Şərtlər və dövrlər

Oyunda personajın canı sıfıra düşəndə «Game over» yazısı çıxır, hər kadrda isə ekran yenidən çəkilir. Birincisi şərtdir — proqram vəziyyətə görə qərar verir. İkincisi dövrdür — eyni iş təkrar-təkrar görülür. Bu iki alət olmadan heç bir ciddi proqram yazmaq mümkün deyil.

if, else if və else

if açar sözündən sonra mötərizədə şərt yazılır. Şərt doğrudursa (true), fiqurlu mötərizədəki blok icra olunur. else if növbəti şərti yoxlayır, else isə heç bir şərt ödənmədikdə işləyir. Şərtlər yuxarıdan aşağı yoxlanır və yalnız birinci doğru şərtin bloku icra olunur.

#include <iostream>

int main() {
    int score = 78;

    if (score >= 90) {
        std::cout << "Excellent\n";
    } else if (score >= 70) {
        std::cout << "Good\n";
    } else if (score >= 50) {
        std::cout << "Satisfactory\n";
    } else {
        std::cout << "Try again\n";
    }
    return 0;
}

Good

score 78-dir: birinci şərt (78 >= 90) yalandır, ikincisi (78 >= 70) doğrudur — ekrana Good çıxır və qalan şərtlər artıq yoxlanmır.

Müqayisə və məntiqi operatorlar

#include <iostream>

int main() {
    int age = 15;
    bool hasTicket = true;

    if (age >= 12 && hasTicket) {
        std::cout << "Welcome to the cinema!\n";
    }
    if (age < 7 || age > 65) {
        std::cout << "Free entry\n";
    } else {
        std::cout << "Standard price\n";
    }
    if (!hasTicket) {
        std::cout << "Please buy a ticket\n";
    }
    return 0;
}

Welcome to the cinema!
Standard price

switch: bir neçə variantdan seçim

Bir dəyişəni çoxlu konkret qiymətlərlə müqayisə etmək lazımdırsa, switch rahatdır. Hər case bir qiyməti yoxlayır, break isə switch-dən çıxır. break unudulsa, icra növbəti case-ə «keçir» — bunu bəzən qəsdən edirlər: aşağıda 6 və 7 eyni nəticəni verir. default heç bir case uyğun gəlmədikdə işləyir.

#include <iostream>

int main() {
    int day = 6;
    switch (day) {
        case 6:
        case 7:
            std::cout << "Weekend\n";
            break;
        case 5:
            std::cout << "Almost weekend\n";
            break;
        default:
            std::cout << "Working day\n";
    }
    return 0;
}

Weekend

for və while dövrləri

for dövrü təkrarların sayı əvvəlcədən məlum olanda işlədilir. Onun başlığında nöqtəli vergüllə ayrılmış üç hissə var:

1. int i = 1 — başlanğıc: sayğac dəyişəni bir dəfə yaradılır.
2. i <= 5 — şərt: hər təkrardan əvvəl yoxlanır; yalan olanda dövr bitir.
3. i++ — addım: hər təkrardan sonra icra olunur.

#include <iostream>

int main() {
    for (int i = 1; i <= 5; i++) {
        std::cout << i << " x 3 = " << i * 3 << '\n';
    }
    return 0;
}

1 x 3 = 3
2 x 3 = 6
3 x 3 = 9
4 x 3 = 12
5 x 3 = 15

while dövrü şərt doğru olduqca işləyir və təkrarların sayı əvvəlcədən məlum olmayanda əlverişlidir. Məsələn: Leylanın 50 manatı var və o, hər ay 40 manat yığır. Neçə aydan sonra onun ən azı 200 manatı olacaq?

#include <iostream>

int main() {
    int savings = 50;
    int months = 0;
    while (savings < 200) {
        savings += 40;
        months++;
    }
    std::cout << "Months: " << months << '\n';
    std::cout << "Savings: " << savings << " AZN\n";
    return 0;
}

Months: 4
Savings: 210 AZN

Bir də do { ... } while (şərt); dövrü var: o, şərti bloku icra etdikdən sonra yoxlayır, ona görə gövdə ən azı bir dəfə işləyir. Bu, məsələn, menyunu istifadəçiyə ən azı bir dəfə göstərmək üçün əlverişlidir.

break və continue

break dövrü dərhal dayandırır, continue isə cari təkrarın qalanını buraxıb növbəti təkrara keçir. Aşağıdakı proqram cüt ədədləri buraxır və 7-dən böyük ədədə çatanda dövrü bitirir:

#include <iostream>

int main() {
    for (int n = 1; n <= 10; n++) {
        if (n % 2 == 0) {
            continue;
        }
        if (n > 7) {
            break;
        }
        std::cout << n << '\n';
    }
    return 0;
}

1
3
5
7