Məzmuna keç
Educora
İrəli6–9-cu sinif20 dəq12 / 14

Saylar, vaxt və gündəlik dialoqlar

Rus saylarını, saydan sonra ismin formasını (1 / 2–4 / 5+), saatı və həftənin günlərini söyləməyi öyrən və bunları məktəb, ailə, şəhər və alış-veriş dialoqlarında tətbiq et.

Özünü yoxla
Bu dərsdə öyrənəcəksən
  • 1-dən 100-ə qədər sayları oxumaq və yazmaq
  • Saydan sonra ismin düzgün formasını seçmək: оди́н мана́т, два мана́та, пять мана́тов
  • Saatı, yaşı, qiyməti və günləri soruşmaq və demək
  • Məktəb, ailə, şəhər və mağaza mövzusunda sadə dialoq aparmaq

Bazarda satıcıdan rusca soruşursan: Ско́лько сто́ит? (Neçəyədir?) O cavab verir: Два́дцать пять мана́тов. Bəs niyə мана́тов, мана́т yox? Azərbaycan dilində saydan sonra isim dəyişmir: beş manat, iki kitab. Rus dilində isə say ismin halını müəyyən edir. Bu dərsdə sayları, qaydanı, saatı öyrənəcək və dörd canlı dialoqda məşq edəcəksən.

Saylar

1–1011–2010–100
1 оди́н11 оди́ннадцать10 де́сять
2 два12 двена́дцать20 два́дцать
3 три13 трина́дцать30 три́дцать
4 четы́ре14 четы́рнадцать40 со́рок
5 пять15 пятна́дцать50 пятьдеся́т
6 шесть16 шестна́дцать60 шестьдеся́т
7 семь17 семна́дцать70 се́мьдесят
8 во́семь18 восемна́дцать80 во́семьдесят
9 де́вять19 девятна́дцать90 девяно́сто
10 де́сять20 два́дцать100 сто
Daha böyük saylar: 200 две́сти, 300 три́ста, 500 пятьсо́т, 1000 ты́сяча. Mürəkkəb saylar hissə-hissə deyilir: 25 = два́дцать пять, 348 = три́ста со́рок во́семь.

1 və 2 cinsə görə dəyişir: оди́н брат, одна́ сестра́, одно́ окно́; два бра́та, два окна́, amma две сестры́. Saydan sonrakı isim isə son rəqəmə görə seçilir:

Son rəqəmİsmin formasıNümunələr
1 (21, 31… amma 11 yox)adlıq hal, təkоди́н мана́т, одна́ кни́га, два́дцать оди́н год
2, 3, 4 (22, 23… amma 12–14 yox)yiyəlik hal, təkдва мана́та, три кни́ги, четы́ре го́да
5–9, 0 və 11–14yiyəlik hal, cəmпять мана́тов, де́сять книг, двена́дцать лет

Saat neçədir?

VaxtRuscaŞərh
1:00Сейча́с час.оди́н adətən deyilmir
3:00Сейча́с три часа́.2–4 → часа́
5:00Сейча́с пять часо́в.5+ → часо́в
2:15Два часа́ пятна́дцать мину́т.saat + dəqiqə
2:30Полови́на тре́тьего.hərfən «üçüncü saatın yarısı»
7:00В семь часо́в.В кото́ром часу́? — «Saat neçədə?» sualına cavab
Sual: Кото́рый час? və ya Ско́лько вре́мени? — Saat neçədir?

Həftənin günləri «nə vaxt?» sualına в + təsirlik hal ilə cavab verir: в понеде́льник (bazar ertəsi), во вто́рник (çərşənbə axşamı), в сре́ду (çərşənbə), в четве́рг (cümə axşamı), в пя́тницу (cümə), в суббо́ту (şənbə), в воскресе́нье (bazar). Günün hissələri: у́тром (səhər), днём (gündüz), ве́чером (axşam), но́чью (gecə).

Səhv
Э́то сто́ит пять мана́т.
Мне двена́дцать год.
У меня́ два сестры́.
Сейча́с пять часа́.
Мы встре́тимся в сре́да.
Düzgün
Э́то сто́ит пять мана́тов.
Мне двена́дцать лет.
У меня́ две сестры́.
Сейча́с пять часо́в.
Мы встре́тимся в сре́ду.

Gündəlik dialoqlar

Mağazada

— Здра́вствуйте! Ско́лько сто́ит э́тот рюкза́к?

— Два́дцать пять мана́тов.

— А э́та ру́чка?

— Два мана́та.

— Да́йте, пожа́луйста, рюкза́к и две ру́чки.

— С вас два́дцать де́вять мана́тов.

— Вот, пожа́луйста. Спаси́бо!

«— Salam! Bu bel çantası neçəyədir? — İyirmi beş manat. — Bəs bu qələm? — İki manat. — Zəhmət olmasa, bel çantasını və iki qələm verin. — İyirmi doqquz manat edir. — Buyurun. Sağ olun!» С вас… — «sizdən … düşür» deməkdir.
Məktəbdə

— Когда́ начина́ется пе́рвый уро́к?

— В во́семь часо́в.

— А како́й у нас сего́дня пе́рвый уро́к?

— Матема́тика, а пото́м ру́сский язы́к.

— Ско́лько у нас сего́дня уро́ков?

— Шесть. Мы зака́нчиваем в час.

«— Birinci dərs nə vaxt başlayır? — Saat səkkizdə. — Bəs bu gün birinci dərsimiz nədir? — Riyaziyyat, sonra isə rus dili. — Bu gün neçə dərsimiz var? — Altı. Saat birdə qurtarırıq.» Diqqət: шесть уро́ков (5+ → yiyəlik hal, cəm), в час — saat birdə.
Ailə

— Расскажи́ о свое́й семье́.

— У меня́ ма́ма, па́па, брат и две сестры́. Бра́ту пятна́дцать лет, а сёстрам — семь и де́вять.

— А ба́бушка и де́душка?

— Они́ живу́т в Шеки. Ка́ждое ле́то мы е́здим к ним.

«— Ailən haqqında danış. — Anam, atam, qardaşım və iki bacım var. Qardaşımın on beş yaşı var, bacılarımın isə yeddi və doqquz. — Bəs nənən və baban? — Onlar Şəkidə yaşayırlar. Hər yay onların yanına gedirik.» Yaş yönlük hal ilə deyilir: бра́ту, сёстрам.
Şəhərdə

— Извини́те, как пройти́ к метро́?

— Иди́те пря́мо, пото́м нале́во. Э́то пять мину́т пешко́м.

— А где здесь апте́ка?

— Ря́дом с метро́, напро́тив ба́нка.

— Большо́е спаси́бо!

— Не́ за что.

«— Bağışlayın, metroya necə getmək olar? — Düz gedin, sonra sola. Piyada beş dəqiqəlik yoldur. — Bəs burada aptek haradadır? — Metronun yanında, bankın qarşısında. — Çox sağ olun! — Dəyməz.» к метро́ — yönlük hal, напро́тив ба́нка — yiyəlik hal.
Tapşırıq: say + isim

Rəqəmi sözlə yaz və ismi düzgün formaya sal:
1) 21 (год)
2) 3 (сестра́)
3) 5 (мана́т)
4) 12 (год)
5) 44 (кни́га)
6) 2 (час)

Həllini göstər
1) два́дцать оди́н год — son söz оди́н → adlıq hal
2) три сестры́ — 2–4 → yiyəlik, tək
3) пять мана́тов — 5+ → yiyəlik, cəm
4) двена́дцать лет — 11–14 həmişə 5+ kimi
5) со́рок четы́ре кни́ги — son söz четы́ре → yiyəlik, tək
6) два часа́ — 2–4 → часа́
Özünü yoxla
  1. 1.Мне двена́дцать (год).
  2. 2.У меня́ два (брат).
  3. 3.Э́то сто́ит пять (мана́т).
  4. 4.Сейча́с три (час).
  5. 5.Ему́ два́дцать оди́н (год).
  6. 6.У меня́ (2) сестры́.
  7. 7.Уро́к начина́ется в во́семь (час).
  8. 8.Мы пое́дем на мо́ре в (суббо́та).
1 / 12

Əsas fikirlər

  • Son söz 1 → adlıq hal (оди́н год), 2–4 → yiyəlik tək (два го́да), 5+ və 11–14 → yiyəlik cəm (пять лет).
  • оди́н/одна́/одно́ və два/две cinsə görə dəyişir: две сестры́.
  • Кото́рый час? — Сейча́с час / два часа́ / пять часо́в; В кото́ром часу́? — В семь часо́в.
  • Günlər: в + təsirlik hal — в сре́ду, в пя́тницу; yaş — yönlük hal: Мне 12 лет.
  • Faydalı ifadələr: Ско́лько сто́ит? Да́йте, пожа́луйста… Как пройти́ к…? Не́ за что.

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

1 / 10
Э́то сто́ит пять ___.