Java nədir? İlk proqramın

Bank kartı ilə ödəniş edəndə, Android telefonda tətbiq açanda və ya Minecraft-ın Java Edition versiyasını oynayanda, çox güman ki, arxa planda Java ilə yazılmış kod işləyir. 30 ildən artıqdır ki, Java dünyanın ən populyar proqramlaşdırma dillərindən biridir. Bu dərsdə onun necə işlədiyini öyrənəcək və ilk proqramını yazacaqsan.

Java nədir?

Java ümumi təyinatlı, obyektyönlü proqramlaşdırma dilidir. Onu Sun Microsystems şirkətində Ceyms Qoslinqin (James Gosling) rəhbərlik etdiyi komanda yaradıb, dil ictimaiyyətə 1995-ci ildə təqdim olunub. 2010-cu ildən bəri Java-nı Oracle şirkəti açıq icma ilə (OpenJDK layihəsi) birlikdə inkişaf etdirir. Dilin yeni versiyası hər altı aydan bir çıxır.

• Android tətbiqləri — uzun illər Android üçün proqramlar əsasən Java ilə yazılıb; bu gün də Java və onun «qohumu» Kotlin geniş istifadə olunur.
• Korporativ sistemlər — banklar, mağaza şəbəkələri və aviaşirkətlər öz serverlərində Java-dan istifadə edir.
• Böyük verilənlər və axtarış — Apache Hadoop və Elasticsearch kimi məşhur alətlər Java ilə yazılıb.
• Təhsil — bir çox universitet proqramlaşdırmanı məhz Java ilə öyrədir.

Java proqramı necə işə düşür?

Sən kodu adi mətn faylına, məsələn, Main.java-ya yazırsan. Sonra kompilyator (javac) bu mətni bayt-koda çevirir və Main.class faylı yaranır. Bayt-kod konkret kompüter üçün deyil, Java virtual maşını (JVM) üçün yazılmış təlimatlardır. JVM isə Windows, macOS, Linux, serverlər və bir çox başqa qurğular üçün mövcuddur.

1. 1
   Kodu yaz

   Proqramı Main.java faylında saxla. Faylın adı public sinfin adı ilə eyni olmalıdır.

2. 2
   Kompilyasiya et

   Terminalda javac Main.java yaz: kompilyator kodda xəta olub-olmadığını yoxlayır və Main.class bayt-kod faylını yaradır.

3. 3
   İşə sal

   java Main əmri JVM-i işə salır, JVM də bayt-kodu icra edir.

İlk proqramın

Ənənəyə görə yeni dili öyrənəndə ilk proqram ekrana «Hello, world!» yazır. Java-da hətta ən kiçik proqram da sinfin içində yerləşir:

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Hello, world!");
    }
}

Hello, world!

• public class Main — Main adlı sinif elan edir. Java-da bütün kod siniflərin içində yazılır, fayl da sinfin adını daşımalıdır: Main.java.
• public static void main(String[] args) — proqramın giriş nöqtəsi: JVM işə həmişə main metodundan başlayır. Bu sətrin hər sözünü növbəti dərslərdə öyrənəcəksən, hələlik onu olduğu kimi yadda saxla.
• System.out.println(...) mötərizədəki qiyməti ekrana çıxarır və kursoru yeni sətrə keçirir.
• Fiqurlu mötərizələr { } kod bloklarını qruplaşdırır, hər əmr isə nöqtəli vergüllə ; bitir.

Ekrana məlumat çıxarmaq

println hər dəfə yeni sətrə keçir, print isə eyni sətirdə qalır. Qoşa dırnaq içindəki mətnə sətir (string) deyilir. Dırnaqsız yazılan 7 + 8 isə Java-nın hesabladığı ifadədir. + işarəsi sətirlə yanaşı işlənəndə mətn parçalarını birləşdirir.

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("My name is Murad.");
        System.out.print("I live in ");
        System.out.println("Baku.");
        System.out.println(2026);
        System.out.println(7 + 8);
        System.out.println("7 + 8 = " + (7 + 8));
        System.out.println("7 + 8 = " + 7 + 8);
    }
}

My name is Murad.
I live in Baku.
2026
15
7 + 8 = 15
7 + 8 = 78

Şərhlər və xətalar

Şərhlər kodu oxuyan insan üçün qeydlərdir, kompilyator onları nəzərə almır. // sətrin qalan hissəsini, /* ... */ isə bir neçə sətri şərhə çevirir. Şərh bir əmri silmədən müvəqqəti «söndürmək» üçün də əlverişlidir.

/* My first Java program.
   It prints two lines. */
public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        // greeting
        System.out.println("Welcome to Educora!");
        // System.out.println("This line is switched off");
        System.out.println("Java is fun!"); // end of program
    }
}

Welcome to Educora!
Java is fun!

Java kodu işə düşməzdən əvvəl onu kompilyator yoxlayır. Kiçik bir səhv olsa belə, proqram ümumiyyətlə işə düşməyəcək və sən kompilyasiya xətası görəcəksən. Qorxma: mesaj səhvin hansı sətirdə olduğunu və nəyin çatışmadığını göstərir.