Massivlər və foreach — PHP

Bu dərsdə öyrənəcəksən

İndeksli, assosiativ və çoxölçülü massivlər yaratmaq və onların elementlərinə müraciət etmək
foreach ilə massivləri gəzmək və count, implode, array_column kimi funksiyalardan istifadə etmək
Massivləri sıralamaq, parçalamaq (destructuring) və ... ilə birləşdirmək

Sinifdə 25 şagird var və hər birinin qiymətlərini saxlamaq lazımdır. 25 ayrı dəyişən yaratmaq? Əlbəttə, yox. Belə hallarda massiv işə yarayır — bir adın altında çoxlu qiymət saxlayan struktur. PHP-də massiv həm siyahı, həm də lüğət rolunu oynayır, ona görə də massivə demək olar ki, hər skriptdə rast gəlinir.

İndeksli massivlər

Massiv kvadrat mötərizələrlə yaradılır: ["Baku", "Ganja"]. Elementlər 0-dan başlayan indekslərlə nömrələnir. $cities[] = ... yazılışı massivin sonuna yeni element əlavə edir, count elementlərin sayını, print_r isə massivin bütün məzmununu göstərir.

PHP

<?php

$cities = ["Baku", "Ganja", "Sumgait"];
$cities[] = "Shaki";

echo $cities[0], "\n";
echo count($cities), "\n";
echo $cities[count($cities) - 1], "\n";
print_r($cities);
echo implode(", ", $cities), "\n";

Gözlənilən nəticə

Baku
4
Shaki
Array
(
    [0] => Baku
    [1] => Ganja
    [2] => Sumgait
    [3] => Shaki
)
Baku, Ganja, Sumgait, Shaki

implode massivin elementlərini göstərilən ayırıcı ilə bir sətirdə birləşdirir, explode isə əksini edir: sətri ayırıcıya görə massivə bölür. Mövcud olmayan indeksə müraciət etsən, PHP 8 Undefined array key xəbərdarlığı verəcək və null qaytaracaq.

Assosiativ massivlər və foreach

Assosiativ massivdə nömrələr əvəzinə mənalı açarlar işlədilir: "name" => "Leyla". Bu, bir obyekt haqqında məlumatı saxlamaq üçün əlverişlidir. **foreach** dövrü massivin hər elementindən keçir: foreach ($arr as $value) yalnız qiymətləri, foreach ($arr as $key => $value) isə açarları da verir. Açarın mövcudluğunu isset və ya array_key_exists ilə yoxlayırlar.

PHP

<?php

$student = [
    "name" => "Leyla",
    "age" => 14,
    "city" => "Baku",
];
$student["grade"] = 8;

echo "{$student['name']} is {$student['age']} years old\n";
var_dump(isset($student["email"]));
var_dump(array_key_exists("city", $student));

foreach ($student as $key => $value) {
    echo "$key: $value\n";
}

Gözlənilən nəticə

Leyla is 14 years old
bool(false)
bool(true)
name: Leyla
age: 14
city: Baku
grade: 8

Çoxölçülü massivlər

Massivin elementi başqa massiv də ola bilər. Verilənlər bazasından gələn nəticələr adətən məhz belə görünür: sətirlərin siyahısı, hər sətir isə assosiativ massivdir. array_column bütün sətirlərdən bir sütunu götürür.

PHP

<?php

$students = [
    ["name" => "Aysel", "marks" => [5, 4, 5]],
    ["name" => "Murad", "marks" => [4, 4, 3]],
    ["name" => "Elvin", "marks" => [5, 5, 5]],
];

foreach ($students as $student) {
    $avg = array_sum($student["marks"]) / count($student["marks"]);
    echo $student["name"] . ": " . round($avg, 1) . "\n";
}

echo $students[1]["marks"][2], "\n";
echo implode(", ", array_column($students, "name")), "\n";

Gözlənilən nəticə

Aysel: 4.7
Murad: 3.7
Elvin: 5
3
Aysel, Murad, Elvin

Sıralama və faydalı funksiyalar

PHP

<?php

$prices = ["bread" => 0.8, "milk" => 1.9, "cheese" => 7.5, "tea" => 4.2];

echo count($prices), "\n";
echo array_sum($prices), "\n";
echo max($prices), "\n";
var_dump(in_array(1.9, $prices));
echo implode(", ", array_keys($prices)), "\n";

asort($prices);
echo implode(", ", array_keys($prices)), "\n";
arsort($prices);
echo array_key_first($prices), "\n";

$colors = explode(",", "red,green,blue");
sort($colors);
print_r($colors);

Gözlənilən nəticə

4
14.4
7.5
bool(true)
bread, milk, cheese, tea
bread, milk, tea, cheese
cheese
Array
(
    [0] => blue
    [1] => green
    [2] => red
)

Funksiya	Nəyə görə sıralayır	Açarlar
`sort` / `rsort`	qiymət, artan / azalan	yenidən nömrələnir
`asort` / `arsort`	qiymət, artan / azalan	saxlanılır
`ksort` / `krsort`	açar, artan / azalan	saxlanılır
`usort`	sənin müqayisə funksiyan (növbəti dərs)	yenidən nömrələnir

Bütün sıralama funksiyaları massivi yerindəcə dəyişir və yeni massiv qaytarmır.

Parçalama və birləşdirmə

Massivin elementlərini bir sətirdə ayrı dəyişənlərə yazmaq olar: [$a, $b] = $pair; — buna parçalama (destructuring) deyilir. Assosiativ massivdə açarları göstərirsən. Yayma operatoru ... isə bir massivin elementlərini başqa massivin içinə «tökür».

PHP

<?php

[$first, $second] = ["gold", "silver"];
echo "$first, $second\n";

$a = 1;
$b = 2;
[$a, $b] = [$b, $a];
echo "a=$a b=$b\n";

["name" => $name, "city" => $city] = ["name" => "Nigar", "city" => "Shaki"];
echo "$name lives in $city\n";

$morning = ["tea", "bread"];
$evening = ["soup", "salad"];
$menu = [...$morning, ...$evening, "cake"];
echo implode(" + ", $menu), "\n";

Gözlənilən nəticə

gold, silver
a=2 b=1
Nigar lives in Shaki
tea + bread + soup + salad + cake

Köhnə üslub

$user = array('name' => 'Aysel', 'age' => 15);
list($x, $y) = $point;
$all = array_merge($boys, $girls);

Müasir PHP

$user = ['name' => 'Aysel', 'age' => 15];
[$x, $y] = $point;
$all = [...$boys, ...$girls];

array() və list() hələ də işləyir, amma yeni kodda qısa [] yazılışı standartdır.

Əsas fikirlər

İndeksli massivin elementləri 0-dan nömrələnir; $arr[] = $x sona element əlavə edir, count sayını verir.
Assosiativ massiv açar => qiymət cütlərini saxlayır; foreach ($arr as $key => $value) hər ikisini verir.
Çoxölçülü massivlər cədvəl kimidir; array_column bir sütunu çıxarır.
sort açarları silir, asort və ksort saxlayır; sıralama funksiyaları massivi yerindəcə dəyişir.
[$a, $b] = $arr massivi parçalayır, [...$a, ...$b] isə massivləri birləşdirir.

Özünü yoxla

10 sual. Hər düzgün cavab XP qazandırır.

1 / 10

$a = [10, 20, 30]; echo $a[1]; nə çap edir?