TypeScript nə üçün lazımdır?

Təsəvvür et: internet mağazasında qiyməti formatlayan formatPrice(price) funksiyası aylarla qüsursuz işləyir. Bir gün qiymət formadan ədəd yox, '4.5' sətri kimi gəlir və səhifə TypeError: price.toFixed is not a function xətası ilə sınır. Səhvi proqramçıdan əvvəl müştəri gördü. TypeScript məhz buna görə var: belə səhvləri istifadəçi yox, sən — elə redaktorda, kodu yazdığın anda görəsən.

TypeScript nədir?

JavaScript-də tiplər dinamik yoxlanılır — yalnız sətir həqiqətən icra olunanda. TypeScript-də isə tiplər statik yoxlanılır — kodu işə salmadan, sadəcə oxumaqla. Tip iki nöqtədən sonra yazılır və buna tip annotasiyası deyilir: price: number «price həmişə ədəddir» deməkdir. Harasa sətir ötürsən, kompilyator dərhal xəbər verəcək:

function formatPrice(price: number): string {
  return price.toFixed(2) + ' AZN';
}

console.log(formatPrice(4.5));
console.log(formatPrice('4.5'));

shop.ts:6:25 - error TS2345: Argument of type 'string' is not assignable to parameter of type 'number'.

6 console.log(formatPrice('4.5'));
                          ~~~~~

TypeScript-dən JavaScript-ə

Brauzerlər və Node.js əslində yalnız JavaScript başa düşür. Ona görə TypeScript kompilyatoru tsc iki iş görür: tipləri yoxlayır və tiplərin sadəcə silindiyi adi JavaScript kodu yaradır. Aşağıda kiçik bir fayl və tsc-nin ondan düzəltdiyi JavaScript var:

type User = { name: string; age: number };

export function greet(user: User): string {
  return `Hello, ${user.name}! You are ${user.age}.`;
}

const aysel: User = { name: 'Aysel', age: 14 };
console.log(greet(aysel));

Hello, Aysel! You are 14.

export function greet(user) {
    return `Hello, ${user.name}! You are ${user.age}.`;
}
const aysel = { name: 'Aysel', age: 14 };
console.log(greet(aysel));

Tiplər nə qazandırır?

• Səhvlər erkən tutulur: xassə adında hərf səhvi, yanlış arqument, unudulmuş null yoxlaması proqram işə düşməzdən əvvəl tapılır.
• Ağıllı redaktor: redaktor hər qiymətin nə olduğunu bildiyi üçün avtomatik tamamlama, tərifə keçid və bütün layihədə təhlükəsiz ad dəyişmə işləyir.
• Tiplər sənəd rolunu oynayır: formatPrice(price: number): string başlığından funksiyanın gövdəsini oxumadan necə istifadə olunduğu aydındır.
• Böyük layihələrdə təhlükəsiz dəyişikliklər: funksiyanın parametrlərini dəyişəndə kompilyator düzəldilməli olan bütün yerlərin siyahısını verir.

Layihəni qurmaq

1. 1
   TypeScript-i quraşdır

   Layihə qovluğunda npm install --save-dev typescript əmrini icra et. Kompilyator node_modules-a düşür və npx tsc ilə çağırılır.

2. 2
   Tənzimləmə faylını yarat

   npx tsc --init tövsiyə olunan parametrlərlə tsconfig.json faylını yaradır.

3. 3
   Kodu yaz

   Kodu src/index.ts faylına yerləşdir.

4. 4
   Kompilyasiya et və işə sal

   npx tsc bütün layihəni yoxlayır və JavaScript-i dist/ qovluğuna yazır; sonra node dist/index.js ilə işə sal.

{
  "compilerOptions": {
    "target": "es2022",
    "module": "nodenext",
    "strict": true,
    "rootDir": "src",
    "outDir": "dist"
  }
}

.ts fayllarını birbaşa işə salmaq

Müasir Node.js (22.18 və daha yeni versiyalar, o cümlədən Node.js 24) .ts faylını birbaşa işə sala bilir: node index.ts. Bunun üçün tiplərin silinməsi (type stripping) üsulundan istifadə olunur: Node.js tipləri sadəcə kəsib atır və qalan JavaScript-i icra edir. tsx aləti eyni işi Node.js-in köhnə versiyalarında da görür.

node src/index.ts      # Node.js 22.18+: strip the types and run
npx tsx src/index.ts   # tsx: run TypeScript on older Node.js too
npx tsc --noEmit       # only check the types, write no files