- Situasiya tapşırığını verilənlər, qanun, hesablama və nəticə ardıcıllığı ilə həll etmək
- Vahidləri çevirib cavabın ağlabatanlığını yoxlamaq
- Genetik çarpazlaşmada genotip və fenotip nisbətlərini tapmaq
Aysel həkim olmaq istəyir, Elvin isə mühəndis. İkisinin də ikinci mərhələ imtahanında təbiət fənləri var: IV qrupda biologiya və kimya 1,5, fizika 1 əmsallıdır; I qrupda fizika 1,5, kimya (RK altqrupunda) 1 əmsallıdır. Bu fənlərdə balın böyük hissəsini düzgün qurulmuş həll gətirir: qanunu tanımaq, vahidi çevirmək və nəticəni aydın yazmaq.
| Fənn | Qrup və əmsal | Yazılı tapşırıqların əsası |
|---|---|---|
| Fizika | I — 1,5; IV — 1 | IV qrupda situasiya |
| Kimya | I (RK) — 1; IV — 1,5 | IV qrupda situasiya |
| Biologiya | IV — 1,5 | situasiya |
| Coğrafiya | II — 1,5; III (TC) — 1 | situasiya |
Situasiya tapşırığı: beş addım
- 11. Verilənlər
Situasiyadan bütün kəmiyyətləri vahidləri ilə yaz və BS vahidlərinə çevir (q → kq, sm → m, dəq → s).
- 22. Qanun
Hansı qanun və ya düstur tətbiq olunur? Onu adı ilə yaz.
- 33. Hesablama
Əvvəl hərflərlə ifadə et, sonra ədədləri yerinə qoy — belə etdikdə səhv azalır.
- 44. Yoxlama
Vahid düzgündürmü? Cavab ağlabatandırmı (çaydanda suyun temperaturu 1000 °C ola bilməz)?
- 55. Nəticə
Situasiyanın sualına tam cümlə ilə cavab ver. Yarımçıq həll də meyarlara görə bal gətirə bilər, ona görə də bildiyin addımları yaz.
- Q = c · m · Δtqızmaya sərf olunan istilik miqdarı (C), c — xüsusi istilik tutumu, Δt — temperatur fərqi
- 1/R = 1/R₁ + 1/R₂1/R = 1/R₁ + 1/R₂paralel birləşdirilmiş iki rezistorun ümumi müqaviməti
- n = m / Mn = m / Mmaddə miqdarı (mol), M — molyar kütlə (q/mol)
- ωməhlulda maddənin kütlə payı; m(məhlul) = m(maddə) + m(həlledici)
1) Sükunətdən sərbəst düşən cisim 2 s-də hansı yolu keçər (g = 10 m/s²)?
A) 10 m B) 20 m C) 40 m D) 5 m E) 2 m
2) (Kodlaşdırılan) 6 Om və 3 Om-luq rezistorlar paralel birləşdirilib 12 V gərginliyə qoşulub. Dövrədəki ümumi cərəyan şiddəti neçə amperdir?
3) (Situasiya) Leyla elektrik çaydanında 2 kq suyu 20 °C-dən 70 °C-yə qədər qızdırır. c = 4200 C/(kq · °C). a) Suya nə qədər istilik lazımdır? b) Çaydanın gücü 2000 Vt-dırsa və itki yoxdursa, bu nə qədər vaxt aparar?
Həllini göstərHəllini gizlət
2) 1/R = 1/6 + 1/3 = 1/2 → R = 2 Om. Om qanunu: I = U / R = 12 / 2 = 6 A.
3) a) Δt = 70 − 20 = 50 °C; Q = c · m · Δt = 4200 · 2 · 50 = 420 000 C = 420 kC.
b) Q = P · t → t = Q / P = 420 000 / 2000 = 210 s = 3,5 dəq.
Nəticə: suyu qızdırmaq üçün 420 kC istilik lazımdır və bu, 3,5 dəqiqə çəkir.
4) (Kodlaşdırılan) 49 q sulfat turşusu (H₂SO₄) neçə moldur? Ar(H) = 1, Ar(S) = 32, Ar(O) = 16.
5) 180 q suda 20 q duz həll edilib. Məhlulda duzun kütlə payı neçə faizdir?
A) 11,1% B) 20% C) 10% D) 9% E) 18%
Həllini göstərHəllini gizlət
5) m(məhlul) = 20 + 180 = 200 q; ω = 20 / 200 · 100% = 10% → C. 11,1% (20 / 180) — duzun kütləsini suyun kütləsinə bölənlər üçün tələdir: məxrəcdə həmişə məhlulun kütləsi olur.
6) Ailədə valideynlərin hər ikisinin dərisi normal piqmentlidir, amma hər ikisi albinizm genini daşıyır (Aa). Albinizm resessiv əlamətdir. a) Uşaqların genotiplərinin nisbəti necə olacaq? b) Albinos uşağın doğulma ehtimalı neçə faizdir? Cavabı əsaslandırın.
Həllini göstərHəllini gizlət
a) Genotiplər: 1 AA : 2 Aa : 1 aa. Fenotip: 3 normal : 1 albinos.
b) Albinizm yalnız aa genotipində üzə çıxır (resessiv əlamət): ehtimal 1/4 = 25%.
Nəticə: hər uşaq üçün albinos doğulma ehtimalı 25%-dir; bu, 4 uşaqdan birinin mütləq albinos olacağı mənasına gəlmir.
Nəzəriyyəni və daha çox məsələni Educora-nın Fizika, Kimya və Biologiya kurslarında tap; II və III (TC) qruplar üçün Coğrafiya, Rİ altqrupu üçün isə İnformatika kursu da var.
Əsas fikirlər
- IV qrupda biologiya və kimya 1,5 əmsallıdır; fizika və kimyanın yazılı tapşırıqları situasiya əsasında hazırlanır.
- Situasiya: verilənlər → qanun → hesablama → yoxlama → nəticə.
- Kütlə payında məxrəc məhlulun kütləsidir; paralel birləşmədə 1/R-lər toplanır.
- Aa × Aa: genotip 1:2:1, fenotip 3:1, resessiv əlamətin ehtimalı 25%.
Özünü yoxla
10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.