Siniflər və obyektlər

Bank hesabının sahibi, balansı var; ona pul qoymaq və balansı yoxlamaq olar. Məlumatı və onunla işləyən funksiyaları bir yerə toplamaq üçün obyektyönlü proqramlaşdırmadan (OOP) istifadə olunur. Laravel və Symfony kimi müasir PHP freymvorkları tamamilə siniflər üzərində qurulub, ona görə bu mövzu PHP-də peşəkar işin əsasıdır.

Sinif və obyekt

Sinif obyektlərin çertyojudur: hansı xassələri (məlumatları) və metodları (hərəkətləri) olacağını təsvir edir. Obyekt sinfin new ilə yaradılmış konkret nüsxəsidir. Metodun içində $this cari obyekti göstərir, xassə və metodlara isə -> operatoru ilə müraciət olunur. __construct metodu obyekt yaradılan anda avtomatik çağırılır.

<?php

class Account
{
    public string $owner;
    private float $balance = 0.0;

    public function __construct(string $owner)
    {
        $this->owner = $owner;
    }

    public function deposit(float $amount): void
    {
        $this->balance += $amount;
    }

    public function getBalance(): float
    {
        return $this->balance;
    }
}

$acc = new Account("Aysel");
$acc->deposit(50);
$acc->deposit(25.5);
echo $acc->owner, ": ", $acc->getBalance(), " AZN\n";

Aysel: 75.5 AZN

Konstruktorda xassə elanı və readonly

Yuxarıdakı sinifdə $owner üç dəfə yazılıb: xassə, parametr və mənimsətmə. PHP 8-in constructor promotion imkanı ilə görünmə səviyyəsini birbaşa konstruktorun parametrinə yazırsan — PHP xassəni özü elan edir və qiyməti özü mənimsədir.

class Product
{
    private string $name;
    private float $price;

    public function __construct(string $name, float $price)
    {
        $this->name = $name;
        $this->price = $price;
    }
}

class Product
{
    public function __construct(
        private string $name,
        private float $price,
    ) {}
}

PHP 8.1-dən xassəni **readonly** elan etmək olar: ona yalnız bir dəfə, sinfin içində qiymət verilir. Sonra dəyişməyə cəhd etsən, Cannot modify readonly property Money::$amount xətası alacaqsan. Belə dəyişməz obyektlər pul, tarix və koordinat kimi qiymətlər üçün idealdır. Aşağıda pulu qəpiklə, tam ədəd kimi saxlayırıq (1 manat = 100 qəpik).

<?php

final class Money
{
    public function __construct(
        public readonly int $amount,
        public readonly string $currency = "AZN",
    ) {}

    public function add(Money $other): Money
    {
        return new Money($this->amount + $other->amount, $this->currency);
    }

    public function __toString(): string
    {
        return number_format($this->amount / 100, 2) . " " . $this->currency;
    }
}

$price = new Money(1250);
$total = $price->add(new Money(799));
echo $total, "\n";
echo $total->amount, "\n";

20.49 AZN
2049

• add köhnə obyekti dəyişmir, yeni Money obyekti qaytarır — dəyişməz obyektlər belə işləyir.
• Xüsusi __toString metodu obyekti sətrə çevirir, ona görə echo $total işləyir.
• final bu sinifdən törəmə sinif yaratmağı qadağan edir.

Statik üzvlər

Statik xassə və metodlar ayrıca obyektə deyil, bütöv sinfə aiddir. Onlara Sinif::üzv yazılışı ilə, sinfin içindən isə self:: ilə müraciət olunur. Sinif sabitləri (const) də eyni qayda ilə oxunur. Aşağıda sinif neçə şagird obyekti yaradıldığını sayır.

<?php

class Student
{
    public const MAX_IN_CLASS = 30;
    private static int $count = 0;

    public function __construct(public string $name)
    {
        self::$count++;
    }

    public static function count(): int
    {
        return self::$count;
    }
}

new Student("Leyla");
new Student("Murad");
$s = new Student("Nigar");

echo Student::count(), " of ", Student::MAX_IN_CLASS, "\n";
echo $s->name, "\n";

3 of 30
Nigar

Varislik

extends açar sözü ilə sinif başqa sinfin bütün public və protected üzvlərini miras alır və istədiyi metodları yenidən yaza (override) bilər. Valideyn sinfin metoduna parent:: ilə müraciət olunur. PHP-də sinfin yalnız bir valideyni ola bilər. Eyni metodun müxtəlif siniflərdə fərqli işləməsinə polimorfizm deyilir.

<?php

class Animal
{
    public function __construct(protected string $name) {}

    public function speak(): string
    {
        return "{$this->name} makes a sound";
    }
}

class Cat extends Animal
{
    public function speak(): string
    {
        return "{$this->name} says Meow";
    }
}

class Dog extends Animal
{
    public function speak(): string
    {
        return parent::speak() . ": Woof!";
    }
}

$pets = [new Animal("Fish"), new Cat("Mestan"), new Dog("Bobik")];
foreach ($pets as $pet) {
    echo $pet->speak(), "\n";
}

Fish makes a sound
Mestan says Meow
Bobik makes a sound: Woof!