- Modal feillərin ümumi qaydalarını bilmək: -s yoxdur, to yoxdur
- can və could ilə bacarıq, icazə və xahiş bildirmək
- must, have to, mustn't və don't have to arasındakı fərqi anlamaq
- should ilə məsləhət vermək
Məktəbin qaydalarına bax: Students must wear a uniform. You mustn't use your phone in class. Həkim deyir: You should drink more water. Dostun soruşur: Can you help me? Bu cümlələrin hamısında xüsusi feillər var — modal feillər. Onlar hərəkətin özünü yox, ona münasibəti bildirir: bacarıq, məcburiyyət, icazə, məsləhət.
Modal feillər necə işləyir?
- Bütün şəxslər üçün eyni formadadır — üçüncü şəxsdə -s yoxdur: she can, she cans yox.
- Onlardan sonra feil to olmadan gəlir: can swim, should go.
- İnkar üçün not artırılır: can't (cannot), mustn't, shouldn't.
- Sualda modal feil mübtədadan əvvələ keçir: Can you swim? Should I call her?
- İstisna — have to: o, adi feil kimi işləyir: she has to, I don't have to, Do you have to …?
can və could
| Məna | Nümunələr |
|---|---|
| Bacarıq | I can swim. She can't drive. |
| İcazə | Can I use your phone? You can go now. |
| Xahiş (could — daha nəzakətli) | Can you help me? Could you open the door, please? |
| Keçmişdə bacarıq | I could read when I was five. |
must və have to
must və have to hər ikisi məcburiyyət bildirir. must adətən danışanın öz fikrini, həmçinin qaydaları və yazılı göstərişləri bildirir: I must study harder. have to isə kənardan gələn məcburiyyəti — qaydalar, cədvəl, vəziyyət tələb etdiyi üçün: I have to get up at 6 because school starts at 7:30. Gündəlik danışıqda have to daha çox işlənir.
| Forma | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|
| must | lazımdır, mütləqdir (danışanın fikri, qaydalar) | Students must wear a uniform. |
| have to / has to | məcburdur (kənardan gələn tələb) | She has to work on Saturdays. |
| mustn't | olmaz, qadağandır | You mustn't smoke here. |
| don't have to | məcbur deyilsən, lazım deyil | You don't have to come. It's optional. |
should: məsləhət
should məsləhət və düzgün hərəkət barədə fikir bildirir — «...məlisən, ...sən yaxşı olar»: You should see a doctor. You shouldn't eat so much sugar. What should I do? O, must-dan zəifdir: should məsləhətdir, must isə məcburiyyət.
| İndiki zaman | Keçmiş zaman | Gələcək zaman |
|---|---|---|
| can | could / was able to | will be able to |
| must / have to | had to | will have to |
| I can swim. | I could swim when I was six. | I will be able to swim next year. |
| She has to work. | She had to work yesterday. | She will have to work tomorrow. |
Hər vəziyyət üçün cümləni tamamla:
1) Sabah bayramdır, dərs yoxdur. (have to) → We ___ get up early tomorrow.
2) Muzeydə şəkil çəkmək qadağandır. (must) → You ___ take photos here.
3) Ayselin başı ağrıyır. (should) → She ___ take a rest.
4) Elvin 5 yaşındadır, amma kitab oxuyur. (can) → He ___ read.
5) Dünən avtobus gəlmədi və mən piyada getdim. (have to) → I ___ walk to school.
Həllini göstərHəllini gizlət
2) You mustn't take photos here. — qadağa.
3) She should take a rest. — məsləhət.
4) He can read. — bacarıq.
5) I had to walk to school. — keçmişdə məcburiyyət: had to.
- 1.I (can) swim when I was five.
- 2.You (must) use your phone during the exam — it's against the rules.
- 3.Tomorrow is Sunday, so we (have to) get up early.
- 4.You (should) eat so many sweets — they are bad for your teeth.
- 5.The bus didn't come, so I (have to) walk to school.
- 6.My sister (have to) wear a uniform at her school.
- 7.My brother is only two, so he (can) read yet.
- 8.Next year I will (can) drive a car.
Əsas fikirlər
- Modal feillər bütün şəxslərdə eynidir və onlardan sonra to işlənmir: she can swim.
- can — bacarıq, icazə, xahiş; could — keçmişdə bacarıq və nəzakətli xahiş.
- must və have to məcburiyyət bildirir; keçmişdə hər ikisi had to olur.
- mustn't — qadağandır, don't have to — lazım deyil.
- should məsləhət bildirir: You should see a doctor.
Özünü yoxla
10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.