Dəyişənlər, tiplər və sətirlər

İstənilən saytdakı profil səhifəsini xatırla: ad, yaş, balans, «tələbədir» işarəsi. Proqram bu məlumatları haradasa yadda saxlamalıdır. Bunun üçün dəyişənlərdən istifadə olunur. Veb-proqramlaşdırmada ən çox mətnlə işlədiyimiz üçün bu dərsdə sətirlərə xüsusi diqqət yetirəcəyik.

Dəyişənlər və tiplər

PHP-də dəyişən adı $ işarəsi ilə başlayır, qiymət isə = ilə mənimsədilir. Dəyişəni əvvəlcədən elan etmək və tipini yazmaq lazım deyil: PHP tipi qiymətə görə özü müəyyən edir. Belə dillərə dinamik tipli dillər deyilir. Adlar hərf və ya _ ilə başlamalıdır; adətən $firstName kimi camelCase üslubu seçilir.

<?php

$name = "Aysel";
$age = 15;
$height = 1.62;
$isStudent = true;
$phone = null;

var_dump($name);
var_dump($age);
var_dump($height);
var_dump($isStudent);
var_dump($phone);
echo gettype($age), " / ", get_debug_type($height), "\n";

string(5) "Aysel"
int(15)
float(1.62)
bool(true)
NULL
integer / float

var_dump qiymətin həm tipini, həm də məzmununu göstərir — sazlama (debug) üçün ən faydalı funksiyadır. Sətirlərdə o, uzunluğu da yazır: string(5). gettype köhnə adları (integer, double), PHP 8-də əlavə olunmuş get_debug_type isə müasir adları (int, float) qaytarır. Dəyişməyən qiymətlər üçün sabit yarat: const MAX_SCORE = 100; — sabitin adında $ olmur.

Tək və qoşa dırnaqlar

Tək dırnaqlı sətir mətni olduğu kimi saxlayır: orada nə dəyişənlər, nə də \n kimi xüsusi simvollar işləyir. Qoşa dırnaqlı sətirdə isə dəyişənlər qiymətləri ilə əvəz olunur — buna interpolyasiya deyilir — və \n, \t kimi simvollar işləyir. Sətirləri birləşdirmək üçün nöqtə . operatoru, sona əlavə etmək üçün isə .= istifadə olunur.

<?php

$city = "Ganja";
$year = 2026;
$fruit = "apple";

echo 'Hello from $city\n', "\n";
echo "Hello from $city in $year\n";
echo "Hello from " . $city . "!\n";
echo "I ate two {$fruit}s\n";

$message = "Good";
$message .= " luck";
echo $message, "\n";

Hello from $city\n
Hello from Ganja in 2026
Hello from Ganja!
I ate two apples
Good luck

Fiqurlu mötərizələr {$fruit} PHP-yə dəyişən adının harada bitdiyini deyir. Onlarsız "$fruits" yazılışı $fruits adlı başqa, mövcud olmayan dəyişəni axtarardı. Massivin elementini və ya obyektin xassəsini sətrə yerləşdirəndə də {...} işlət: "{$user['name']}".

Heredoc və nowdoc

Çoxsətirli mətn (məktub, e-poçt şablonu, HTML parçası) üçün heredoc rahatdır: <<<TEXT ilə başlayır, eyni adlı işarə ilə bitir və qoşa dırnaq kimi dəyişənləri yerləşdirir. Nowdoc (<<<'TEXT', adı dırnaqda) isə tək dırnaq kimi mətni olduğu kimi saxlayır. PHP 7.3-dən bağlayan işarəni boşluqla sürüşdürmək olar — onda həmin qədər boşluq bütün sətirlərin əvvəlindən silinir.

<?php

$name = "Murad";
$course = "PHP";

$letter = <<<TEXT
    Dear $name,
    welcome to the {$course} course!
      Lesson 1 starts today.
    TEXT;

echo $letter, "\n";

echo <<<'RAW'
Variables like $name stay as they are.
RAW;

Dear Murad,
welcome to the PHP course!
  Lesson 1 starts today.
Variables like $name stay as they are.

Faydalı sətir funksiyaları

<?php

$text = "  Learning PHP is fun  ";
$clean = trim($text);

echo strlen($clean), "\n";
echo strtoupper($clean), "\n";
echo str_replace("fun", "easy", $clean), "\n";
echo substr($clean, 0, 8), "\n";
var_dump(str_contains($clean, "PHP"));
echo ucfirst("baku"), "\n";
echo sprintf("%.2f AZN", 12.5), "\n";
echo number_format(1234567.891, 2), "\n";

19
LEARNING PHP IS FUN
Learning PHP is easy
Learning
bool(true)
Baku
12.50 AZN
1,234,567.89

• trim sətrin əvvəlindəki və sonundakı boşluqları silir — formadan gələn məlumatı həmişə belə təmizlə.
• substr($s, 0, 8) 0-cı mövqedən başlayaraq 8 simvol götürür; str_contains (PHP 8) alt sətrin olub-olmadığını yoxlayır.
• sprintf şablon üzrə sətir qurur: %.2f kəsr ədədi vergüldən sonra iki rəqəmlə, %d tam ədədi, %s sətri yerləşdirir.
• number_format ədədi yuvarlaqlaşdırır və minlikləri ayırır.