- Sifətin sonluğunu ismin cinsinə və kəmiyyətinə görə seçmək
- мой, наш, э́тот əvəzliklərini uzlaşdırmaq, его́, её, их-ın dəyişmədiyini bilmək
- Sifəti hallarda dəyişmək və müqayisə etmək (бо́льше, са́мый)
Azərbaycan dilində yeni sözü heç dəyişmir: yeni ev, yeni məktəb, yeni pəncərə, yeni kitablar. Rus dilində isə sifət isimlə «yoldaşlıq edir» və onun cinsini, kəmiyyətini və halını təkrarlayır: но́вый дом, но́вая шко́ла, но́вое окно́, но́вые кни́ги. Bu hadisəyə uzlaşma (согласова́ние) deyilir. Bu dərsdə sifət sonluqlarını tez seçməyin sadə üsulunu öyrənəcəksən.
Sifət: како́й? кака́я? како́е? каки́е?
| Cins | Sonluq | Nümunələr |
|---|---|---|
| Kişi cinsi (како́й?) | -ый / -ий / -о́й | но́вый дом, си́ний каранда́ш, ру́сский язы́к, большо́й го́род |
| Qadın cinsi (кака́я?) | -ая / -яя | но́вая шко́ла, си́няя ру́чка, ру́сская ку́хня, больша́я ко́мната |
| Orta cins (како́е?) | -ое / -ее | но́вое окно́, си́нее мо́ре, ру́сское сло́во, большо́е зда́ние |
| Cəm (каки́е?) | -ые / -ие | но́вые кни́ги, си́ние глаза́, ру́сские слова́, больши́е города́ |
Sonluğun hansı variantını seçmək lazımdır? Yumşaq əsaslı sifətlər (си́ний) -ий, -яя, -ее, -ие alır. г, к, х-dan sonra kişi cinsində və cəmdə и yazılır: ру́сский, ма́ленький — ру́сские. ж, ш, ч, щ-dan sonra vurğusuz sonluqda и və е yazılır: хоро́ший, хоро́шее, хоро́шие; vurğulu sonluq isə -о́й olur: большо́й.
Mənsubiyyət və işarə əvəzlikləri
| Mənası | k.c. | q.c. | o.c. | cəm |
|---|---|---|---|---|
| mənim | мой | моя́ | моё | мои́ |
| sənin | твой | твоя́ | твоё | твои́ |
| bizim | наш | на́ша | на́ше | на́ши |
| sizin | ваш | ва́ша | ва́ше | ва́ши |
| onun (kişi), onun (qadın), onların | его́ / её / их | его́ / её / их | его́ / её / их | его́ / её / их |
| bu | э́тот | э́та | э́то | э́ти |
| o (uzaqdakı) | тот | та | то | те |
Sifətlər hallarda
| Hal | k.c. və o.c. | q.c. | cəm |
|---|---|---|---|
| И (adlıq) | но́вый / но́вое | но́вая | но́вые |
| Р (yiyəlik) | но́вого | но́вой | но́вых |
| Д (yönlük) | но́вому | но́вой | но́вым |
| В (təsirlik) | cansız = И, canlı = Р | но́вую | cansız = И, canlı = Р |
| Т (alətlik) | но́вым | но́вой | но́выми |
| П (önlüklü) | о но́вом | о но́вой | о но́вых |
Qısa forma xəbər olur: Я рад (şadam — oğlan), Я ра́да (qız), Мы ра́ды; Она́ занята́ (o, məşğuldur); Всё гото́во (hər şey hazırdır). Müqayisə: бо́льше (daha böyük), ме́ньше, лу́чше (daha yaxşı), ху́же; bir çox sifət -ее alır: краси́вее, интере́снее, быстре́е. Müqayisə olunan söz чем-dən sonra və ya yiyəlik halda gəlir: Баку́ бо́льше, чем Гянджа = Баку́ бо́льше Гянджи. Ən yüksək dərəcə са́мый ilə: Баку́ — са́мый большо́й го́род на Кавка́зе.
Э́то мой кни́га.
У меня́ но́вый маши́на.
Я живу́ в большо́й го́роде.
Она́ чита́ет интере́сный кни́гу.
Ле́йла и его́ брат.
Э́то хоро́шый друг.Э́то моя́ кни́га.
У меня́ но́вая маши́на.
Я живу́ в большо́м го́роде.
Она́ чита́ет интере́сную кни́гу.
Ле́йла и её брат.
Э́то хоро́ший друг.Я живу́ в Баку́. Э́то большо́й и краси́вый го́род на берегу́ Каспи́йского мо́ря. В це́нтре есть Ста́рый го́род — Ичеришехер. Мне нра́вятся его́ у́зкие у́лицы и ста́рые дома́.
Ле́том здесь жа́рко, а зимо́й ду́ет си́льный холо́дный ве́тер. Поэ́тому Баку́ называ́ют го́родом ветро́в. Баку́ — са́мый большо́й го́род на Кавка́зе.
Mötərizədəki sifəti lazımi formada yaz:
1) (интере́сный) кни́га
2) (си́ний) мо́ре
3) (хоро́ший) друзья́
4) Я живу́ в (большо́й) до́ме.
5) Я ви́жу (краси́вый) пти́цу.
Həllini göstərHəllini gizlət
2) си́нее мо́ре — o.c., yumşaq əsas: -ее
3) хоро́шие друзья́ — cəm; ш-dan sonra и: -ие
4) в большо́м до́ме — k.c., önlüklü hal: в како́м?
5) краси́вую пти́цу — q.c., təsirlik: каку́ю?
- 1.Э́то (но́вый) шко́ла.
- 2.У меня́ (си́ний) ру́чка.
- 3.Мы живём в (большо́й) го́роде.
- 4.Я чита́ю (интере́сный) кни́гу.
- 5.Э́то (мой) окно́.
- 6. (э́тот) де́ти — мои́ бра́тья.
- 7.У меня́ нет (кра́сный) ру́чки.
- 8.Мой брат (ста́рый), чем я.
Əsas fikirlər
- Sifət isimlə cinsdə, kəmiyyətdə və halda uzlaşır: но́вый дом, но́вая шко́ла, но́вое окно́, но́вые кни́ги.
- Sifətin sonluğunu sualdan oxu: како́го? → -ого, каку́ю? → -ую, в како́м? → -ом.
- г, к, х, ж, ш, ч, щ-dan sonra ы yox, и yazılır: ру́сский, хоро́шие.
- мой, наш, э́тот uzlaşır; его́, её, их heç vaxt dəyişmir.
- Müqayisə: бо́льше, лу́чше, краси́вее + чем / yiyəlik hal; ən yüksək dərəcə: са́мый.
Özünü yoxla
10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.