ться için fiile soru sor: soruda ь varsa fiilde de ь vardır. Что де́лать? — учи́ться (öğrenim görmek: ь var); Что де́лает? — у́чится (öğrenim görüyor: ь yok).

SoruYazılışÖrnek
что де́лать?-тьсяЯ хочу́ учи́ться в Москве́.
что де́лает?-тсяБрат у́чится в шко́ле.
что сде́лать?-тьсяНа́до научи́ться пла́вать.
что сде́лает?-тсяОн ско́ро нау́чится пла́вать.

Basit cümlede noktalama

  1. Sıralanan öğeler virgülle ayrılır, а, но'dan önce de virgül olur: Я купи́л хлеб, молоко́, сыр. Он ма́ленький, но си́льный. (Küçük ama güçlü.) Tek и'den önce virgül yoktur: хлеб и молоко́.
  2. Seslenme virgülle ayrılır: Ле́йла, иди́ сюда́! Приве́т, Мура́д! (Leyla, buraya gel! Selam Murad!)
  3. Özne ve yüklem isimse, aralarına çizgi konur: Баку́ — столи́ца Азербайджа́на. Özne zamirse çizgi konmaz: Он врач. (O doktor.)
  4. Doğrudan anlatım «…» işareti ve çizgiyle: «Я прие́ду за́втра», — сказа́л Мура́д. (“Yarın gelirim” dedi Murad.)

Yanlış

Мы жывём в Баку.
Чяшка стоит на столе.
Я незнаю, где ручька.
Брат хорошо учиться.
Я хочу научится плавать.
Лейла иди сюда!
Баку столица Азербайджана.

Doğru

Мы живём в Баку.
Чашка стоит на столе.
Я не знаю, где ручка.
Брат хорошо учится.
Я хочу научиться плавать.
Лейла, иди сюда!
Баку — столица Азербайджана.
Dikte

Зимо́й в на́шем го́роде иногда́ идёт снег. Де́ти ката́ются на лы́жах и на са́нках. Мой мла́дший брат ещё не уме́ет ката́ться, но он у́чится.

«Мура́д, иди́ домо́й!» — зовёт ма́ма. Ве́чером мы пьём чай из больши́х ча́шек и чита́ем кни́ги.

Metni dinle, deftere yaz, sonra kendini kontrol et. Çeviri: “Kışın şehrimizde bazen kar yağar. Çocuklar kayak ve kızak kayar. Küçük kardeşim henüz kayamıyor ama öğreniyor. ‘Murad, eve gel!’ diye seslenir annem. Akşamları büyük fincanlarla çay içer ve kitap okuruz.” Bul: жи, ча, -тся/-ться, не + fiil, seslenme.

Alıştırma: hataları bul

Problem

Notta 5 hata var. Bul ve düzelt:
Привет Айсель! Я незнаю, когда начинаеться урок. Мне нужна твоя ручька. Ты хочешь занимается вместе?
(Selam Aysel! Dersin ne zaman başladığını bilmiyorum. Kalemine ihtiyacım var. Birlikte çalışmak ister misin?)

Çözümü gösterÇözümü gizle

Çözüm

1) Привет, Айсель! — seslenme virgülle ayrılır.
2) не знаю — не fiilden ayrı yazılır.
3) начина́ется — что де́лает? → -тся.
4) ру́чка — чк birleşiminde ь yoktur.
5) занима́ться — хо́чешь что де́лать? → -ться.
Eksik harfleri yaz
  1. 1.машна
  2. 2.чшка
  3. 3.щка (ры́ба)
  4. 4.вда́ (во́ды)
  5. 5.ду (дубы́)
  6. 6.Брат хорошо́ у́чи.
  7. 7.Я хочу́ научи́ пла́вать.
  8. 8.Мне о́чень нра́ви э́та кни́га.
1 / 12

Unutma

  • жи, ши — и ile; ча, ща — а ile; чу, щу — у ile; чк, чн — ь'siz.
  • Vurgusuz ünlüyü vurguyla, eş ünsüzü ünlüden önce kontrol et: вода́ — во́ды, дуб — дубы́.
  • не fiillerden ayrı yazılır (не зна́ю); istisna: ненави́деть, негодова́ть.
  • Soruda ь varsa fiilde de var: что де́лать? — учи́ться; что де́лает? — у́чится.
  • Virgül: sıralamada, а/но'dan önce, seslenmede; iki isim arasında çizgi: Баку́ — столи́ца.
Bu derste bir hata ya da yanlışlık mı gördün?

Kendini test et

10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.

Soru 1 / 10

Soru 1 / 10. Hangi kelime doğru yazılmış?