Leylanın 2000 ₼-ı var və bir il istifadə etməyəcək. Bir bank illik 10% təklif edir, faiz hər ay kartına köçürülür. Digəri illik 9,6% təklif edir, amma faiz hər ay əmanətin üstünə əlavə olunur. Rəqəm böyük olan təklif həmişə sərfəlidirmi? Bu dərsdə əmanətləri dəqiq müqayisə etməyi öyrənəcəksən.
Əmanət növləri
Müddətli əmanətTərif
Müəyyən müddətə (məsələn, 6, 12, 18 ay) qoyulan pul. Faizi adətən yüksəkdir, amma pulu vaxtından əvvəl götürəndə müqavilə şərtləri ilə faiz azalda və ya ləğv edilə bilər.
Tələbli əmanətTərif
İstənilən an götürülə bilən əmanət. Rahatdır, amma faizi aşağıdır — ehtiyat fondu üçün uyğundur.
Davamını oxumaq üçün pulsuz qeydiyyatdan keç
Dərsin qalan bölmələri, test və qeydlər Educora hesabı ilə açılır. Qeydiyyat bir dəqiqə çəkir; irəliləyişin bütün cihazlarında saxlanılır.
Sadə faiz
Faiz hər ay sənə ödənirsə və əmanətə əlavə olunmursa, o, həmişə ilkin məbləğə hesablanır — bu, sadə faizdir. Müddət aylarla verilirsə, illərə çeviririk: 7 ay = 7/12 il.
Burada
- I
- faiz gəliri, ₼
- P
- əmanətin məbləği, ₼
- r
- illik faiz dərəcəsi (onluq kəsr: 10% = 0,10)
- t
- müddət, illə
Sadə faiz
Nümunə 1. Sadə faiz və vaxtından əvvəl götürmə
Məsələ
Leyla 2000 ₼-ı 12 aylıq əmanətə illik 10%-lə qoyur, faiz hər ay ödənir. a) İldə nə qədər faiz alacaq? b) 7 aydan sonra pulu götürməli olsa və müqavilə üzrə bu halda faiz illik 1%-lə yenidən hesablanırsa (uydurma şərt), nə qədər itirəcək?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
b) 7 ayda gözlənilən: 2000 · 0,10 · 7/12 ≈ 116,67 ₼.
Yenidən hesab: 2000 · 0,01 · 7/12 ≈ 11,67 ₼.
İtki ≈ 105 ₼ — artıq ödənilmiş faizin bu hissəsi əmanətdən tutula bilər. Ona görə ehtiyat fondunu müddətli əmanətə qoymurlar.
Mürəkkəb faiz və kapitallaşma
KapitallaşmaTərif
Hesablanmış faizin əmanətin üstünə əlavə olunması. Növbəti dövrdə faiz artıq böyümüş məbləğə hesablanır — «faiz üstündən faiz».
Burada
- A
- müddətin sonunda yekun məbləğ, ₼
- P
- ilkin məbləğ, ₼
- r
- illik faiz dərəcəsi (onluq kəsr)
- m
- ildə kapitallaşmaların sayı: 12 — hər ay, 4 — rübdə bir, 1 — ildə bir
- t
- müddət, illə
Kapitallaşmalı əmanət
Burada
- ref
- effektiv illik dərəcə — kapitallaşmanı nəzərə alan həqiqi illik artım
- r
- elan olunmuş illik dərəcə
- m
- ildə kapitallaşmaların sayı
Effektiv dərəcə: əmanətləri müqayisə etmək üçün
Nümunə 2. Leylanın iki təklifi
Məsələ
A bankı: illik 10%, faiz hər ay kartına ödənir (kapitallaşma yoxdur). B bankı: illik 9,6%, faiz hər ay əmanətə əlavə olunur. 2000 ₼ üçün bir ildən sonra hansı daha çox verir?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
B: A = 2000 · (1 + 0,096/12)¹² = 2000 · 1,008¹² ≈ 2200,68 ₼, faiz ≈ 200,68 ₼.
B-nin effektiv dərəcəsi: 1,008¹² − 1 ≈ 10,03% — elan olunmuş 9,6%-dən yüksək və A-dan bir az sərfəlidir. Nəticə: əmanətləri elan olunmuş yox, effektiv dərəcə ilə müqayisə et.
(Qeyd: A-da hər ay alınan faizi Leyla başqa yerə qoysa, o da gəlir gətirər — amma bu, artıq ayrıca qərardır.)
Nümunə 3. Uzun müddətdə fərq böyüyür
Məsələ
5000 ₼ 3 il illik 11%-lə qoyulur. Üç variantı müqayisə edin: sadə faiz, ildə bir kapitallaşma, hər ay kapitallaşma.
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
İldə bir: 5000 · 1,11³ ≈ 6838,16 ₼.
Hər ay: 5000 · (1 + 0,11/12)³⁶ ≈ 6944,39 ₼.
Fərq: hər ay kapitallaşma sadə faizdən 294,39 ₼ çox verir — eyni 11%-lə.
İnteraktiv
Əmanət faizinə vergi
Nümunə 4. Valyuta əmanəti və vergi
Məsələ
Murad 1000 dolları illik 2%-lə bir illik valyuta əmanətinə qoyur (faiz ildə bir dəfə). 10% vergidən sonra nə qədər faiz alır?
Həllini göstərHəllini gizlət
Həll
Vergi: 20 · 0,10 = 2 dollar.
Xalis: 20 − 2 = 18 dollar, yəni xalis dərəcə 1,8%.
Ümumi qayda: xalis faiz = faiz · (1 − vergi dərəcəsi).
Əmanəti necə seçməli?
Məqsədi və müddəti müəyyən et
Pul nə vaxt lazım olacaq? Ehtiyat fondu — tələbli, məqsəd — müddətli.
Effektiv dərəcəni müqayisə et
ref = (1 + r/m)ᵐ − 1; vergini də nəzərə al.
Vaxtından əvvəl götürmə şərtlərini oxu
Faiz nə qədər azalır? Hissə-hissə götürmək olarmı?
Valyutanı seç
Xərclərin manatladırsa, yığım da adətən manatla rahatdır; valyuta əmanəti az faiz verir.
Qorunmanı yoxla
Əmanət sığortası bank üzv olanda və faiz qorunan hədddən yüksək olmayanda işləyir — növbəti dərsə bax.
Yadda saxla
- Müddətli əmanət yüksək faiz verir, amma erkən götürəndə faiz itə bilər; tələbli əmanət rahatdır, faizi azdır.
- Sadə faiz: I = P · r · t (t illə).
- Kapitallaşma ilə: A = P · (1 + r/m)ᵐᵗ; tez-tez kapitallaşma daha çox verir.
- Əmanətləri effektiv dərəcə ilə müqayisə et: ref = (1 + r/m)ᵐ − 1.
- Faizə vergi tutula bilər: xalis faiz = faiz · (1 − vergi dərəcəsi); aktual qaydalar taxes.gov.az-dadır.