İsim: cins və kəmiyyət

Rus isimlərinin üç cinsini sonluğa görə tanımağı, ь ilə bitən isimləri, cəm sonluqlarını və qaydaya tabe olmayan cəm formalarını öyrən.

  • 3…6-cı siniflər
  • 16 dəq
  • 10 sual
  • 14 dərsdən 3-cüsü

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • İsmin cinsini sonluğa və mənaya görə müəyyən etmək
  • Cəm formasını düzgün sonluqla düzəltmək (-ы, -и, -а, -я)
  • Ən işlək qaydadankənar cəm formalarını bilmək

Muradın portfelində nə var? Уче́бник, тетра́дь, ру́чка, пена́л, я́блоко. Azərbaycan dilində bu sözlər arasında heç bir qrammatik fərq yoxdur. Rus dilində isə hər ismin cinsi var: уче́бник — kişi cinsi, тетра́дь və ру́чка — qadın cinsi, я́блоко — orta cins. Cins sonrakı hər şeyə təsir edir: sifətlərə, keçmiş zamana, əvəzliklərə. Ona görə bu dərs bütün rus qrammatikasının təməlidir.

Üç cins

İsmin cinsini çox vaxt son hərfinə görə bilmək olar. Yoxlamaq üçün sözün qarşısına мой / моя́ / моё (mənim) qoy və ya onu он / она́ / оно́ ilə əvəz et: мой стол — он, моя́ кни́га — она́, моё окно́ — оно́.

CinsSonluqNümunələrYoxlama
Kişi cinsisamit, -й, bəzən -ьстол, дом, музе́й, чай, слова́рь, учи́тельмой · он
Qadın cinsi-а, -я, bəzən -ьма́ма, шко́ла, неде́ля, пе́сня, тетра́дь, ночьмоя́ · она́
Orta cins-о, -е, -мяокно́, мо́ре, зда́ние, и́мя, вре́мямоё · оно́
Sözlər: masa, ev, muzey, çay, lüğət, müəllim; ana, məktəb, həftə, mahnı, dəftər, gecə; pəncərə, dəniz, bina, ad, vaxt.

-ь ilə bitən isimlər ən çətin qrupdur: onlar həm kişi, həm də qadın cinsində ola bilər. Belə sözləri cinsi ilə birlikdə yadda saxla: kişi cinsi — день (gün), слова́рь (lüğət), портфе́ль (portfel), учи́тель (müəllim); qadın cinsi — тетра́дь (dəftər), дверь (qapı), пло́щадь (meydan), жизнь (həyat). Bəzi alınma sözlər heç dəyişmir: метро́, кино́, такси́, кафе́, пальто́ — orta cins, ко́фе isə kişi cinsidir.

Mənim portfelim

Э́то мой портфе́ль. Он но́вый. В портфе́ле — кни́ги, тетра́ди, ру́чки и каранда́ши.

Вот мой уче́бник и мой слова́рь. Вот моя́ ру́чка и моя́ тетра́дь. А э́то моё я́блоко!

Tərcümə: «Bu, mənim portfelimdir. O, yenidir. Portfeldə kitablar, dəftərlər, qələmlər və karandaşlar var. Budur mənim dərsliyim və lüğətim. Budur mənim qələmim və dəftərim. Bu da mənim almamdır!» мой, моя́, моё sözlərinin cinsə görə necə dəyişdiyinə bax.

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

Cəm

Azərbaycan dilində cəm üçün bir şəkilçi var: -lar/-lər. Rus dilində isə sonluq ismin cinsindən və son hərfindən asılıdır. Kişi və qadın cinsli isimlər əsasən -ы və ya -и, orta cinsli isimlər isə -а və ya -я qəbul edir. Diqqət: cəmdə vurğu tez-tez yerini dəyişir: окно́ — о́кна, сестра́ — сёстры.

Təkdə sonluqCəmdəNümunələr
sərt samit (k.c.), -а (q.c.)-ыстол → столы́, студе́нт → студе́нты, шко́ла → шко́лы
г, к, х, ж, ш, ч, щ-dan sonra-икни́га → кни́ги, уро́к → уро́ки, врач → врачи́, каранда́ш → карандаши́
-й, -ь, -я-имузе́й → музе́и, слова́рь → словари́, тетра́дь → тетра́ди, неде́ля → неде́ли
-о (o.c.)-аокно́ → о́кна, письмо́ → пи́сьма, сло́во → слова́
-е (o.c.)-ямо́ре → моря́, зда́ние → зда́ния
bəzi kişi cinsli isimlər-а́ / -я́дом → дома́, го́род → города́, учи́тель → учителя́, по́езд → поезда́
TəkCəmMənası
челове́клю́диinsan — insanlar
ребёнокде́тиuşaq — uşaqlar
братбра́тьяqardaş — qardaşlar
другдрузья́dost — dostlar
стулсту́льяstul — stullar
сестра́сёстрыbacı — bacılar
и́мяимена́ad — adlar
мать / дочьма́тери / до́чериana / qız övlad
оте́ц / деньотцы́ / дниata / gün — sait düşür

Bəzi isimlər yalnız cəmdə işlənir: брю́ки (şalvar), очки́ (eynək), но́жницы (qayçı), де́ньги (pul), часы́ (saat — qol saatı, divar saatı). Bəziləri isə yalnız təkdə: молоко́ (süd), ме́бель (mebel), любо́вь (sevgi).

Səhv

мой ма́ма
моя́ па́па
кни́гы, уро́кы
мой тетра́дь
челове́ки, ребёнки
моя́ ко́фе

Düzgün

моя́ ма́ма
мой па́па
кни́ги, уро́ки
моя́ тетра́дь
лю́ди, де́ти
мой ко́фе

Tapşırıq: cins və cəm

Məsələ

Hər sözün cinsini müəyyən et və cəmini düzəlt: тетра́дь, слова́рь, окно́, го́род, ночь, музе́й, кни́га, врач.

Həllini göstərHəllini gizlət

Həll

тетра́дь (dəftər) — q.c. → тетра́ди
слова́рь (lüğət) — k.c. → словари́ (vurğu sona keçir)
окно́ (pəncərə) — o.c. → о́кна
го́род (şəhər) — k.c. → города́ (-а́ sonluğu)
ночь (gecə) — q.c.: ч + ь → но́чи
музе́й (muzey) — k.c. → музе́и
кни́га (kitab) — q.c.; г-dən sonra и → кни́ги
врач (həkim) — k.c.: ч, ь yoxdur → врачи́
Cəmi yaz
  1. 1.стол —
  2. 2.кни́га —
  3. 3.окно́ —
  4. 4.го́род —
  5. 5.ночь —
  6. 6.челове́к —
  7. 7.ребёнок —
  8. 8. па́па (мой / моя́ / моё)
1 / 12

Yadda saxla

  • Üç cins var: kişi (samit, -й, bəzən -ь), qadın (-а, -я, bəzən -ь), orta (-о, -е, -мя).
  • Cinsi мой/моя́/моё və ya он/она́/оно́ ilə yoxla; па́па, де́душка kişi cinsindədir.
  • ж, ш, ч, щ + ь → qadın cinsi (ночь — gecə); ь yoxdursa → kişi cinsi (врач — həkim); -тель kişi, -ость qadın cinsi.
  • Cəm: -ы/-и (kişi və qadın), -а/-я (orta); г, к, х, ж, ш, ч, щ-dan sonra yalnız и.
  • Qaydadankənar cəmlər: лю́ди, де́ти, бра́тья, друзья́, имена́; bəzi kişi cinsli sözlər -а́ alır: дома́, города́.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 10

Sual 1 / 10. тетра́дь sözü hansı cinsdədir?