Dəyişənlər, tiplər və sətirlər

Oyunda oyunçunun adı, xalı, qalan canları və səviyyəsi var. Proqram bu məlumatları harasa yazmalı və oyun gedişində dəyişməlidir. Bunun üçün dəyişənlərdən istifadə olunur. C#-da hər dəyişənin bir tipi var — o, dəyişəndə hansı növ qiymət saxlana biləcəyini müəyyən edir.

Dəyişənlər

Dəyişən elan etmək üçün əvvəlcə tipi, sonra adı yazılır, = işarəsi ilə isə ona qiymət mənimsədilir. Sonradan dəyişənə yeni qiymət vermək olar, amma yalnız eyni tipdən. Adlar adətən kiçik hərflə başlayır, növbəti sözlər isə böyük hərflə yazılır: playerName, livesLeft.

string playerName = "Leyla";
int score = 0;
int livesLeft = 3;
bool isGameOver = false;

score = score + 50;
score += 25;
livesLeft--;

Console.WriteLine(playerName);
Console.WriteLine(score);
Console.WriteLine(livesLeft);
Console.WriteLine(isGameOver);

Leyla
75
2
False

• score += 25 — score = score + 25-in qısa yazılışıdır; -=, *= və /= da var.
• livesLeft-- qiyməti 1 azaldır, ++ isə 1 artırır.
• bool qiyməti ekranda böyük hərflə görünür: True və ya False, kodda isə kiçik hərflə yazılır: true, false.

Əsas tiplər

`var` və `const`

Tip sağ tərəfdən aydın görünürsə, onun yerinə var yazmaq olar — kompilyator tipi özü müəyyən edir. Bu, tipsiz dəyişən demək deyil: var city = "Baku"; yazdıqdan sonra city həmişəlik string olaraq qalır. Heç vaxt dəyişməməli olan qiymətlər üçün isə const istifadə olunur.

var city = "Baku";
var year = 2026;
var price = 2.5m;
const int DaysInWeek = 7;

Console.WriteLine(city.GetType().Name);
Console.WriteLine(year.GetType().Name);
Console.WriteLine(price.GetType().Name);
Console.WriteLine(DaysInWeek * 4);

String
Int32
Decimal
28

GetType().Name tipin .NET-dəki adını göstərir: int əslində Int32-nin, string isə String-in qısa adıdır. city = 5; yazmağa cəhd etsən, kompilyator CS0029 xətası verəcək: int tipini string-ə çevirmək olmaz. DaysInWeek = 8; yazmaq isə ümumiyyətlə qadağandır, çünki bu, sabitdir.

Ədədlər və çevirmələr

Artıq bilirsən ki, 7 / 2 nəticədə 3 verir. Kəsr nəticə lazımdırsa, ədədlərdən birini double-a çevir: (double)7 / 2. Bu yazılışa tipin çevrilməsi (cast) deyilir. Əks istiqamətdə (int)3.99 kəsr hissəni atır və 3 verir — yuvarlaqlaşdırmır! Mətni ədədə çevirmək üçün int.Parse, ədədi mətnə çevirmək üçün isə ToString() işlədilir.

using System.Globalization;

CultureInfo.CurrentCulture = CultureInfo.InvariantCulture;

int apples = 7;
int friends = 2;
Console.WriteLine(apples / friends);
Console.WriteLine((double)apples / friends);
Console.WriteLine((int)3.99);
Console.WriteLine(Math.Round(3.99));

int year = int.Parse("2026");
Console.WriteLine(year + 1);
Console.WriteLine(year.ToString() + "!");

3
3.5
3
4
2027
2026!

Sətirlər və interpolyasiya

Mətni + ilə yığmaq tez yorucu olur. Sətir interpolyasiyası daha rahatdır: sətirdən əvvəl $ qoyulur, dəyişənlər və ifadələr isə fiqurlu mötərizələrin içində birbaşa mətnə yazılır. Mötərizədə iki nöqtədən sonra format vermək olar: F2 — onluq ayırıcıdan sonra iki rəqəm, N0 — minliklərə bölünmüş tam ədəd.

using System.Globalization;

CultureInfo.CurrentCulture = CultureInfo.InvariantCulture;

string name = "Murad";
int score = 95;
decimal price = 4.5m;
int views = 1234567;

Console.WriteLine("Hi, " + name + "!");
Console.WriteLine($"{name} scored {score} points.");
Console.WriteLine($"Next time: {score + 5}");
Console.WriteLine($"3 tickets: {price * 3:F2} AZN");
Console.WriteLine($"Views: {views:N0}");

Hi, Murad!
Murad scored 95 points.
Next time: 100
3 tickets: 13.50 AZN
Views: 1,234,567

Sətir də obyektdir və onun faydalı xassə və metodları var. Diqqət: sətirlər dəyişməzdir — ToUpper() kimi metodlar orijinalı dəyişmir, yeni sətir qaytarır. Simvollara indekslə müraciət olunur, sayma isə sıfırdan başlayır.

string city = "  Baku  ";
string clean = city.Trim();

Console.WriteLine(clean.Length);
Console.WriteLine(clean.ToUpper());
Console.WriteLine(clean.Contains("ak"));
Console.WriteLine(clean.Replace("Baku", "Ganja"));
Console.WriteLine(clean[0]);
Console.WriteLine($"[{city}]");

4
BAKU
True
Ganja
B
[  Baku  ]