Muradın portfelində nə var? Уче́бник, тетра́дь, ру́чка, пена́л, я́блоко. Azərbaycan dilində bu sözlər arasında heç bir qrammatik fərq yoxdur. Rus dilində isə hər ismin cinsi var: уче́бник — kişi cinsi, тетра́дь və ру́чка — qadın cinsi, я́блоко — orta cins. Cins sonrakı hər şeyə təsir edir: sifətlərə, keçmiş zamana, əvəzliklərə. Ona görə bu dərs bütün rus qrammatikasının təməlidir.
Üç cins
İsmin cinsini çox vaxt son hərfinə görə bilmək olar. Yoxlamaq üçün sözün qarşısına мой / моя́ / моё (mənim) qoy və ya onu он / она́ / оно́ ilə əvəz et: мой стол — он, моя́ кни́га — она́, моё окно́ — оно́.
| Cins | Sonluq | Nümunələr | Yoxlama |
|---|---|---|---|
| Kişi cinsi | samit, -й, bəzən -ь | стол, дом, музе́й, чай, слова́рь, учи́тель | мой · он |
| Qadın cinsi | -а, -я, bəzən -ь | ма́ма, шко́ла, неде́ля, пе́сня, тетра́дь, ночь | моя́ · она́ |
| Orta cins | -о, -е, -мя | окно́, мо́ре, зда́ние, и́мя, вре́мя | моё · оно́ |
-ь ilə bitən isimlər ən çətin qrupdur: onlar həm kişi, həm də qadın cinsində ola bilər. Belə sözləri cinsi ilə birlikdə yadda saxla: kişi cinsi — день (gün), слова́рь (lüğət), портфе́ль (portfel), учи́тель (müəllim); qadın cinsi — тетра́дь (dəftər), дверь (qapı), пло́щадь (meydan), жизнь (həyat). Bəzi alınma sözlər heç dəyişmir: метро́, кино́, такси́, кафе́, пальто́ — orta cins, ко́фе isə kişi cinsidir.
Э́то мой портфе́ль. Он но́вый. В портфе́ле — кни́ги, тетра́ди, ру́чки и каранда́ши.
Вот мой уче́бник и мой слова́рь. Вот моя́ ру́чка и моя́ тетра́дь. А э́то моё я́блоко!
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Cəm
Azərbaycan dilində cəm üçün bir şəkilçi var: -lar/-lər. Rus dilində isə sonluq ismin cinsindən və son hərfindən asılıdır. Kişi və qadın cinsli isimlər əsasən -ы və ya -и, orta cinsli isimlər isə -а və ya -я qəbul edir. Diqqət: cəmdə vurğu tez-tez yerini dəyişir: окно́ — о́кна, сестра́ — сёстры.
| Təkdə sonluq | Cəmdə | Nümunələr |
|---|---|---|
| sərt samit (k.c.), -а (q.c.) | -ы | стол → столы́, студе́нт → студе́нты, шко́ла → шко́лы |
| г, к, х, ж, ш, ч, щ-dan sonra | -и | кни́га → кни́ги, уро́к → уро́ки, врач → врачи́, каранда́ш → карандаши́ |
| -й, -ь, -я | -и | музе́й → музе́и, слова́рь → словари́, тетра́дь → тетра́ди, неде́ля → неде́ли |
| -о (o.c.) | -а | окно́ → о́кна, письмо́ → пи́сьма, сло́во → слова́ |
| -е (o.c.) | -я | мо́ре → моря́, зда́ние → зда́ния |
| bəzi kişi cinsli isimlər | -а́ / -я́ | дом → дома́, го́род → города́, учи́тель → учителя́, по́езд → поезда́ |
| Tək | Cəm | Mənası |
|---|---|---|
| челове́к | лю́ди | insan — insanlar |
| ребёнок | де́ти | uşaq — uşaqlar |
| брат | бра́тья | qardaş — qardaşlar |
| друг | друзья́ | dost — dostlar |
| стул | сту́лья | stul — stullar |
| сестра́ | сёстры | bacı — bacılar |
| и́мя | имена́ | ad — adlar |
| мать / дочь | ма́тери / до́чери | ana / qız övlad |
| оте́ц / день | отцы́ / дни | ata / gün — sait düşür |
Bəzi isimlər yalnız cəmdə işlənir: брю́ки (şalvar), очки́ (eynək), но́жницы (qayçı), де́ньги (pul), часы́ (saat — qol saatı, divar saatı). Bəziləri isə yalnız təkdə: молоко́ (süd), ме́бель (mebel), любо́вь (sevgi).
Səhv
мой ма́ма
моя́ па́па
кни́гы, уро́кы
мой тетра́дь
челове́ки, ребёнки
моя́ ко́феDüzgün
моя́ ма́ма
мой па́па
кни́ги, уро́ки
моя́ тетра́дь
лю́ди, де́ти
мой ко́феTapşırıq: cins və cəm
Məsələ
Hər sözün cinsini müəyyən et və cəmini düzəlt: тетра́дь, слова́рь, окно́, го́род, ночь, музе́й, кни́га, врач.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
слова́рь (lüğət) — k.c. → словари́ (vurğu sona keçir)
окно́ (pəncərə) — o.c. → о́кна
го́род (şəhər) — k.c. → города́ (-а́ sonluğu)
ночь (gecə) — q.c.: ч + ь → но́чи
музе́й (muzey) — k.c. → музе́и
кни́га (kitab) — q.c.; г-dən sonra и → кни́ги
врач (həkim) — k.c.: ч, ь yoxdur → врачи́
- 1.стол —
- 2.кни́га —
- 3.окно́ —
- 4.го́род —
- 5.ночь —
- 6.челове́к —
- 7.ребёнок —
- 8. па́па (мой / моя́ / моё)
Yadda saxla
- Üç cins var: kişi (samit, -й, bəzən -ь), qadın (-а, -я, bəzən -ь), orta (-о, -е, -мя).
- Cinsi мой/моя́/моё və ya он/она́/оно́ ilə yoxla; па́па, де́душка kişi cinsindədir.
- ж, ш, ч, щ + ь → qadın cinsi (ночь — gecə); ь yoxdursa → kişi cinsi (врач — həkim); -тель kişi, -ость qadın cinsi.
- Cəm: -ы/-и (kişi və qadın), -а/-я (orta); г, к, х, ж, ш, ч, щ-dan sonra yalnız и.
- Qaydadankənar cəmlər: лю́ди, де́ти, бра́тья, друзья́, имена́; bəzi kişi cinsli sözlər -а́ alır: дома́, города́.