Məzmuna keç
Educora
Orta5–7-ci sinif17 dəq7 / 14

Sifət və isimlə uzlaşma

Sifətin isimlə cinsdə, kəmiyyətdə və halda uzlaşmasını, mənsubiyyət və işarə əvəzliklərini, sifətlərin hallanmasını, qısa formaları və müqayisə dərəcələrini öyrən.

Özünü yoxla
Bu dərsdə öyrənəcəksən
  • Sifətin sonluğunu ismin cinsinə və kəmiyyətinə görə seçmək
  • мой, наш, э́тот əvəzliklərini uzlaşdırmaq, его́, её, их-ın dəyişmədiyini bilmək
  • Sifəti hallarda dəyişmək və müqayisə etmək (бо́льше, са́мый)

Azərbaycan dilində yeni sözü heç dəyişmir: yeni ev, yeni məktəb, yeni pəncərə, yeni kitablar. Rus dilində isə sifət isimlə «yoldaşlıq edir» və onun cinsini, kəmiyyətini və halını təkrarlayır: но́вый дом, но́вая шко́ла, но́вое окно́, но́вые кни́ги. Bu hadisəyə uzlaşma (согласова́ние) deyilir. Bu dərsdə sifət sonluqlarını tez seçməyin sadə üsulunu öyrənəcəksən.

Sifət: како́й? кака́я? како́е? каки́е?

CinsSonluqNümunələr
Kişi cinsi (како́й?)-ый / -ий / -о́йно́вый дом, си́ний каранда́ш, ру́сский язы́к, большо́й го́род
Qadın cinsi (кака́я?)-ая / -яяно́вая шко́ла, си́няя ру́чка, ру́сская ку́хня, больша́я ко́мната
Orta cins (како́е?)-ое / -еено́вое окно́, си́нее мо́ре, ру́сское сло́во, большо́е зда́ние
Cəm (каки́е?)-ые / -иено́вые кни́ги, си́ние глаза́, ру́сские слова́, больши́е города́
Sözlər: yeni ev, göy karandaş, rus dili, böyük şəhər; yeni məktəb, göy qələm, rus mətbəxi, böyük otaq; yeni pəncərə, mavi dəniz, rus sözü, böyük bina.

Sonluğun hansı variantını seçmək lazımdır? Yumşaq əsaslı sifətlər (си́ний) -ий, -яя, -ее, -ие alır. г, к, х-dan sonra kişi cinsində və cəmdə и yazılır: ру́сский, ма́ленький — ру́сские. ж, ш, ч, щ-dan sonra vurğusuz sonluqda и və е yazılır: хоро́ший, хоро́шее, хоро́шие; vurğulu sonluq isə -о́й olur: большо́й.

Mənsubiyyət və işarə əvəzlikləri

Mənasık.c.q.c.o.c.cəm
mənimмоймоя́моёмои́
səninтвойтвоя́твоётвои́
bizimнашна́шана́шена́ши
sizinвашва́шава́шева́ши
onun (kişi), onun (qadın), onlarınего́ / её / ихего́ / её / ихего́ / её / ихего́ / её / их
buэ́тотэ́таэ́тоэ́ти
o (uzaqdakı)тоттатоте

Sifətlər hallarda

Halk.c. və o.c.q.c.cəm
И (adlıq)но́вый / но́воено́ваяно́вые
Р (yiyəlik)но́вогоно́войно́вых
Д (yönlük)но́вомуно́войно́вым
В (təsirlik)cansız = И, canlı = Рно́вуюcansız = И, canlı = Р
Т (alətlik)но́вымно́войно́выми
П (önlüklü)о но́вомо но́войо но́вых
Qadın cinsində beş hal eyni sonluqdadır (-ой), yalnız adlıq (-ая) və təsirlik (-ую) fərqlidir.

Qısa forma xəbər olur: Я рад (şadam — oğlan), Я ра́да (qız), Мы ра́ды; Она́ занята́ (o, məşğuldur); Всё гото́во (hər şey hazırdır). Müqayisə: бо́льше (daha böyük), ме́ньше, лу́чше (daha yaxşı), ху́же; bir çox sifət -ее alır: краси́вее, интере́снее, быстре́е. Müqayisə olunan söz чем-dən sonra və ya yiyəlik halda gəlir: Баку́ бо́льше, чем Гянджа = Баку́ бо́льше Гянджи. Ən yüksək dərəcə са́мый ilə: Баку́ — са́мый большо́й го́род на Кавка́зе.

Səhv
Э́то мой кни́га.
У меня́ но́вый маши́на.
Я живу́ в большо́й го́роде.
Она́ чита́ет интере́сный кни́гу.
Ле́йла и его́ брат.
Э́то хоро́шый друг.
Düzgün
Э́то моя́ кни́га.
У меня́ но́вая маши́на.
Я живу́ в большо́м го́роде.
Она́ чита́ет интере́сную кни́гу.
Ле́йла и её брат.
Э́то хоро́ший друг.
Son sətir: ш-dan sonra vurğusuz sonluqda ы yox, и yazılır: хоро́ший.
Mənim şəhərim

Я живу́ в Баку́. Э́то большо́й и краси́вый го́род на берегу́ Каспи́йского мо́ря. В це́нтре есть Ста́рый го́род — Ичеришехер. Мне нра́вятся его́ у́зкие у́лицы и ста́рые дома́.

Ле́том здесь жа́рко, а зимо́й ду́ет си́льный холо́дный ве́тер. Поэ́тому Баку́ называ́ют го́родом ветро́в. Баку́ — са́мый большо́й го́род на Кавка́зе.

Tərcümə: «Mən Bakıda yaşayıram. Bu, Xəzər dənizinin sahilində böyük və gözəl şəhərdir. Mərkəzdə Qədim şəhər — İçərişəhər var. Onun dar küçələri və köhnə evləri xoşuma gəlir. Yayda burada isti olur, qışda isə güclü soyuq külək əsir. Buna görə Bakını küləklər şəhəri adlandırırlar. Bakı Qafqazın ən böyük şəhəridir.» Bütün sifətləri tap və onların hansı isimlə uzlaşdığını göstər.
Tapşırıq: sifəti uzlaşdır

Mötərizədəki sifəti lazımi formada yaz:
1) (интере́сный) кни́га
2) (си́ний) мо́ре
3) (хоро́ший) друзья́
4) Я живу́ в (большо́й) до́ме.
5) Я ви́жу (краси́вый) пти́цу.

Həllini göstər
1) интере́сная кни́га — q.c., adlıq: кака́я?
2) си́нее мо́ре — o.c., yumşaq əsas: -ее
3) хоро́шие друзья́ — cəm; ш-dan sonra и: -ие
4) в большо́м до́ме — k.c., önlüklü hal: в како́м?
5) краси́вую пти́цу — q.c., təsirlik: каку́ю?
Özünü yoxla
  1. 1.Э́то (но́вый) шко́ла.
  2. 2.У меня́ (си́ний) ру́чка.
  3. 3.Мы живём в (большо́й) го́роде.
  4. 4.Я чита́ю (интере́сный) кни́гу.
  5. 5.Э́то (мой) окно́.
  6. 6. (э́тот) де́ти — мои́ бра́тья.
  7. 7.У меня́ нет (кра́сный) ру́чки.
  8. 8.Мой брат (ста́рый), чем я.
1 / 12

Əsas fikirlər

  • Sifət isimlə cinsdə, kəmiyyətdə və halda uzlaşır: но́вый дом, но́вая шко́ла, но́вое окно́, но́вые кни́ги.
  • Sifətin sonluğunu sualdan oxu: како́го? → -ого, каку́ю? → -ую, в како́м? → -ом.
  • г, к, х, ж, ш, ч, щ-dan sonra ы yox, и yazılır: ру́сский, хоро́шие.
  • мой, наш, э́тот uzlaşır; его́, её, их heç vaxt dəyişmir.
  • Müqayisə: бо́льше, лу́чше, краси́вее + чем / yiyəlik hal; ən yüksək dərəcə: са́мый.

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

1 / 10
___ ма́ма — врач. Hansı əvəzlik düzgündür?