C++ nədir? İlk proqram

Sevdiyin 3D oyun saniyədə onlarla kadr çəkir, brauzerin isə eyni anda yüzlərlə səhifə elementini emal edir. Belə proqramlar çox sürətli olmalıdır və onların böyük hissəsi eyni dildə yazılıb — C++ dilində. Bu dərsdə C++ dilinin nə olduğunu, proqramın necə «doğulduğunu» öyrənəcək və ilk proqramını yazacaqsan.

C++ nədir?

C++ ümumi təyinatlı proqramlaşdırma dilidir. Onu danimarkalı alim Bjarne Stroustrup yaradıb: iş 1979-cu ildə «C with Classes» (siniflərlə C) adı ilə başlayıb, 1983-cü ildə isə dil C++ adını alıb. C++ daha köhnə və çox sürətli C dilinin üzərində qurulub, ona siniflər, şablonlar və zəngin standart kitabxana əlavə edib.

Python kimi dillərdə kod proqram işləyərkən sətir-sətir oxunur. C++ isə kompilyasiya olunan dildir: kod əvvəlcə bütövlükdə maşın koduna çevrilir, yalnız sonra işə salınır. Buna görə C++ proqramları çox sürətli işləyir, bir çox səhv isə hələ proqram başlamamış, kompilyasiya zamanı tapılır.

1. 1
   Kodu yaz

   Mətn redaktorunda və ya IDE-də (məsələn, Visual Studio, VS Code, Code::Blocks) .cpp uzantılı fayl yarat və kodu ora yaz.

2. 2
   Kompilyasiya et

   Kompilyator (GCC, Clang və ya Microsoft Visual C++) kodu yoxlayır və icra olunan fayl yaradır. Səhv varsa, fayl yaranmır və sən xəta mesajı görürsən.

3. 3
   İşə sal

   Yaranan faylı işə sal — proqram nəticəni ekrana çıxaracaq. Kodu hər dəfə dəyişdikdən sonra onu yenidən kompilyasiya etmək lazımdır.

g++ -std=c++17 hello.cpp -o hello
./hello

C++ harada istifadə olunur?

• Oyunlar və oyun mühərrikləri — məsələn, məşhur Unreal Engine mühərriki C++ dilində yazılıb.
• Brauzerlər və böyük proqramlar — Google Chrome brauzerinin əsas hissəsi C++ dilində yazılıb.
• Sistemlər və qurğular — əməliyyat sistemlərinin hissələri, drayverlər, robotlar və Arduino kimi mikrokontrollerlər üçün proqramlar.
• Proqramlaşdırma olimpiadaları — sürətinə və hazır alqoritmlərinə görə C++ olimpiada iştirakçılarının ən çox seçdiyi dildir.

İlk proqramın

Proqramçılar arasında belə bir ənənə var: yeni dildə ilk proqram ekrana «Hello, world!» (Salam, dünya!) yazır. C++ dilində bu proqram belə görünür:

#include <iostream>

int main() {
    std::cout << "Hello, world!" << std::endl;
    return 0;
}

Hello, world!

• #include <iostream> giriş-çıxış kitabxanasını proqrama qoşur. Onsuz std::cout işləməz.
• int main() hər C++ proqramının başladığı əsas funksiyadır. Fiqurlu mötərizələr { } onun gövdəsinin əvvəlini və sonunu göstərir.
• std::cout (character output) ekrana çıxışdır. << operatoru qiyməti bu axına «göndərir», std::endl isə sətri bitirir.
• std:: prefiksi cout-un standart ad fəzasına (std) aid olduğunu bildirir.
• Hər əmr nöqtəli vergüllə ; bitir. return 0; əməliyyat sisteminə proqramın uğurla başa çatdığını bildirir.

Bir neçə sətir çap etmək

Proqram əmrləri yuxarıdan aşağıya, bir-bir icra edir. Bir std::cout əmrində << ilə mətni, ədədləri və hətta hesablamaların nəticəsini ardıcıl birləşdirmək olar. Yeni sətrə keçmək üçün std::endl əvəzinə çox vaxt qısa '\n' simvolu yazılır.

#include <iostream>

int main() {
    std::cout << "My name is Aysel.\n";
    std::cout << "I live in Baku.\n";
    std::cout << "I am " << 12 << " years old." << '\n';
    std::cout << "2 + 3 = " << 2 + 3 << '\n';
    std::cout << "2 + 3" << '\n';
    return 0;
}

My name is Aysel.
I live in Baku.
I am 12 years old.
2 + 3 = 5
2 + 3

Şərhlər

Şərhlər kodu oxuyan insanlar üçün izahlardır, kompilyator onlara məhəl qoymur. // işarəsindən sətrin sonuna qədər olan hər şey şərhdir. Bir neçə sətirlik şərh /* ilə başlayır və */ ilə bitir.

#include <iostream>

// This program greets the learner
int main() {
    /* A comment can also
       span several lines */
    std::cout << "Welcome to Educora!\n"; // greeting
    return 0;
}

Welcome to Educora!