1C:Enterprise: platforma, məlumat bazaları, istifadəçilər və ehtiyat nüsxə

Murad təzəcə mühasib köməkçisi kimi işə başlayıb. Baş mühasib ona deyir: «1C-ni aç, şirkətin bazasını işə sal, amma hər şeydən əvvəl ehtiyat nüsxə çıxar». Murad üçün bu cümlədə üç naməlum söz var: 1C, baza və ehtiyat nüsxə. Bu dərsdən sonra onların hər birinin nə olduğunu və necə işlədiyini biləcəksən.

Platforma, konfiqurasiya və məlumat bazası

1C:Enterprise 8.3 (1С:Предприятие 8.3) — platformadır: proqramları işə salan, verilənləri saxlayan və ekranı quran texnoloji «mühərrik». Platformanın üzərində konfiqurasiyalar — konkret işlər üçün hazır tətbiqi həllər qurulur: mühasibat, əmək haqqı, ticarət. Konfiqurasiya ilə şirkətin bütün verilənləri birlikdə məlumat bazası (информационная база) təşkil edir.

Azərbaycan üçün 1C-nin rəsmi saytında göstərildiyi kimi, 1С:Бухгалтерия для Азербайджана konfiqurasiyasının 3.0 redaksiyasını AKBIS MMC hazırlayıb; o, Rusiyanın Бухгалтерия предприятия 3.0 konfiqurasiyası əsasında qurulub, Azərbaycanın milli mühasibat standartlarına uyğun müxabirləşmələr aparır və elan zamanı 8.3.24-dən aşağı olmayan platforma versiyası tələb edirdi. İnterfeysin adları çox vaxt rus dilindədir, buna görə də kursda menyu adlarını rusca kod şəklində veririk.

Bazalar siyahısı və proqramın işə salınması

1. 1
   Başlatma pəncərəsini aç

   İş masasında 1C:Enterprise nişanını iki dəfə klikləyirsən və Запуск 1С:Предприятия pəncərəsi açılır. Burada kompüterdə qeydə alınmış bütün bazaların siyahısı görünür.

2. 2
   Bazanı əlavə et

   Добавить… düyməsini bas. Yeni baza üçün Создание новой информационной базы seç və şablondan (məsələn, təmiz və ya demo baza) yarat; mövcud baza üçün Добавление в список существующей информационной базы seç.

3. 3
   Yerini göstər

   Bazaya aydın ad ver (məsələn, «Xəzər Kitab — işçi») və növünü seç: bu kompüterdə və ya lokal şəbəkədə (fayl variantı), ya da 1C:Enterprise serverində. Fayl variantında qovluğu göstər.

4. 4
   Rejimi seç və daxil ol

   Siyahıda bazanı seç və gündəlik iş üçün 1С:Предприятие düyməsini bas. Конфигуратор (Designer) isə inzibatçı rejimidir: yeniləmə, ehtiyat nüsxə və proqramın strukturunu dəyişmək üçün. Sonra istifadəçi adını və parolu daxil et.

İstifadəçilər və hüquqlar

Hər əməkdaşın öz istifadəçisi olmalıdır: proqram hər sənəddə onu kimin yaratdığını yadda saxlayır, hüquqlar isə kassirin əmək haqqı cədvəlini, satış menecerinin də bank əməliyyatlarını görməməsini təmin edir. Бухгалтерия предприятия 3.0 əsasında hazırlanmış konfiqurasiyalarda hüquqlar giriş qrupları (Группы доступа) vasitəsilə verilir.

1. 1
   İstifadəçilər siyahısını aç

   Администрирование › Настройки пользователей и прав › Пользователи.

2. 2
   Yeni istifadəçi yarat

   Создать bas, tam adı yaz, Вход в программу разрешен qutusunu işarələ, giriş adını və parolu təyin et.

3. 3
   Hüquqları ver

   İstifadəçi kartında Права доступа keçidini aç və ona lazım olan giriş qruplarını qeyd et — məsələn, mühasib üçün mühasib profili. Администратор hüququ yalnız bir-iki etibarlı şəxsə verilməlidir.

Ehtiyat nüsxə: .dt faylı

Disk xarab ola, virus faylları şifrələyə, uğursuz yeniləmə bazanı korlaya bilər. Ən universal ehtiyat nüsxə — bazanın .dt faylına ixrac edilməsidir (выгрузка информационной базы): bu fayl konfiqurasiyanı və bütün verilənləri saxlayır və istənilən kompüterdə bərpa oluna bilər.

1. 1
   İstifadəçiləri çıxart

   Nüsxə çıxararkən bazada başqa heç kimin işləməməsi daha yaxşıdır — əməkdaşlardan proqramı bağlamağı xahiş et.

2. 2
   Konfiqurator rejimində aç

   Başlatma pəncərəsində bazanı seç və Конфигуратор düyməsini bas.

3. 3
   Bazanı ixrac et

   Администрирование › Выгрузить информационную базу… seç, qovluğu və fayl adını göstər, məsələn, XazarKitab_2026-09-27.dt, sonra Сохранить bas və tamamlanma mesajını gözlə.

4. 4
   Nüsxəni başqa yerə köçür

   Faylı eyni diskdə saxlama: xarici diskə və ya buluda köçür. Bərpa üçün Администрирование › Загрузить информационную базу… istifadə olunur.