- жи-ши, ча-ща, чу-щу və чк, чн qaydalarını tətbiq etmək
- Vurğusuz saitləri və cüt samitləri yoxlama sözü ilə yoxlamaq
- не-ni feillərlə ayrı yazmaq və -тся/-ться-nı sualla seçmək
- Həmcins üzvlərdə, müraciətdə vergül və mübtəda ilə xəbər arasında tire qoymaq
Azərbaycan dilində söz demək olar ki, eşidildiyi kimi yazılır. Rus dilində isə çox vaxt belə deyil: [малако́] deyirik, amma молоко́ yazırıq; [жыть] deyirik, amma жить yazırıq. Yaxşı xəbər: rus orfoqrafiyasının əksər qaydaları yoxlanıla bilər — sadəcə hansı sualı verməyi və hansı sözlə yoxlamağı bilmək lazımdır. Bu dərsdə ən vacib qaydaları və sadə cümlədə durğu işarələrini öyrənəcəksən.
жи-ши, ча-ща, чу-щу
Birinci dərsdən yadındadır: ж, ш həmişə sərt, ч, щ isə həmişə yumşaqdır. Ona görə onlardan sonra sərtlik və ya yumşaqlıq göstərən hərf yazmağa ehtiyac yoxdur və rus dilində sabit qayda var: жи, ши — и ilə, ча, ща — а ilə, чу, щу — у ilə. чк, чн birləşmələrində isə ь yazılmır.
| Qayda | Düzgün | Səhv |
|---|---|---|
| жи, ши — и ilə | жить, маши́на, лы́жи, ши́на | жыть, машына |
| ча, ща — а ilə | ча́шка, ча́сто, пло́щадь, ро́ща | чяшка, площядь |
| чу, щу — у ilə | чу́до, хочу́, щу́ка, ищу́ | чюдо, щюка |
| чк, чн — ь-siz | ру́чка, до́чка, то́чный | ручька, точьный |
Vurğusuz saitlər və cüt samitlər
Vurğusuz sait aydın eşidilmir: вода́ sözündə [a] eşidirik, amma о yazırıq. Yoxlamaq üçün sözü elə dəyiş ki, şübhəli sait vurğulu olsun: вода́ → во́ды. Söz sonunda karlaşan samit də belə yoxlanır: sözü elə dəyiş ki, samitdən sonra sait gəlsin: дуб → дубы́.
| Şübhəli yer | Yoxlama sözü | Nəticə |
|---|---|---|
| в_да́ | во́ды | вода́ |
| л_са́ | ли́сы | лиса́ |
| з_мля́ | зе́мли | земля́ |
| ду_ | дубы́ | дуб |
| гла_ | глаза́ | глаз |
| ло́_ка | ло́жечка | ло́жка |
не feilləri ilə, -тся və -ться
не feillərlə ayrı yazılır: не зна́ю, не могу́, не ви́дел. İstisna — не-siz işlənməyən feillər: ненави́деть (nifrət etmək), негодова́ть (hiddətlənmək), нездоро́виться (naxoş olmaq). -тся və -ться qaydası üçün feilə sual ver: sualda ь varsa, feildə də ь var. Что де́лать? — учи́ться (ь var); Что де́лает? — у́чится (ь yoxdur).
| Sual | Yazılış | Nümunə |
|---|---|---|
| что де́лать? | -ться | Я хочу́ учи́ться в Москве́. |
| что де́лает? | -тся | Брат у́чится в шко́ле. |
| что сде́лать? | -ться | На́до научи́ться пла́вать. |
| что сде́лает? | -тся | Он ско́ро нау́чится пла́вать. |
Sadə cümlədə durğu işarələri
- Həmcins üzvlər bağlayıcısız vergüllə ayrılır, а, но-dan əvvəl də vergül olur: Я купи́л хлеб, молоко́, сыр. Он ма́ленький, но си́льный. Tək и-dən əvvəl vergül yoxdur: хлеб и молоко́.
- Müraciət vergüllə ayrılır: Ле́йла, иди́ сюда́! Приве́т, Мура́д! Скажи́те, пожа́луйста, где метро́?
- Mübtəda və xəbər isimlə ifadə olunubsa, aralarında tire qoyulur: Баку́ — столи́ца Азербайджа́на. Mübtəda əvəzlikdirsə, tire qoyulmur: Он врач.
- Vasitəsiz nitq «…» işarəsi və tire ilə: «Я прие́ду за́втра», — сказа́л Мура́д.
Мы жывём в Баку.
Чяшка стоит на столе.
Я незнаю, где ручька.
Брат хорошо учиться.
Я хочу научится плавать.
Лейла иди сюда!
Баку столица Азербайджана.Мы живём в Баку.
Чашка стоит на столе.
Я не знаю, где ручка.
Брат хорошо учится.
Я хочу научиться плавать.
Лейла, иди сюда!
Баку — столица Азербайджана.Зимо́й в на́шем го́роде иногда́ идёт снег. Де́ти ката́ются на лы́жах и на са́нках. Мой мла́дший брат ещё не уме́ет ката́ться, но он у́чится.
«Мура́д, иди́ домо́й!» — зовёт ма́ма. Ве́чером мы пьём чай из больши́х ча́шек и чита́ем кни́ги.
Qeyddə 5 səhv var. Onları tap və düzəlt:
Привет Айсель! Я незнаю, когда начинаеться урок. Мне нужна твоя ручька. Ты хочешь занимается вместе?
Həllini göstərHəllini gizlət
2) не знаю — не feillə ayrı yazılır.
3) начина́ется — что де́лает? → -тся.
4) ру́чка — чк birləşməsində ь yoxdur.
5) занима́ться — хо́чешь что де́лать? → -ться.
- 1.машна
- 2.чшка
- 3.щка (ры́ба)
- 4.вда́ (во́ды)
- 5.ду (дубы́)
- 6.Брат хорошо́ у́чи.
- 7.Я хочу́ научи́ пла́вать.
- 8.Мне о́чень нра́ви э́та кни́га.
Əsas fikirlər
- жи, ши — и ilə; ча, ща — а ilə; чу, щу — у ilə; чк, чн — ь-siz.
- Vurğusuz saiti vurğu ilə, cüt samiti saitdən əvvəl yoxla: вода́ — во́ды, дуб — дубы́.
- не feillərlə ayrı yazılır (не зна́ю); istisna: ненави́деть, негодова́ть.
- Sualda ь varsa, feildə də var: что де́лать? — учи́ться; что де́лает? — у́чится.
- Vergül: həmcins üzvlər arasında, а/но-dan əvvəl, müraciətdə; iki isim arasında tire: Баку́ — столи́ца.
Özünü yoxla
10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.