- 12 hissəli rəng dairəsini qurmaq və rəngləri qruplara ayırmaq
- Tamamlayıcı, qonşu və triada sxemlərini dairədə tapmaq
- Hex kodunu (#RRGGBB) oxumaq və sözlə təsvir etmək
Niyə yol nişanlarında qırmızı, xəstəxana lövhələrində isə yaşıl və ya göy rəng çox işlənir? Niyə narıncı xilasedici jilet göy dənizin fonunda uzaqdan görünür? Cavab rəng nəzəriyyəsindədir — rənglərin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu və insana necə təsir etdiyini öyrənən bilikdə.
Rəng dairəsi
İsaak Nyuton 1704-cü ildə «Optika» kitabında spektrin rənglərini dairə şəklində düzmüşdü. Rəssamların istifadə etdiyi ənənəvi rəng dairəsi üç əsas rəng üzərində qurulur: qırmızı, sarı və göy. Onları başqa boyaları qarışdırmaqla almaq olmaz. İki əsas rəngin qarışığından ikinci dərəcəli, əsas rənglə qonşu ikinci dərəcəli rəngin qarışığından isə üçüncü dərəcəli rənglər yaranır. Nəticədə 12 hissəli dairə alınır.
| Qrup | Rənglər | Necə alınır |
|---|---|---|
| Əsas (3) | qırmızı, sarı, göy | qarışdırmaqla alınmır |
| İkinci dərəcəli (3) | narıncı, yaşıl, bənövşəyi | qırmızı + sarı = narıncı; sarı + göy = yaşıl; göy + qırmızı = bənövşəyi |
| Üçüncü dərəcəli (6) | qırmızı-narıncı, sarı-narıncı, sarı-yaşıl, göy-yaşıl, göy-bənövşəyi, qırmızı-bənövşəyi | əsas rəng + qonşu ikinci dərəcəli rəng |
Hər rəngin üç xassəsi var: rəng tonu (qırmızı, göy və s.), açıqlıq (nə qədər açıq və ya tünd olması) və doyğunluq (nə qədər parlaq və ya solğun olması). Rəngə ağ qatanda o açılır, qara qatanda tündləşir, boz qatanda isə doyğunluğu azalır.
İsti və soyuq rənglər
Dairənin bir yarısında isti rənglər — qırmızı, narıncı, sarı — yerləşir: onlar od, günəş və enerji ilə bağlıdır və sanki tamaşaçıya yaxınlaşır. Digər yarısında soyuq rənglər — yaşıl, göy, bənövşəyi — durur: onlar su, səma və sakitliklə bağlıdır və sanki uzaqlaşır. Buna görə mənzərədə uzaq dağlar mavimtıl çəkilir.
Rəng harmoniyası
Dairədə bir-birinin tam qarşısında duran rənglərə tamamlayıcı rənglər deyilir: qırmızı — yaşıl, sarı — bənövşəyi, göy — narıncı. Yan-yana qoyulanda onlar bir-birini daha parlaq göstərir, qarışdırılanda isə bir-birini «söndürüb» boz-qəhvəyi çalar verir. Harmoniya sxemləri rəngləri dairədəki yerlərinə görə seçməyə kömək edir.
| Sxem | Dairədə necə tapılır | Təsiri |
|---|---|---|
| Monoxrom | bir rəngin açıq və tünd çalarları | sakit, vahid |
| Qonşu (analoji) | dairədə yan-yana duran 3 rəng | yumşaq, təbii |
| Tamamlayıcı | qarşı-qarşıya duran 2 rəng | güclü, diqqətçəkən |
| Bölünmüş tamamlayıcı | bir rəng + tamamlayıcısının iki qonşusu | kontrastlı, amma daha yumşaq |
| Triada | dairədə bərabər aralıqla duran 3 rəng | canlı, şən, tarazlı |
Leyla məktəb konserti üçün afişa hazırlayır. Əsas rəng göydür. Ona tamamlayıcı, qonşu, bölünmüş tamamlayıcı və triada sxemlərini tap.
Həllini göstərHəllini gizlət
2) Qonşu: göy-yaşıl, göy, göy-bənövşəyi.
3) Bölünmüş tamamlayıcı: göy + narıncının qonşuları — sarı-narıncı və qırmızı-narıncı.
4) Triada (hər 4 «saatdan» bir): göy, qırmızı, sarı.
Konsert afişası diqqət çəkməlidir, buna görə tamamlayıcı sxem ən yaxşı seçimdir: göy fonda narıncı yazı uzaqdan oxunur.
Rəngi rəqəmlə yazmaq: hex kodları
Kompüter rəngi qırmızı, yaşıl və göy işığın miqdarı ilə yazır: #RRGGBB. Hər cüt on altılıq say sistemində 00-dan (heç yoxdur) FF-ə (255, maksimum) qədər dəyişir. Məsələn, #FF0000 — tam qırmızı işıq, yaşıl və göy isə yoxdur. Üç cüt bərabər olanda rəng həmişə ağ, qara və ya bozdur.
| Hex | Rəng | Sözlə təsviri |
|---|---|---|
| #FF0000 | qırmızı | tam qırmızı, yaşıl və göy yoxdur; yanğınsöndürən maşının parlaq qırmızısı |
| #FFFF00 | sarı | tam qırmızı + tam yaşıl işıq; limon kimi parlaq sarı |
| #0000FF | göy | yalnız göy işıq; dərin, doyğun göy |
| #FF8000 | narıncı | tam qırmızı + yarım yaşıl; portağal rəngi |
| #008000 | yaşıl | yalnız yarım yaşıl; yarpaq kimi orta tündlükdə yaşıl |
| #800080 | bənövşəyi | yarım qırmızı + yarım göy; tünd bənövşəyi |
| #808080 | boz | üç cüt bərabərdir (80) — orta boz |
| #FFFFFF | ağ | üç işıq maksimumdadır |
Əsas fikirlər
- Rəssamların rəng dairəsi 3 əsas, 3 ikinci dərəcəli və 6 üçüncü dərəcəli rəngdən ibarətdir.
- İsti rənglər yaxınlaşır, soyuq rənglər uzaqlaşır.
- Tamamlayıcı rənglər qarşı-qarşıya durur; əsas rəngin cütü qalan iki əsas rəngin qarışığıdır.
- Harmoniya sxemləri: monoxrom, qonşu, tamamlayıcı, bölünmüş tamamlayıcı, triada.
- Boyalar qarışdıqca tündləşir, işıqlar (RGB) toplandıqca açılır; hex kodu #RRGGBB şəklində yazılır.
Özünü yoxla
10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.