- Periyodik yasayı ifade etmek
- Periyot ve grup numarasından atomun yapısını açıklamak
- Özelliklerin periyot ve grup boyunca nasıl değiştiğini açıklamak
1869'da Rus kimyager Dmitri Mendeleyev, o dönemde bilinen 63 elementi tek bir tabloya yerleştirdi ve şaşırtıcı bir düzenlilik fark etti: elementlerin özellikleri belirli aralıklarla tekrarlanıyordu. Bugün periyodik sistemde 118 element vardır ama temelinde hâlâ Mendeleyev'in fikri yatar.
Periyodik yasa
Mendeleyev elementleri artan atom kütlesine göre sıralamıştı. Daha sonra atomun yapısı anlaşılınca asıl nedenin çekirdek yükü olduğu ortaya çıktı: atom numarası arttıkça dış katmandaki elektron dizilimi periyodik olarak tekrarlanır, özellikler de onunla birlikte tekrarlanır.
Kimyasal elementlerin ve bileşiklerinin özellikleri, atom çekirdeklerinin yüküne (atom numarasına) periyodik olarak bağlıdır.
Periyotlar ve gruplar
Tablonun yatay satırlarına periyot denir, 7 periyot vardır. Dikey sütunlar ise gruplardır: modern tabloda 18 sütun bulunur. Ana gruplar genellikle 1A–8A olarak adlandırılır. İki basit kuralı unutma: periyot numarası atomdaki elektron katmanı sayısına, ana grup elementlerinde ise grup numarası dış katmandaki elektron sayısına eşittir.
Tablonun her kutusunda elementin sembolü, adı, atom numarası ve atom kütlesi yazılıdır. Örneğin oksijenin kutusunda O sembolü, 8 atom numarası ve ≈ 16 atom kütlesi bulunur. Aşağıdaki tabloda birkaç elementin yeri, elektron dizilimiyle karşılaştırılıyor.
| Element | Z | Elektron katmanları | Periyot | Grup |
|---|---|---|---|---|
| Lityum (Li) | 3 | 2, 1 | 2 | 1A |
| Oksijen (O) | 8 | 2, 6 | 2 | 6A |
| Sodyum (Na) | 11 | 2, 8, 1 | 3 | 1A |
| Klor (Cl) | 17 | 2, 8, 7 | 3 | 7A |
| Argon (Ar) | 18 | 2, 8, 8 | 3 | 8A |
| Potasyum (K) | 19 | 2, 8, 8, 1 | 4 | 1A |
Bir elementin atom numarası 16'dır. Elektronlarını katmanlara dağıt, periyodunu ve grubunu bul, elementi adlandır.
Çözümü gösterÇözümü gizle
3 katman → 3. periyot.
Dış katmanda 6 elektron → 6A grubu.
Bu element kükürttür (S), bir ametaldir.
Özellikler nasıl değişir?
- Periyotta soldan sağa: çekirdek yükü artar, atom yarıçapı küçülür, metalik özellikler zayıflar, ametalik özellikler güçlenir. Her periyot (birincisi hariç) aktif bir metalle başlar ve bir soy gazla biter.
- Ana grupta yukarıdan aşağı: katman sayısı ve atom yarıçapı artar, metalik özellikler güçlenir. Örneğin potasyum sodyumdan, sodyum da lityumdan daha aktiftir.
Element aileleri
| Aile | Grup | Örnekler | Özelliği |
|---|---|---|---|
| Alkali metaller | 1A | Li, Na, K | yumuşak, çok aktif, suyla şiddetle tepkimeye girer |
| Halojenler | 7A | F, Cl, Br, I | aktif ametaller, metallerle tuz oluşturur |
| Soy gazlar | 8A | He, Ne, Ar | dış katmanı dolu, neredeyse hiç tepkimeye girmez |
Bir gruptaki elementler neden birbirine bu kadar benzer? Çünkü atomlarının dış katmanında aynı sayıda elektron vardır. Bütün alkali metallerin dış katmanında 1 elektron bulunur ve bunu kolayca verirler; halojenlerin ise katmanı tamamlamak için 1 elektrona ihtiyacı vardır. Bir elementin tepkimelerdeki davranışını dış katmandaki elektronlar belirler.
Sodyum suyla tepkimeye girerek bir baz (sodyum hidroksit) ve hidrojen gazı oluşturur.
Önemli noktalar
- Periyodik yasayı 1869'da Dmitri Mendeleyev keşfetti.
- Elementlerin özellikleri çekirdek yüküne (atom numarasına) periyodik olarak bağlıdır.
- Periyot numarası = katman sayısı; A grubu numarası = dış katmandaki elektron sayısı.
- Metalik özellikler periyotta soldan sağa zayıflar, grupta yukarıdan aşağı güçlenir.
- Alkali metaller, halojenler ve soy gazlar, benzer özellikli element aileleridir.
Kendini test et
10 soru. Her doğru cevap XP kazandırır.