Varislik və polimorfizm

extends ilə mövcud sinfi genişləndir, super və @Override-dan istifadə et, polimorfizmin necə işlədiyini və instanceof-u öyrən.

  • Orta
  • 17 dəq
  • 10 sual
  • 18 dərsdən 8-cisi

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • extends və super ilə törəmə sinif yaratmaq
  • Metodu @Override ilə yenidən təyin etmək
  • Polimorfizmi izah etmək və instanceof ilə tipi yoxlamaq

Şirkətdə adi işçilər və menecerlər çalışır. Hər ikisinin adı və maaşı var, amma menecer əlavə olaraq bonus alır. Manager sinfini sıfırdan yazıb Employee-nin bütün kodunu təkrarlamaq əvəzinə deyə bilərik: «Menecer də işçidir, sadəcə bir az fərqlidir». Bunun üçün varislik var.

extends və super

class Manager extends Employee yazılışı Manager-in Employee-dən törədiyini bildirir: törəmə sinif (subclass) valideyn sinfin (superclass) sahə və metodlarını alır. Törəmə sinfin konstruktoru əvvəlcə super(...) ilə valideynin konstruktorunu çağırmalıdır. super.salary() isə valideyn sinfin metodunun versiyasını çağırır.

Java
public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        Employee e = new Employee("Nigar", 1200);
        Manager m = new Manager("Rashad", 2000, 500);
        System.out.println(e.describe());
        System.out.println(m.describe());
        System.out.println(m.getName() + " earns " + m.salary());
    }
}

class Employee {
    protected String name;
    protected double baseSalary;

    Employee(String name, double baseSalary) {
        this.name = name;
        this.baseSalary = baseSalary;
    }

    String getName() { return name; }

    double salary() { return baseSalary; }

    String describe() {
        return name + ": " + salary() + " AZN";
    }
}

class Manager extends Employee {
    private double bonus;

    Manager(String name, double baseSalary, double bonus) {
        super(name, baseSalary);
        this.bonus = bonus;
    }

    @Override
    double salary() {
        return super.salary() + bonus;
    }
}

Gözlənilən nəticə

Nigar: 1200.0 AZN
Rashad: 2500.0 AZN
Rashad earns 2500.0
  • Manager sinfində getName() və describe() metodları yazılmayıb, amma onlar işləyir — valideyndən miras qalıb.
  • salary() metodu yenidən təyin edilib (override): eyni ad və parametrlər, amma yeni davranış.
  • Diqqət et: describe() valideyndə yazılıb, amma menecer üçün 2500 göstərdi. Çünki o, salary()-ni çağıranda obyektin həqiqi sinfinin versiyası işləyir.
  • protected sahələri törəmə siniflər görə bilir, kənar kod isə (başqa paketdən) görə bilmir.

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Polimorfizm

Polimorfizm («çox formalılıq») o deməkdir ki, valideyn tipli dəyişən istənilən törəmə sinfin obyektinə istinad edə bilər, metod çağırılanda isə obyektin həqiqi sinfinin versiyası işləyir. Aşağıda Shape massivində dairələr və düzbucaqlılar var, dövr isə onların fərqinə varmadan area() çağırır — hər fiqur sahəsini özü bildiyi kimi hesablayır.

Java
public class Main {
    static double round2(double x) {
        return Math.round(x * 100) / 100.0;
    }

    public static void main(String[] args) {
        Shape[] shapes = { new Circle(1), new Rectangle(3, 4), new Circle(2) };
        double total = 0;
        for (Shape s : shapes) {
            System.out.println(s.name() + ": " + round2(s.area()));
            total += s.area();
        }
        System.out.println("Total: " + round2(total));
    }
}

class Shape {
    String name() { return "Shape"; }
    double area() { return 0; }
}

class Circle extends Shape {
    private double r;
    Circle(double r) { this.r = r; }
    @Override String name() { return "Circle"; }
    @Override double area() { return Math.PI * r * r; }
}

class Rectangle extends Shape {
    private double w, h;
    Rectangle(double w, double h) { this.w = w; this.h = h; }
    @Override String name() { return "Rectangle"; }
    @Override double area() { return w * h; }
}

Gözlənilən nəticə

Circle: 3.14
Rectangle: 12.0
Circle: 12.57
Total: 27.71

İnteraktiv

Simulyasiya yüklənir…
Dairənin radiusunu dəyiş və sahəni Circle sinfinin düsturu ilə — π · r² — müqayisə et. Digər fiqurları da seç: onların hər biri üçün ayrıca törəmə sinif yazmaq olardı.

Polimorfizmin gücü ondadır ki, sabah Triangle sinfini əlavə etsən, main-dəki dövrü dəyişməyə ehtiyac qalmayacaq. Kod konkret siniflərdən deyil, ümumi tipdən (Shape) asılıdır. Böyük proqramlar məhz belə genişlənir.

instanceof ilə tipi yoxlamaq

Bəzən obyektin konkret tipini bilmək lazım olur. o instanceof String s ifadəsi o-nun String olub-olmadığını yoxlayır və əgər elədirsə, onu dərhal s adlı String dəyişəninə yerləşdirir. Bu yazılış (pattern matching) Java 16-dan mövcuddur.

Java
public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        Object[] things = { "Baku", 42, new Dog("Rex"), 3.5 };
        for (Object o : things) {
            if (o instanceof String s) {
                System.out.println("String of length " + s.length());
            } else if (o instanceof Dog d) {
                d.bark();
            } else {
                System.out.println("Something else: " + o);
            }
        }
    }
}

class Dog {
    private String name;
    Dog(String name) { this.name = name; }
    void bark() { System.out.println(name + " says Woof!"); }
}

Gözlənilən nəticə

String of length 4
Something else: 42
Rex says Woof!
Something else: 3.5

Yadda saxla

  • class B extends A — B sinfi A-nın sahə və metodlarını miras alır; Java-da sinif yalnız bir sinifdən törəyə bilər.
  • super(...) valideynin konstruktorunu, super.metod() isə valideynin metodunu çağırır.
  • @Override metodun həqiqətən valideyn metodunu əvəz etdiyini kompilyatora yoxlatdırır.
  • Polimorfizm: valideyn tipli dəyişən törəmə obyektə istinad edir, işləyən isə obyektin həqiqi sinfinin metodudur.
  • o instanceof Tip t tipi yoxlayır və obyekti dərhal yeni dəyişənə verir.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 10

Sual 1 / 10. Törəmə sinfin konstruktorunda valideynin konstruktoru necə çağırılır?