- Skripka və bas açarında notların yerini tapmaq
- Notların və pauzaların müddətini müqayisə etmək
- Musiqi ölçüsünü oxumaq və taktda vuruşları saymaq
Min il əvvəl musiqiçilər yeni mahnını yalnız eşidərək öyrənə bilirdilər və bu, illərlə çəkirdi. XI əsrdə italyan rahib Qvido d'Arezzo notları xətlər üzərində yazmaq üsulunu təkmilləşdirdi və səslərə latın himninin hecalarından adlar verdi: ut, re, mi, fa, sol, la. Sonralar ut «do» ilə əvəz olundu, «si» əlavə edildi. Beləliklə, bu gün bütün dünyada oxunan not yazısı yarandı.
Not düzümü və açarlar
Notlar not düzümündə — beş paralel xətt və onların arasındakı dörd aralıqda yazılır. Xətlər aşağıdan yuxarıya sayılır. Not nə qədər yuxarıdadırsa, səs o qədər zildir. Düzümə sığmayan notlar üçün qısa əlavə xətlər çəkilir. Düzümün əvvəlindəki açar notların adını müəyyən edir: skripka açarı (sol açarı) ikinci xəttin ətrafında burulur və orada birinci oktavanın «sol» notunu göstərir, bas açarı (fa açarı) isə iki nöqtəsi ilə dördüncü xəttdəki kiçik oktavanın «fa» notunu göstərir.
| Hecalarla | Hərflərlə | Skripka açarında yeri |
|---|---|---|
| do | C | birinci əlavə xətt (aşağıda) |
| re | D | birinci xəttin altında |
| mi | E | 1-ci xətt |
| fa | F | 1-ci aralıq |
| sol | G | 2-ci xətt |
| lya | A | 2-ci aralıq |
| si | B | 3-cü xətt |
Notların və pauzaların müddəti
| Not | Görünüşü | 4/4-də vuruş |
|---|---|---|
| Tam not | içi boş oval, çubuqsuz | 4 |
| Yarım not | içi boş oval, çubuqlu | 2 |
| Dörddəbir not | içi dolu oval, çubuqlu | 1 |
| Səkkizdəbir not | dolu oval, çubuq və bir bayraqcıq | ½ |
| On altıdabir not | dolu oval, çubuq və iki bayraqcıq | ¼ |
Hər notun eyni müddətli pauzası — səssizlik işarəsi var: tam pauza, yarım pauza, dörddəbir pauza və s. Notun yanındakı nöqtə onun müddətini yarısı qədər artırır: nöqtəli yarım not = 2 + 1 = 3 vuruş. Eyni yüksəklikli iki notu birləşdirən qövs — liqa — onların müddətlərini toplayır.
Musiqi ölçüsü və takt
Musiqi bərabər hissələrə — taktlara bölünür və taktlar takt xətti ilə ayrılır. Əsərin əvvəlində iki rəqəmlə yazılan ölçü göstərir: yuxarı rəqəm taktda neçə vuruş olduğunu, aşağı rəqəm isə hansı notun bir vuruş sayıldığını (4 — dörddəbir, 8 — səkkizdəbir). 4/4 ölçüsündə hər taktda dörd dörddəbir vuruş var; bu ölçü bəzən C hərfi ilə işarə olunur.
4/4 ölçüsündə üç takt yazılıb:
1-ci takt: dörddəbir, dörddəbir, yarım.
2-ci takt: nöqtəli yarım, dörddəbir.
3-cü takt: iki səkkizdəbir, dörddəbir, yarım pauza.
Hər taktı say və müddətlərin düz olduğunu yoxla. «+» işarəsi «və» kimi oxunur.
Həllini göstərHəllini gizlət
2-ci takt: «1-2-3» – «4» → 3 + 1 = 4 ✓ (nöqtə yarım notu 3 vuruşa çatdırır)
3-cü takt: «1 +» – «2» – («3-4» səssiz) → ½ + ½ + 1 + 2 = 4 ✓
Hər takt 4 vuruşdan ibarətdir, yazı düzgündür. Səkkizdəbirləri sayanda vuruşu iki yerə böl: «bir-və».
Əsas fikirlər
- Not düzümü beş xətt və dörd aralıqdan ibarətdir; xətlər aşağıdan yuxarıya sayılır.
- Skripka açarı ikinci xəttdə «sol», bas açarı dördüncü xəttdə «fa» notunu göstərir.
- 1 tam = 2 yarım = 4 dörddəbir = 8 səkkizdəbir = 16 on altıdabir.
- Nöqtə notun müddətinə onun yarısını əlavə edir; liqa iki notun müddətini toplayır.
- Ölçünün yuxarı rəqəmi vuruşların sayını, aşağı rəqəmi vuruş notunu göstərir.
Özünü yoxla
10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.