İstisnalar: xətaları tutmaq və atmaq

Proqram işləyərkən yaranan xətaları `try`, `catch` və `finally` ilə idarə et, `throw` ilə öz istisnalarını at və onları nə vaxt işlətməməli olduğunu öyrən.

  • Orta
  • 17 dəq
  • 10 sual
  • 22 dərsdən 8-cisi

Bu dərsdə öyrənəcəksən

  • Kompilyasiya xətasını icra zamanı yaranan istisnadan fərqləndirmək
  • try, bir neçə catch bloku və finally ilə istisnaları tutmaq
  • throw ilə istisna atmaq və öz istisna sinfini yaratmaq
  • Gözlənilən səhvlər üçün TryParse kimi yolları seçmək

Kompilyator çox səhvi proqram işə düşməzdən əvvəl tapır, amma hamısını yox. İstifadəçi yaş əvəzinə «abc» yazır, fayl silinib, internet kəsilib, kimsə sıfıra bölür — bu problemlər yalnız proqram işləyərkən üzə çıxır. C#-da belə hallarda istisna (exception) yaranır. Onu tutmasan, proqram «Unhandled exception» mesajı ilə dayanır; tutsan, istifadəçiyə aydın izahat verib işi davam etdirə bilərsən.

try və catch

Xəta verə biləcək kod try blokuna yazılır. İstisna yaranan kimi try-ın qalan sətirləri buraxılır və idarə uyğun catch blokuna keçir. Hər catch müəyyən istisna tipini tutur, ona görə müxtəlif xətalara müxtəlif cür reaksiya vermək olar.

C#
string[] inputs = ["42", "abc", "99999999999"];

foreach (string input in inputs)
{
    try
    {
        int number = int.Parse(input);
        Console.WriteLine($"OK: {number}");
    }
    catch (FormatException)
    {
        Console.WriteLine($"'{input}' is not a number");
    }
    catch (OverflowException)
    {
        Console.WriteLine($"'{input}' is too big for int");
    }
}

Gözlənilən nəticə

OK: 42
'abc' is not a number
'99999999999' is too big for int

İstisna həm də obyektdir: catch (IndexOutOfRangeException ex) yazanda ex dəyişənində onun məlumatları olur, məsələn, ex.Message — izahat mətni. Bütün istisnalar Exception sinfindən törəyir, ona görə catch (Exception ex) istənilən xətanı tutur — onu həmişə sonuncu yaz. finally bloku isə xəta olsa da, olmasa da həmişə icra olunur: faylı bağlamaq və ya resursu azad etmək üçün uyğundur.

C#
int[] scores = [90, 75, 88];

try
{
    Console.WriteLine(scores[5]);
}
catch (IndexOutOfRangeException ex)
{
    Console.WriteLine($"Error: {ex.Message}");
}
finally
{
    Console.WriteLine("This line always runs.");
}

try
{
    int zero = 0;
    Console.WriteLine(10 / zero);
}
catch (Exception ex)
{
    Console.WriteLine($"{ex.GetType().Name}: {ex.Message}");
}

Gözlənilən nəticə

Error: Index was outside the bounds of the array.
This line always runs.
DivideByZeroException: Attempted to divide by zero.
İstisnaNə vaxt yaranır
FormatExceptionint.Parse("abc") — mətn ədəd deyil
DivideByZeroExceptiontam ədəd sıfıra bölünür
IndexOutOfRangeExceptionmassivdə olmayan indeks
KeyNotFoundExceptionlüğətdə olmayan açar
NullReferenceExceptionnull olan dəyişənin üzvünə müraciət
FileNotFoundExceptionaçılmaq istənilən fayl yoxdur
Ən çox rast gəlinən istisnalar

Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç

Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.

throw: istisnanı özün atmaq

Metod işini düzgün görə bilmirsə, səssizcə yanlış nəticə qaytarmaq əvəzinə throw ilə istisna atmalıdır. Hazır tiplər çoxdur: ArgumentException — yanlış arqument, InvalidOperationException — obyektin indiki vəziyyətində icazəsiz əməliyyat. Lazım olsa, Exception-dan törəyən öz istisna sinfini yaratmaq olar — bu, keçən dərsdəki varisliyin real tətbiqidir.

C#
var wallet = new Wallet(100);
try
{
    wallet.Pay(30);
    wallet.Pay(250);
    wallet.Pay(10);
}
catch (NotEnoughMoneyException ex)
{
    Console.WriteLine($"Payment failed: {ex.Message}");
}
Console.WriteLine($"Left: {wallet.Balance} AZN");

class NotEnoughMoneyException(string message) : Exception(message);
class Wallet(decimal balance)
{
    public decimal Balance { get; private set; } = balance;
    public void Pay(decimal amount)
    {
        if (amount > Balance)
            throw new NotEnoughMoneyException($"need {amount} AZN, have {Balance} AZN");
        Balance -= amount;
        Console.WriteLine($"Paid {amount} AZN");
    }
}

Gözlənilən nəticə

Paid 30 AZN
Payment failed: need 250 AZN, have 70 AZN
Left: 70 AZN
wallet.Pay(10) heç icra olunmadı: istisnadan sonra try-ın qalanı buraxılır.

İstisnaları nə vaxt işlətməməli

İstisnalar gözlənilməz hallar üçündür. İstifadəçinin səhv yazması isə tamamilə gözləniləndir, ona görə mətni yoxlamaq üçün try/catch əvəzinə int.TryParse daha yaxşıdır: kod qısadır, daha sürətli işləyir və niyyəti aydın göstərir. Eyni qayda lüğətlərə də aiddir: TryGetValue açarın olmamasını xətasız yoxlayır.

C#
string[] answers = ["15", "fifteen", "-3"];

foreach (string answer in answers)
{
    if (!int.TryParse(answer, out int age))
        Console.WriteLine($"'{answer}': please type digits");
    else if (age is < 0 or > 120)
        Console.WriteLine($"'{answer}': age must be 0-120");
    else
        Console.WriteLine($"Age accepted: {age}");
}

Gözlənilən nəticə

Age accepted: 15
'fifteen': please type digits
'-3': age must be 0-120

Yadda saxla

  • İstisna proqram işləyərkən yaranan xətadır; tutulmasa, proqram dayanır.
  • try blokunda istisna yarananda qalan sətirlər buraxılır və uyğun catch işləyir.
  • Xüsusi catch blokları əvvəl, catch (Exception) sonda yazılır; finally həmişə icra olunur.
  • throw new ...Exception("...") səhv vəziyyəti bildirir; öz istisnalarını Exception-dan törət.
  • Gözlənilən səhvlər üçün TryParse və TryGetValue istisnalardan yaxşıdır.
Dərsdə səhv və ya qeyri-dəqiqlik gördün?

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

Sual 1 / 10

Sual 1 / 10. int.Parse("abc") hansı istisnanı yaradır?