Dəyişənlər, tiplər və operatorlar

Onlayn mağaza hər məhsulun adını, qiymətini, anbarda neçə ədəd qaldığını və endirimdə olub-olmadığını yadda saxlamalıdır. Proqramlar belə məlumatı dəyişənlərdə saxlayır. Java-da hər dəyişənin əvvəlcədən məlum olan tipi var və bu tip sonradan dəyişmir — belə dillərə statik tipli dillər deyilir.

Dəyişən elan etmək

Dəyişən yaratmaq üçün əvvəlcə tipi, sonra adı yazırsan və istəsən, = işarəsi ilə dərhal qiymət verirsən: int age = 14;. Sonradan dəyişənə yeni qiymət mənimsətmək olar, amma başqa tipdə qiymət yox: int dəyişəninə mətn yazmaq alınmayacaq.

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        String name = "Leyla";
        int age = 14;
        double height = 1.62;
        boolean isStudent = true;
        char grade = 'A';
        System.out.println(name + " is " + age + " years old.");
        System.out.println("Height: " + height + " m");
        System.out.println("Student: " + isStudent + ", grade: " + grade);
        age = age + 1;
        System.out.println("Next year: " + age);
    }
}

Leyla is 14 years old.
Height: 1.62 m
Student: true, grade: A
Next year: 15

Primitiv tiplər

Java-da səkkiz primitiv tip var — bunlar dilin ən sadə «kərpicləridir». Onlar yaddaşda nə qədər yer tutduqlarına və hansı qiymətləri saxlaya bildiklərinə görə fərqlənir. Tam ədədlər üçün adətən int, kəsr ədədlər üçün isə double seçilir.

String bu siyahıda yoxdur: o, primitiv tip deyil, sinifdir — ona görə də böyük hərflə yazılır. Sətirlərlə növbəti dərsdə ətraflı tanış olacaqsan. Diqqət et: char qiyməti tək dırnaqda ('A'), String isə qoşa dırnaqda yazılır.

Hesab operatorları

Java-da +, -, *, / və % (bölmədən alınan qalıq) operatorları var. Ən vacib incəlik budur: iki tam ədədi böləndə nəticə də tam olur, kəsr hissə sadəcə atılır. Yəni 17 / 5 ifadəsinin qiyməti 3.4 deyil, 3-dür.

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        int a = 17;
        int b = 5;
        System.out.println(a + b);
        System.out.println(a - b);
        System.out.println(a * b);
        System.out.println(a / b);
        System.out.println(a % b);
        System.out.println(17.0 / 5);
        int count = 10;
        count += 5;
        count++;
        System.out.println(count);
    }
}

22
12
85
3
2
3.4
16

Ədədlərdən biri kəsr ədəd olan kimi (17.0) nəticə də kəsr olur. count += 5 yazılışı count = count + 5-in qısa formasıdır; -=, *=, /= də eyni qayda ilə işləyir. count++ dəyişəni 1 vahid artırır, count-- isə 1 vahid azaldır.

Tiplərin çevrilməsi

Bəzən qiyməti bir tipdən digərinə keçirmək lazım olur. Kiçik tipdən böyük tipə (genişləndirmə, məsələn, int → double) Java özü və itkisiz çevirir. Böyük tipdən kiçik tipə (daraltma, məsələn, double → int) keçəndə isə məlumat itə bilər, ona görə də bunu tipi mötərizədə yazaraq açıq şəkildə tələb etmək lazımdır: (int) price.

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        int apples = 7;
        double d = apples;
        System.out.println(d);
        double price = 9.99;
        int whole = (int) price;
        System.out.println(whole);
        int sum = 7, people = 2;
        System.out.println(sum / people);
        System.out.println((double) sum / people);
        System.out.println((int) 'A');
        System.out.println((char) 66);
        int max = Integer.MAX_VALUE;
        System.out.println(max + 1);
    }
}

7.0
9
3
3.5
65
B
-2147483648

• (int) 9.99 nəticəsi 9-dur: kəsr hissə yuvarlaqlaşdırılmır, atılır.
• (double) sum / people ifadəsində əvvəlcə sum double tipinə çevrilir, ona görə bölmə kəsr hissə ilə aparılır: 3.5.
• char əslində ədəddir: 'A' simvolunun kodu 65-dir, 66 isə 'B' simvoludur.
• int tipinin ən böyük qiymətinə 1 əlavə edəndə daşma (overflow) baş verir: qiymət ən kiçik mənfi ədədə «fırlanır».