Aysel ilk maaşını alacaq və işəgötürən ondan «IBAN-ınızı göndərin» xahiş edir. Hansı bankı seçməli? Kart, hesab və IBAN eyni şeydirmi? Kartın aylıq haqqı varmı? Bank sistemini başa düşən insan bu sualları bir neçə dəqiqəyə həll edir və hər il xidmət haqlarına əlavə pul vermir.
Bank nə edir?
Bank insanların və şirkətlərin pulunu hesablarda və əmanətlərdə saxlayır, ödənişləri həyata keçirir və kredit verir. Əmanətçilərə faiz ödəyir, borcalanlardan isə daha yüksək faiz alır — bu faiz fərqi bankın əsas gəlir mənbələrindən biridir. Xidmət haqları (komissiyalar) da gəlir gətirir.
Nümunə 1. Bank necə qazanır?
Məsələ
Sadələşdirilmiş model: bank əmanətçilərdən 1 000 000 ₼ cəlb edir və onlara illik 8% ödəyir. Bu pulun 800 000 ₼-nı illik 18%-lə kredit kimi verir, qalanını ehtiyatda saxlayır. Faiz fərqindən illik gəlir nə qədərdir?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
Kreditlərdən faiz: 800 000 · 0,18 = 144 000 ₼.
Faiz fərqi: 144 000 − 80 000 = 64 000 ₼.
Bundan işçilərin maaşı, binalar, texnologiya və qaytarılmayan kreditlərin zərəri çıxılır — qalan bankın mənfəətidir.
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Hesab növləri
Bank hesabıTərif
Bankda sənin adına açılan və pulun uçotunu aparan «yer». Kart isə hesaba çıxış alətidir: bir hesaba bir neçə kart bağlana bilər, kart itəndə hesab və pul qalır.
| Hesab | Nə üçündür | Faiz | Pula çıxış |
|---|---|---|---|
| Cari (kart) hesab | maaş, gündəlik ödənişlər, köçürmələr | adətən yoxdur və ya çox azdır | istənilən an |
| Yığım hesabı | ehtiyat fondu, qısa məqsədlər | var, müddətli əmanətdən az | adətən istənilən an |
| Müddətli əmanət | müəyyən müddətə yığım | ən yüksək | müddətin sonunda; erkən götürəndə faiz itə bilər |
| Valyuta hesabı | dollar, avro ilə əməliyyatlar | az | istənilən an; çevirmədə məzənnə fərqi var |
IBAN: hesabın «ünvanı»
IBANTərif
Beynəlxalq bank hesab nömrəsi. Azərbaycanda o, 28 simvoldan ibarətdir: ölkə kodu AZ, 2 yoxlama rəqəmi, bankın 4 hərfli kodu və hesabın 20 simvollu nömrəsi.
Nümunə 2. IBAN-ı oxu
Məsələ
Beynəlxalq IBAN reyestrindəki nümunə: AZ21NABZ00000000137010001944. Hissələrini ayırın və simvolların sayını yoxlayın.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
AZ — ölkə (2 simvol).21 — yoxlama rəqəmləri (2): bir rəqəm səhv yazılarsa, sistem bunu tutur.NABZ — bankın kodu (4).00000000137010001944 — hesab nömrəsi (20).Cəmi: 2 + 2 + 4 + 20 = 28 simvol. Pul göndərəndə IBAN-ı əl ilə yox, kopyalayaraq daxil et və alıcının adını yoxla.
Xidmət haqları
Bankın tarifləri müqavilədə və saytında yazılır: kartın illik və ya aylıq xidmət haqqı, başqa bankın bankomatından nağd pul çıxarma, başqa banka köçürmə, SMS-bildiriş, valyuta mübadiləsi. Ayrı-ayrılıqda kiçik görünürlər, amma il ərzində cəmlənir.
Burada
- İX
- xidmət haqlarının illik cəmi, ₼
- a
- kartın aylıq haqqı, ₼
- s
- SMS-bildirişin aylıq haqqı, ₼
- n
- ildə ödənişli əməliyyatların sayı
- k
- bir əməliyyatın komissiyası, ₼
Bank xidmətlərinin illik qiyməti
Nümunə 3. İki tarifin müqayisəsi
Məsələ
Uydurma tariflər. A bankı: kart pulsuz, SMS ayda 1 ₼, başqa bankın bankomatından çıxarış 1,50 ₼. B bankı: kart ayda 2 ₼, SMS pulsuz, bütün bankomatlar pulsuz. Murad ildə 24 dəfə başqa bankın bankomatından pul çıxarır. Hansı tarif ucuzdur?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
B: İX = 12 · (2 + 0) + 24 · 0 = 24 ₼.
B ildə 24 ₼ ucuzdur. Amma Murad öz bankının bankomatından istifadə etsə (n = 0), A cəmi 12 ₼-a başa gələr. Tarif sənin vərdişlərinə görə seçilir.
Valyuta alıb-satanda bank iki məzənnə göstərir: valyutanı satış məzənnəsi ilə sənə satır, alış məzənnəsi ilə səndən alır. Fərq bankın gəliridir. Məsələn, bank dolları 1,72 ₼-a satıb 1,68 ₼-a alırsa (uydurma rəqəmlər), 100 dolları alıb dərhal geri satsan, 4 ₼ itirərsən.
Hesabı necə açmalı?
Bankı və tarifi seç
Lisenziyanı yoxla, tarifləri müqayisə et, filial və bankomatların yaxınlığına bax.
Şəxsiyyət vəsiqəsini hazırla
18 yaşın tamam deyilsə, bankdan hansı şərtlərin tətbiq olunduğunu soruş və valideyninlə get.
Müqaviləni oxu
Xüsusən tariflər, kartın müddəti, hesabın bağlanması şərtləri.
Mobil tətbiqi qur
Güclü parol, bildirişlər, kartın limitlərini özün təyin et.
Problem olsa, şikayət et
Əvvəlcə banka yazılı müraciət et; cavab qane etməsə, Mərkəzi Banka (cbar.az, «Müraciətlərə baxılması»).
Hesabda saxlanan pul əmanətə qoyulanda faiz gətirir. Bunun necə hesablandığını növbəti dərsdə — «Əmanətlər və faiz» dərsində görəcəyik.
Yadda saxla
- Bank əmanət cəlb edir, kredit verir və faiz fərqindən, komissiyalardan qazanır.
- Banklar Mərkəzi Bankın lisenziyası və nəzarəti ilə işləyir; siyahı cbar.az-dadır.
- Cari hesab — gündəlik pul, yığım hesabı və müddətli əmanət — faiz gətirən yığım üçündür.
- Azərbaycan IBAN-ı 28 simvoldur: AZ + 2 yoxlama rəqəmi + 4 hərfli bank kodu + 20 simvollu hesab nömrəsi.
- Tarifləri öz vərdişlərinə görə müqayisə et: İX = 12 · (a + s) + n · k.